تینا مزدکی_«۱۸ دیماه ۱۴۰۴» نبض ارتباطات جهانی در ایران به نوعی قطع شد و آنچه در ابتدا یک اختلال گذرا به نظر میرسید، به سرعت به بزرگترین «خاموشی دیجیتال» تاریخ کشور بدل شد. اما در پسِ دیوارهای بلند «اینترنت داخلی»، بحرانی بیصدا در جریان است؛ میلیونها کاربری که با اعتماد به پایداری شبکه، مبالغ هنگفتی را صرف خرید اشتراکهای ماهانه و سالانه کرده بودند، حالا با پلتفرمهایی روبرو هستند که یا اصلاً باز نمیشوند و یا در محیط محدود داخلی، کارایی خود را از دست دادهاند. در شرایطی که تورم افسارگسیخته، ارزش هر ریال را برای خانواده ایرانی حیاتی کرده، این سوال به وجود میآید که تکلیف پولهایی که بابت خدماتی «دریافتنشده» پرداخت شده، چیست؟
اشتراکهای «پرو» در بنبست
بسیاری از کاربران برای تسهیل زندگی روزمره، مشترک سرویسهای ویژه نظیر «اسنپ پرو» یا «دیجیپلاس» شده بودند. به گفته یکی از فعالان حوزه پرداختیاری تا روز یکشنبه (۲۱ دی ماه ۱۴۰۴) با قطع اینترنت بینالملل و اختلال در سیستمهای مسیریابی و درگاههای پرداخت، درخواستهای سرویسهای آنلاین تا ۸۰ درصد کاهش یافته است. کاربری که برای تخفیف در خرید یا ارسال رایگان، اشتراک سالانه خریده، اکنون نه تنها به دلیل اختلالات فنی امکان ثبت سفارش ندارد، بلکه عملاً هزینهای را برای خدماتی پرداخته که در زمان نیاز، در دسترس نبوده است. این ضرر تنها متوجه پلتفرم نیست؛ بلکه مستقیماً از جیب مصرفکنندهای میرود که اشتراکش روز به روز به پایان اعتبار نزدیک میشود.
پولی که دود شد
بحرانیترین بخش ماجرا متعلق به اشتراکهایی است که وابستگی مستقیم به اینترنت جهانی داشتند. بازار خرید اکانتهای پرمیوم فیلترشکن (VPN)، اشتراک سایتهای موسیقی مثل اسپاتیفای و پلتفرمهای فیلم و سریال خارجی، در ایران گردش مالی میلیاردی دارد. با تغییر پروتکلها و قطع کامل دسترسی به IPهای خارجی، این اشتراکها عملاً به «صفر» تبدیل شدهاند. از سوی دیگر، حتی سرویسهای داخلی تماشای فیلم که ادعای مصرف اینترنت داخلی دارند، به دلیل اختلال در سیستمهای احراز هویت پیامکی و زیرساختهای ابری، برای بسیاری از کاربران غیرقابل استفاده ماندهاند.
خسارت ۴۰ هزار میلیاردی و سکوت قانون
همانطور که رضا الفت نسب اعلام کرد، طبق برآورد وزارت ارتباطات، هر روز قطعی اینترنت رقمی حدود ۳.۸ هزار میلیارد تومان آسیب به کسب و کارهای مجازی وارد میکند و با توجه به تعداد روزهای قطعی اینترنت تا ۲۹ دی ماه ۱۴۰۴، میزان آسیب کلی فراتر از ۴۰ همت برآورد میشود.
انجمن تجارت الکترونیک تهران در بیانیهای تند اعلام کرده است که «سخن گفتن از کیفیت اینترنت در زمان خاموشی مطلق بیمعناست». اما در این میان، خلأ قانونی برای «جبران خسارت کاربر نهایی» بیداد میکند. آیا اپراتورها و پلتفرمها متعهد به تمدید رایگان مدت اشتراک به اندازه روزهای قطعی هستند یا بار دیگر تمام هزینههای این تصمیمات کلان، بر دوش لایه آخر زنجیره، یعنی مردم عادی، سنگینی خواهد کرد؟
کاری از دست کسبوکار برنمیآید
در عین حال بسیاری از کاربران از پلتفرمهایی مانند دیجیکالا، اسنپ و… اشتراکهایی خریداری کرده بودند که به علت اختلالات پیش آمده قادر به استفاده از آنها نبودند. رضا الفت نسب، رئیس اتحادیه کسب و کارهای مجازی، در این باره به خبرآنلاین گفت:«در مورد پلتفرمهای محتوایی داخلی مثل فیلیمو و موارد مشابه، واقعاً مشکل خاصی نداشتیم و آنها به فعالیت خود ادامه دادند. اما نکته اصلی اینجاست که برخی از همین نرمافزارها برای لایسنسها و زیرساختهای فنی خود نیاز به اینترنت بینالملل دارند که در این مدت از دسترس خارج شده بود. وقتی دسترسی به جیپیاس (GPS) قطع باشد یا اختلالی در شبکه اینترنت رخ دهد، عملاً کاری از دست کسبوکار برنمیآید. این یک اختلال سراسری است. وقتی شما از سرویسی داخلی خرید میکنید و به دلیل عدم دسترسی به موقعیتیاب، سفارش برگشت میخورد، این نتیجه مستقیم شرایط بحرانی اینترنت است. در حال حاضر باید این شرایط بحرانی را بگذرانیم. بحثهایی شنیده شده که اپراتورهایی مثل همراه اول و ایرانسل ممکن است بخشی از هزینهها را برگردانند، اما در مورد کسبوکارها، آنها سرویس خود را ارائه میدادند و این زیرساخت اینترنت بوده که دچار مشکل شده است.»
دسترسیها فعلا به صورت گزینشی عمل میکنند
حمیدرضا احمدی، عضو انجمن تجارت الکترونیک نیز در پاسخ به این پرسش که آیا تصمیمی برای تعیین تکلیف بستهها و اشتراکهای خریداری شده توسط کاربران در انجمن گرفته شده است یا نه به خبرآنلاین میگوید که انجمن هنوز اقدام یا برنامهریزی منسجمی در خصوص تعیین تکلیف حق اشتراکهای از دست رفته کاربران انجام نداده است. وی دلیل این موضوع را دشواری در برقراری ارتباطات و ارسال پیام عنوان کرد که مانع از برگزاری جلسات همفکری داخلی میان اعضای انجمن برای اولویتبندی مسائل شده است.
احمدی با اشاره به وضعیت مبهم فعلی تأکید کرد که آنها همچنان نسبت به بازگشت قطعی اینترنت تردید دارند. او افزود که دسترسیها فعلا به صورت گزینشی عمل میکنند؛ به طوری که برای برخی اینترنت باز است، برخی با فیلترشکن متصل میشوند و برای عدهای دیگر ارتباط به طور کامل قطع است که این امر نشاندهنده وجود یک مشکل فنی بزرگ در زیرساختهاست. او گفت:« موضوع تکلیف بستههای اینترنتی و اشتراک پلتفرمهایی نظیر اسپاتیفای، در مراحل پس از برقراری اتصال پایدار قابل بررسی خواهد بود و پرسش حیاتی در حال حاضر این است که آیا اینترنت اصلاً به حالت عادی بازمیگردد یا خیر، و برای پاسخ به آن باید منتظر وقایع روزهای آینده ماند.»
جهانگیر آقازاده، عضو سازمان نظام صنفی با اشاره به این موضوع که مسئولیت اجرایی در این مورد ندارد، میگوید:« سازمان نصر از روز اول پیگیر این موضوع بوده و جلسات متعددی را برگزار کرده است. هدف ما این است که تا جای ممکن برای مشاغل و حوزههایی که به فعالیتهای صنفی ما مربوط میشوند، پیشنهادات و بستههای جبرانی ارائه دهیم تا ضرر کاربران و کسبوکارها به نوعی پوشش داده شود.»
۲۲۷۳۲۳