به گزارش خبرنگار مهر،بررسی تاریخ تحولات معاصر ایران و منطقه، بدون تحلیل دقیق منظومه فکری و سیره عملی شهید آیتالله خامنهای امری ناممکن است. ایشان در قامت یک نظریهپرداز سیاسی و رهبری که طولانیترین دوران مدیریت کلان نظام را بر عهده داشت، واجد ویژگیهای منحصربهفردی در حوزههای فقه حکومتی، استراتژی نظامی و دیپلماسی مقاومت بود.
درصددیم در مجموعه گفتگویی به خوانشی تحلیلی از دههها کنشگری ایشان در سپهر عمومی بپردازیم. شخصیت ایشان، به عنوان پیونددهنده سنت فقاهتی با مقتضیات دنیای مدرن، چالشها و فرصتهای نوینی را پیش روی حکمرانی اسلامی قرار داد.از تدوین سیاستهای کلان در دوران گذار پس از جنگ، تا ایستادگی بر اصول استقلالطلبی در برابر فشارهای بینالمللی، همگی بخشی از کارنامهای است که نیازمند واکاوی است.
در این گفتگوها تلاش شده است تا فراتر از نگاههای کلیشهای، به ابعاد کمتر شناخته شدهی اندیشه ایشان در باب «تمدن نوین اسلامی» و «نظم نوین جهانی» پرداخته شود. اکنون که دوران حیات سیاسی ایشان به تاریخ پیوسته و به مقام شهادت نائل گشتهاند، بازخوانی میراثشان نه تنها یک ضرورت تاریخی برای درک ریشههای ثبات ایران، بلکه نقشهراهی برای فهم آیندهی جبهه مقاومت در منطقه به شمار میرود.
به همین منظور با حجت الاسلام محمد امیری پژوهشگر مسائل دینی به گفتگو نشستیم که در ادامه حاصل آن را می خوانید:
*در منابع و تحلیلهای موجود، بر «جامعیت» شخصیت شهید آیت الله خامنه ای تاکید زیادی شده است. از نگاه شما و با استناد به سیره این شهید، این جامعیت چگونه در اداره جامعه تبلور یافت؟
بسم رب الشهداء و الصدیقین. بنده هم خدمت شما و ملت داغدار ایران سلام عرض میکنم. سخن گفتن از شخصیتی که عمری را در جهاد سپری کرد و سرانجام با ردای سرخ شهادت به مقتدای خود پیوست، دشوار است. ایشان مصداق بارز «عزت اسلامی» در جهان معاصر بودند.
ببینید، جامعیت شهید آیتالله خامنهای ریشه در «فقاهت پویا» و «عرفان عملی» ایشان داشت. ایشان تنها یک رهبر سیاسی نبودند؛ بلکه یک حکیم الهی بودند که سیاست را عین دیانت میدیدند. یکی از بزرگترین ویژگیهای مدیریتی ایشان که در زمان حیاتشان مایه ثبات نظام بود، «پرهیز از افراط و تفریط» بود. ایشان در عین صلابت در برابر دشمنان خارجی، با مردم و به ویژه اقشار ضعیف، با نهایت عطوفت و رحمت برخورد میکردند. این تعادل، همان چیزی است که تمدن اسلامی به آن نیاز دارد و ایشان معمار عملی این مسیر بودند.
* یکی از نقاط عطف در سیره ایشان که بزرگان بر آن صحه گذاشتهاند، موضوع «ولایتپذیری و تداوم راه امام خمینی (ره)» است. ایشان چگونه توانستند آن امانت بزرگ را به سلامت به مقصد برسانند؟
شهید بزرگوار ما، خود را ذوب در مکتب امام (ره) میدانستند همچنانی که نابغه جهان اسلام شهید آیت الله سیدمحمد باقر صدر از مسلمانان جهان خواسته بود. ایشان با هوشمندی بینظیری اجازه ندادند اصول انقلاب دچار استحاله شود. ایشان همواره بر «عدالتطلبی» و «استقلالخواهی» تاکید داشتند. در بحرانهای سهمگینی که دشمنان برای فروپاشی نظام طراحی کرده بودند، ایشان با اتکا به نصرت الهی و بصیرتی که داشتند، کشتی انقلاب را هدایت کردند. شهادت ایشان در واقع امضای نهایی بر پایبندی به همان آرمانهای اصیلی بود که از روز اول بر زبان جاری میکردند.
*در بحث دشمنشناسی که از ویژگیهای بارز ایشان بود، چه عاملی باعث میشد که ایشان همیشه یک قدم از طراحیهای استکبار جلوتر باشند؟
این همان «تقوای سیاسی» است. وقتی انسانی هوای نفس را زیر پا بگذارد، خدا به او «فرقان» یا قدرت تشخیص حق از باطل میدهد. شهید آیتالله خامنهای به خوبی میدانستند که هدف دشمن، ناامید کردن مردم و ایجاد تفرقه است. ایشان با استراتژی «مقاومت فعال»، هزینه تسلیم شدن را برای جامعه تبیین کردند و نشان دادند که راه عزت، تنها از مسیر ایستادگی میگذرد. ایشان حتی در لحظات خطر، ترسی به دل راه نمیدادند چون مرگ را آغاز راهی بزرگتر میدیدند.
*نگاه ایشان به جوانان و اعتماد به نسلهای جدید انقلاب، همواره الهامبخش بوده است. این ویژگی پس از شهادت ایشان چه تاثیری بر بدنه اجتماعی خواهد داشت؟
ایشان به معنای واقعی به جوانان «ایمان» داشتند. رهبر شهید عزیز معتقد بودند که جوان ایرانی میتواند قلههای دانش و مدیریت را فتح کند. امروز شاهدیم که پس از شهادتشان، جوانان با انگیزهای مضاعف برای تحقق آرمانهای ایشان به میدان آمدهاند. ایشان با سلوک خود ثابت کردند که میتوان رهبر بود اما با سادهترین زبان با جوانان سخن گفت و دردهای آنها را شنید.
*یکی از ابعاد مهم ایشان، زهد و سادهزیستی است که حتی مخالفان ایشان هم به آن اذعان دارند. این موضوع در سیره یک شهید چه جایگاهی دارد؟
شهادت، پاداش زهد است. کسی که به دنیا و زخارف آن دلبسته باشد، نمیتواند در راه خدا جانفشانی کند. شهید آیتالله خامنهای در تمام دوران رهبری خود، زندگیای در سطح ضعیفترین اقشار جامعه داشتند. این سادگی، به ایشان نفوذ کلام میبخشید. وقتی ایشان از ایثار سخن میگفتند، مردم میدیدند که خودشان پیشقدم هستند. این پاکدستی و طهارت اقتصادی، میراث گرانی است که برای مسئولین ما بر جای مانده است.پیام ایشان این است که «حق پیروز است». ایشان با خون خود، درخت تنومند مقاومت را آبیاری کردند. امروز نام شهید آیتالله سید علی خامنهای، نماد ایستادگی در برابر ظلم جهانی است. ایشان نشان دادند که ولایت فقیه، نه یک منصب تشریفاتی، بلکه سنگر اول دفاع از حریم اسلام و انسانیت است. راه ایشان با شهادتشان متوقف نمیشود، بلکه با شکوهی بیشتر به سوی ظهور حضرت ولیعصر (عج) تداوم خواهد یافت.امید که رهروان صادقی برای این مسیر نورانی باشیم.
