به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی موزه هنرهای معاصر تهران، پنجمین نشست از سلسله نشستهای «هنر و تابآوری» با عنوان «شاهنامه و تابآوری» به مناسبت روز بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی، چهارشنبه ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ ساعت ۱۵ در کتابخانه موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد.
در این نشست تخصصی که با استقبال جمعی از علاقهمندان به ادب پارسی، از جمله مهمانانی از خراسان بزرگ، کابل و دیگر سرزمینهای حوزه فرهنگی ایرانزمین همراه بود، چهار تن از استادان و پژوهشگران به بررسی ابعاد مختلف معنای صلح، تابآوری و روانشناسی شخصیتهای شاهنامه پرداختند.
در آغاز نشست، محمدامیر جلالی مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی با موضوع «زیستمان معنای صلح از شاهنامه فردوسی تا نصیحةالملوک سعدی» به سخنرانی پرداخت.
وی با اشاره به مفهوم زیستمان (شرایط تاریخی پیدایش و زیست متن)، به خوانش سعدی از شاهنامه اشاره کرد و گفت: سعدی در بوستان که بر وزن شاهنامه سروده شده، نخستین باب را به عدل اختصاص داده است؛ همان اصلی که فردوسی از آن با عنوان «داد و دهش» یاد میکند.
جلالی همچنین به شجاعت سعدی در نصیحت امرای مغول اشاره و تأکید کرد که سعدی و فردوسی ۲ استاد متعقلِ صاحباندیشه در تاریخ ادبیات ایران هستند.
سپس، یامان حکمت استاد ادبیات فارسی و مدرس پیشین دانشگاه کابل، با رویکردی روانکاوانه به تحلیل شخصیتهای شاهنامه پرداخت و مفاهیمی چون «تورم روانی» جمشید، شخصیت ضداجتماعی ضحاک و بیثباتی هیجانی کیکاووس را تبیین کرد.
وی در مقابل، تابآوری روانی و اخلاقی شخصیتهایی چون سیاوش و زال را الگویی برای روایتدرمانی در اتاق درمان دانست و گفت: پژوهشها نشان داده که خوانش و تحلیل داستانهای شاهنامه میتواند عزت نفس، امید و تابآوری را در نوجوانان و جوانان افزایش داده و نشانههای افسردگی را کاهش دهد.
ماندانا تیشهیار عضو هیئت علمی گروه مطالعات آسیایی دانشگاه علامه طباطبایی، دیگر سخنران این نشست بود که با اشاره به آداب جنگ و صلح ایرانیان در شاهنامه تأکید کرد: قهرمانان شاهنامه از شبیخون و حمله ناگهانی پرهیز میکنند، با اسیران و زخمیان بهدرستی رفتار میکند، کشتن شاهان را ناروا میدانند و همواره صلح را بر جنگ ترجیح میدهند.
وی با ذکر نمونههایی از رفتار جوانمردانه رستم و کیخسرو، جامعه مطلوب شاهنامه را جامعهای دانامحور، صلحدوست و کرامتمدار معرفی کرد.
در ادامه، مهری بهفر استاد ادبیات فارسی و شاهنامهپژوه، با نگاهی فرمشناسانه و ژانری به نقش صلح در روایتهای شاهنامه پرداخت و توضیح داد: «حماسه» صرفاً به معنای جنگ نیست، بلکه انجام کارهای بزرگ و دلاورانه است که شجاعت معنوی میطلبد. در سطح پنهان شاهنامه، صلح و قراردادهای صلح همواره در کنار جنگ حضور دارند و در پایان روایتها، مرزها تثبیت و پایداری نسبی برقرار میشود.
در پایان نشست، سخنرانان بر این نکته اتفاق نظر داشتند که شاهنامه نه فقط گنجینهای برای حفظ خاطره شکوه و گذشته درخشان ایران، بلکه متنی زنده، کاربردی و آیندهنگر برای زیست امروز ایرانیان است. این متن حماسی با ارائه الگوهایی از خردورزی، دادگستری، تابآوری در برابر رنج و پیمانداری، میتواند در شرایط بحرانیِ روزگارِ میانه جنگ و صلح، راهی به سوی آرامش، معنا و یکپارچگی روانی بگشاید. در پایان، از موزه هنرهای معاصر تهران و دیگر نهادهای فرهنگی همکار در برگزاری این نشست قدردانی شد.
