به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری،فاطمه مجیدی، پژوهشگر مقطع دکتری در پژوهشگاه رویان، با راهنمایی عباس پیریایی و با حمایت بنیاد ملی علم ایران، تحقیقاتی را با عنوان «تولید ریزبافتهای فیبروز کبدی حاصل از همکشتی رده های سلولی پارانشیمی و غیرپارانشیمی کبد در هیدروژل مشتق از ماتریکس برونسلولی کبد و بررسی پاسخ آنها به داروی پیاگلیتازون» به انجام رسانده است.
فیبروز کبدی، چالشی جدی در سلامت انسان که میتواند زمینهساز بیماریهای خطرناکتری مانند سیروز و سرطان کبد شود، همواره دغدغه پژوهشگران بوده است.
در همین راستا، فاطمه مجیدی، پژوهشگر مقطع دکتری در پژوهشگاه رویان، با راهنمایی عباس پیریایی و با حمایت بنیاد ملی علم ایران، تحقیقاتی را با عنوان « تولید ریزبافتهای فیبروز کبدی حاصل از همکشتی ردههای سلولی پارانشیمی و غیرپارانشیمی کبد در هیدروژل مشتق از ماتریکس برونسلولی کبد و بررسی پاسخ آنها به داروی پیاگلیتازون» به انجام رسانده است.
مجیدی در تشریح جزئیات این تحقیق توضیح داد: کبد اندام اصلی در فرایند متابولیسم بدن است. چنانچه سلولهای کبدی به مدت طولانی در معرض التهابهای حاد یا آسیبهای مزمن قرار بگیرند، فیبروز کبدی ایجاد میشود. فیبروز کبدی در واقع یک فرایند پاتولوژیک است که در آن ماتریکس برونسلولی بهصورت غیرطبیعی در بافت کبد رسوب میکند و بهعنوان یک پاسخ ترمیمی در مقابل آسیبهای مزمن رخ میدهد. این فرایند منجر به تغییرات غیرطبیعی در ساختار و عملکرد کبد میشود.
وی ادامه داد: فیبروز با بسیاری از بیماریهای مزمن کبدی در ارتباط است. ابتلا به عفونتهای ویروسی، اختلالات متابولیکی و چاقی، انسداد مجاری صفراوی، استفاده از برخی داروها و همچنین سوء مصرف الکل و سموم مختلف میتوانند باعث بروز فیبروز کبدی شوند. در این میان، بیماری کبد چرب غیرالکلی بهعنوان شایعترین بیماری مزمن کبدی شناخته میشود که خود به فیبروز کبدی منجر شده و بهعنوان دومین عامل پیوند کبد در جهان مطرح است. در صورت عدم کنترل و درمان عامل بوجود آورنده، فیبروز کبدی اغلب به سیروز کبدی یا سرطان کبد منجر میشود. سیروز کبدی یازدهمین و سرطان کبد شانزدهمین علت مرگومیر در جهان هستند و این آمار سالانه افزایش مییابد. بهطور کلی فیبروز کبدی هزینههای گزافی را به نظام سلامت و اقتصاد جامعه تحمیل میکند.
این پژوهشگر به پیچیدگیهای فیبروز اشاره کرد و گفت: فیبروز کبدی یک فرایند ساده نیست و حاصل برهمکنش میانجیهای بسیاری نظیر سایتوکاینها و سلولهای مختلف موجود در کبد است. تاکنون داروهای مختلفی به منظور بهبود یا مهار فیبروز پیشنهاد شدهاند که همگی در مراحل تحقیقوتوسعه هستند و در حال حاضر تنها راه درمانی قطعی این بیماری، پیوند کبد است.
وی همچنین به چالشهای مدلهای موجود پرداخت: داروهایی که در برابر فیبروز کبدی در مدلهای حیوانی مؤثر هستند، غالباً در آزمایشهای بالینی نتایج ضعیفی را نشان میدهند، زیرا مدلهای حیوانی در ایجاد فیبروز کبدی مشابه با انسان ناکارآمد هستند. از جمله کاستیهای مدلهای حیوانی میتوان به تفاوتهای بین گونهای متابولیسم و تغذیه، تفاوت در روند تنظیم بیان ژنهای مرتبط با فیبروز و همچنین نیاز به محرکهای قوی مانند سم کبدی تتراکلریدکربن برای القای فیبروز کبدی در طول عمر کوتاه حیوان، اشاره کرد.
مجیدی توضیح داد: بیماری کبد چرب غیرالکلی شایعترین بیماری مزمن کبدی است که ۲۰ تا ۲۵درصد از جمعیت جهان به آن مبتلا هستند. در ۲۵ درصد از بیماران، کبد چرب به استئاتوهپاتیت غیرالکلی منجر میشود که با افزایش ریسک ابتلای به سیروز و سرطان کبد همراه است. در این بیماران فیبروز کبدی عامل اصلی نیاز به پیوند کبد و مرگومیر است. با وجود شیوع بالای این عارضه، هنوز داروی تأیید شدهای برای بیماری کبد چرب غیرالکلی و فیبروز ناشی از آن وجود ندارد.
وی افزود: مدلهای حیوانی به دلیل تفاوتهای زیستی بین انسان و حیوان، و مدلهای آزمایشگاهی کنونی به دلیل عدم شباهت کافی به بافت انسانی، جهت بررسی این عارضه کارایی لازم را ندارند. بنابراین، دستیابی به یک مدل انسانی برونتنی (in vitro) که قابلیت تقلید شرایط فیزیولوژیک و پاتولوژیک کبد را داشته باشد، ضروری است.
در پایان، مجیدی به اهداف و روند اجرای این پروژه اشاره کرد: لذا در این مطالعه بر ایجاد مدل برونتنی فیبروز حاصل از کبد چرب غیرالکلی تمرکز شده است. در این پروژه ابتدا تلاش میشود تا با فراهم آوردن همه ملزومات یک مدل زیستتقلیدپذیر (شامل انواع سلولهای مؤثر و همچنین ماتریکس برونسلولی کبد) ریزبافت کبدی تولید شود. سپس با مواجهه این ریزبافتها با اسیدهای چرب آزاد، مدل فیبروز ناشی از کبد چرب ایجاد میشود. در نهایت، جهت بررسی پاسخگویی دارویی این مدل، از یک داروی پیشنهادی (پیاگلیتازون) برای بررسی پیشگیری و درمان فیبروز استفاده میشود.
