مرتضی پایهشناس، مستندساز، در گفتگو با خبرنگار مهر درباره تجربه اکران فیلم «آبراه کوچکی در میان هور» در نوزدهمین جشنواره «سینماحقیقت» گفت: فیلمهایم پیش از این در جشنوارهها، اکرانهای متعدد و شبکه نمایش خانگی دیده شدهاند. هرکدام از این فضاها و سکوها، بههمراه سایر امکانات بالقوه و بالفعل نمایش سینمای مستند، به دیدهشدن و شناختهشدن بیشتر این ژانر کمک میکنند. این دغدغه همیشگی و چندساله من است.
وی با اشاره به اینکه در جشنواره «سینماحقیقت»، مخاطبی که به سینما میآید آگاهی بیشتری دارد و میداند قرار است چه فیلمی ببیند، اظهار کرد: من ۲ اکران در جشنواره داشتم که هر ۲ با استقبال همراه بودند؛ مخاطبانی از گروههای سنی مختلف با دیدگاههای گوناگون فیلم را دیدند و شنیدن نظراتشان چه مثبت و چه منفی برایم مغتنم بود. بعد از جشنواره هم به همت یاسر فریادرس تهیهکننده فیلم، یک اکران ویژه برای اهالی وزارت خارجه داشتیم که خوشبختانه آقای بقایی هم آن را دیدند. نگاه این دوستان به سینمای مستند، دقیق و همدلانه است و این برای من بسیار جذاب است.
کارگردان «وطن دوستی» بیان کرد: «آبراه کوچکی درمیان هور» سفری به گذشته و نگاه به بخشی از تاریخ معاصر با مرکز قرار دادن انسان است. جوانهایی که در شرایط سخت فیزیکی و روحی، یک تصمیم مهم گرفته اند و برای ایران و برای مردم، به دل هور زدهاند. این فیلم یک قرائت سیاسی نیست بلکه بیشتر نگاهی تاریخی به بخشی از تاریخ جنگ است، اما محور این رویدادها «انسان» است. بدون این جوانها، حضور و دغدغه شان، امر ناممکن، همچنان ناممکن بود، اما آنها تلاش کردند تا موانع را از سر راه بردارند. برای من در فیلم این مضمون مهم است و دوست دارم تماشاگر این دریافت را داشته باشد که هر روز زندگی ما در ایران، به ویژه سالهای اخیر، دشوار بوده است و اگر دغدغه آبادانی، آزادی و استقلال ایران را داریم، در این سال ها بارها، در آزمون قرار گرفتهایم.
کارگردان «گلوله باران» با اشاره به دیگر آثارش ادامه داد: من در اغلب فیلم هایم، فیلمسازی هستم که تماشاگرش را دعوت به تفکر و امیدواری می کند، اگر در «وطندوستی» قصه یک بخشدار از جان گذشته را می گویم، او را به عنوان یک قهرمان معرفی می کنم و از بیننده می خواهم فراموش نکند ملتی که «قهرمان» دارد، شکست نمی خورد. امید ما به ایران و آدم هایی از جنس بخشدار هویزه است، کسی که در سختترین شرایط مردمش و مسئولیتش را فراموش نکرد. در «فیلم ناتمامی برای سمیه»، مهر پدری امید را در دل تماشاگر زنده نگه می دارد، شاید این مهر باعث شود سمیه، دخترش، دل از ایدئولوژی شکست خورده بکند. در «گلوله باران» امید، در قدرت «زندگی» است که شخصیت را از مخمصه نجات میدهد، جنگ در «گلوله باران» زیبا نیست، حرکت آدمها مهم است. در «آبراه کوچکی مر میان هور» نیز جوان های فیلم، سرخوش و بذله گو و پرتلاش هستند. سیمای معصومشان تماشاگر را با خود همراه می کند. آنها مثل ما هستند، شوخی می کنند، خسته میشوند، اما دست آخر به بخشی از این تاریخ می پیوندند و جاودانه می شوند. بدون امید، عبور از بحران ها ساده نیست.
کارگردان مستند کوتاه «چوب» گفت: امیدوارم شرایط اکران «آبراه کوچکی در میان هور» فراهم شود، پیش از جنگ رمضان برنامه های فراوانی برای دیده شدن آن داشتیم، اما جنگ پیش آمد و باید از نو، به فکر برنامه ریزی باشیم. این روزها شبکه نمایش خانگی فضایی برای دیده شدن مستندها به وجود آورده که اگر چه کامل و بینقص نیست، اما امیدوارکننده است. احتمالا بعد از چند نمایش، فیلم با تصمیم تهیهکننده در پلتفرم ها عرضه شود.
پایهشناس در بخش دیگری از این گفتگو به این موضوع اشاره کرد که مفاهیم مهمی همچون وطن دوستی و میهنپرستی، تاریخ مصرف ندارند، اما پرداختن به آنها به شکلی اغراق آمیز، بیشتر دافعه ایجاد میکند.
وی افزود: در «آبراه کوچکی در میان هور» من نمیخواستم فیلمی درباره ایران بسازم، ابتدا قرار بود فیلمی درباره یک عملیات یا شخصیت مهم دفاع مقدس بسازم، اما آنچه در فیلم تنیده شده، عصاره ای از باور و استراتژی من برای ساخت فیلم است. این که بگوییم مستندسازان یا کارگردانهای سینمای داستانی باید در مقطعی درباره ایران فیلم بسازند، یعنی در دیگر مقاطع و دورهها نباید درباره «ایران» فیلم ساخت؟ سفارش و شعارزدگی آفت همه مفاهیم عمیق و باارزش است.
پایهشناس در پایان متذکر شد: اگر مستندساز به آنچه میسازد باور قلبی نداشته باشد، فقط رفع تکلیف کرده است و به نظرم این برای سفارش دهنده هم، لذتی ندارد و دستاورد محسوب نمیشود. برای سخن گفتن از ایران و توجه به مسائلی که یک ایرانی با آن مواجه است، نیاز به زمان خاص یا تبصره و قانون نیست. مهم باور ما برای بیان واقعیت و اصلاح اشتباهات است.
