به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از ورایتی، انتخاب ناداو لاپید به عنوان عضو هیئت داوران در جشنواره بینالمللی فیلم مارسی که از ۷ تا ۱۲ ژوئیه (۱۶ تا ۲۱ تیر) برگزار میشود، جنجال فرهنگی جدیدی در فرانسه به پا کرده است.
در حالی که لاپید منتقد سرسخت دولت بنیامین نتانیاهو است و از سال ۲۰۲۱ در تبعید خودخواسته در فرانسه زندگی میکند و آخرین فیلم او با عنوان «بله!» توسط ورایتی «حملهای تند به ملیگرایی اسرائیلی» خوانده شد، حضور و سپس کنارهگیری وی از جشنواره مارسی به یک جنجال فرهنگی جدید در فرانسه بدل شده است.
تسوتا دوبروا مدیر جشنواره مارسی گفت که انتخاب وی صرفاً به دلیل احترام به سینمای او بود اما به سرعت تماسهایی با وی گرفته شد که خواستار پس گرفتن دعوت از او بودند. وقتی فشارها شدت گرفت، جشنواره پذیرفت برنامه حضور وی را کاهش دهد و لاپید فقط اولین فیلم بلند خود با عنوان «پلیس» محصول ۲۰۱۱ را در یک نمایش عمومی ارائه کند. اما وقتی ۱۰ فیلمساز فیلمهای خود را از این جشنواره بیرون آوردند، لاپید در پاسخ به این امر کنارهگیری کرد.
نشریه لوموند دوشنبه و سهشنبه، در ۲ بخش متفاوت به دفاع از لاپید پرداخت و ابتدا نامهای را منتشر کرد که ۳۵۰ چهره صنعت سینما از جمله ناتالی پورتمن، ژاک اودیار (سازنده «امیلیا پرز») و ژوستین تریه (سازنده «آناتومی یک سقوط»)، در کنار ربکا زلوتوفسکی (فیلم «یک زندگی مخفی») و میشل هازاناویسیوس (سازنده فیلم «هنرمند») و دیگران امضا شده و تحریم را «یک شکست فکری» خواندند و استدلال کردند که فیلمسازان روسی و اسرائیلی نباید تاوان جنایاتی را که توسط دولتهایشان انجام میشود و خود این چهرهها هم سرسختترین منتقدان آنها هستند، بدهند و حذف شوند.
در این نامه از لاپید به عنوان «بزرگترین هنرمند مخالف اسرائیلی که خستگیناپذیر برای محکوم کردن افراطگراییهای فاشیستی و استعماری دولت خود و شکستهای اخلاقی جنایتکارانه آن، در فیلمهایی که در سراسر جهان جوایزی را کسب کردهاند، تلاش میکند» یاد شده و استدلال میکند که انصراف او از یک جشنواره فرانسوی «باید ما را هوشیار کند و ما را فراتر از این انحراف بسیج کند».
امضاکنندگان همچنین استدلال میکنند که ادامه تعامل، به جای حذف، شکل مؤثرتر فشار سیاسی است. آنها با اشاره به آندری زویاگینتسف، کارگردان روسی که ماه گذشته در مراسم دریافت جایزه بزرگ جشنواره کن برای فیلم «مینوتور» از پوتین خواست «به قتل عام» در اوکراین پایان دهد، گفتند: «با ادامه دعوت از این چهرهها این اهرم حفظ میشود». در پایان نامه آمده است: «باید با کسانی که خواستار حذف کامل هنرمندان از عرصه عمومی هستند، مخالفت شود. سینما باید پناهگاه باشد».
بخش دوم نظرات که با عنوان «سینما سفارت نیست» روز دوشنبه در لوموند منتشر شد، توسط آلیس دیوپ سازنده فیلم «سنت اومر»، آرتور هراری نویسنده «ناشناس» و همچنین تهیهکنندگانی چون سعید بن سعید و جودیت لو لوی، که به ترتیب در فیلمهای «مترادفها» و «بله!» با لاپید همکاری داشتند، امضا شد. در این یادداشت «کمپین ارعاب» که فیلمساز را هدف قرار میدهد محکوم و به تلاش عمدی برای حذف یک فیلمساز از فضای بحث و خلاقیت اعتراض شد.
در این یادداشت گفته شده است: حضور یک فیلمساز در هیئت داوران یا نمایش یکی از فیلمهایش چگونه او را به نماینده یک کشور تبدیل میکند؟ دعوت از یک هنرمند به یک جشنواره به معنای ارتقای او به جایگاه یک سفیر فرهنگی نیست، بلکه به معنای به رسمیت شناختن مجموعهای از آثار، حرفه و دیدگاه سینمایی اوست. چگونه میتوان ناداو لاپید – که با آثارش در طول سالها به انتقاد مستقیم از سیاستهای دولتهای مختلف اسرائیل پرداخته و وی به قیمت پذیرفتن خطرات واقعی بارها آشکارا تخریب غزه را محکوم کرده – را با سفارت فرهنگی اسرائیل برابر دانست؟ در این یادداشت تقلیل یک هنرمند به ملیتش محکوم شده است.
در مقابل، کسانی که به شرکت لاپید در جشنواره اعتراض داشتند، عنوان کردند که او کمک هزینهای هر چند جزئی برای ساخت فیلم «بله» را در سال ۲۰۲۵ از صندوق فیلم اسرائیل پذیرفته و این صندوق بازوی دولت اسرائیل است. گروه مقابل باور دارند این صندوق به عنوان منبع اصلی تأمین مالی فیلمهای اسرائیلی و فلسطینی، مستقل از دولت فعالیت میکند و در ساخت فیلمهای منتقدی مانند «والس با بشیر» آری فولمن، «لبنان» ساموئل مائوز و اخیراً «بله» همکاری کرده است.
نریمان ماری کارگردان فرانسوی – الجزایری، یکی از فیلمسازانی است که در اعتراض به حضور لاپید، فیلم خود را از جشنواره میامی پس گرفت. وی در دفاع از نظر خود گفت: ما یک انسان را محکوم نمیکنیم، ما از پذیرفتن یک مدل فرهنگی و سیاسی که همچنان حفظ میشود، امتناع میکنیم.
لاپید در مصاحبهای که هفته پیش در لوموند منتشر شد، گفت برای جلوگیری از ایجاد مشکل بیشتر برای جشنواره، از حضور در آن کنارهگیری کرده است. وی ادامه داد: در طول یک سال، فیلم «بله» مورد حمله قرار گرفت و بعد حضور من غیرقابل قبول شد. از خودم پرسیدم: دقیقاً چه میخواهند؟ اینکه من دیگر فیلم نسازم؟ اینکه فرانسه را ترک کنم؟ این تا کجا پیش خواهد رفت؟
او به تأثیر منفی چنین مواردی بر نهادهای فرهنگی تاکید کرد و گفت: بسیاری از جشنوارهها به دلیل ترس از جنجال، از پذیرش برخی فیلمها یا افراد خودداری میکنند و این امر توسط کسانی انجام میشود که میخواهند توجه را به فلسطین جلب کنند، اما کارشان گاهی اوقات نتیجه معکوس میدهد و فیلمها دیده نمیشوند، بحثی نمیشود و همه در سکوت فرو میروند.
لاپید که پیش از این با فیلم «مترادفها» جایزه خرس طلایی برلین و با فیلم «زانوی عهد» جایزه هیئت داوران کن را از آن خود کرده، با این وجود گفت فیلمسازان تحریمکننده را دشمن نمیداند و میگوید اقدامات آنها منعکسکننده «ناتوانی، خشم و ناامیدی شدید از انفعال سیاسی در مورد غزه» است و حمایت خود را از تحریمهای سیاسی واقعی علیه اسرائیل تکرار کرد و گفت: «مسئله اصلی، تحریمهای سیاسی واقعی علیه دولت اسرائیل است که من سالهاست از آن حمایت میکنم».
فیلم جدید ناداو لاپید با عنوان «بله» یک فیلم طنز است که به شدت از سیاست دولت اسرائیل و فرهنگ نظامی انتقاد و داستان موسیقیدانی را تصویر میکند که مأمور شده تا سرود ملی در بزرگداشت تخریب فلسطین بسازد. این فیلم که اولین بار در بخش جنبی «دو هفته کارگردانان» جشنواره کن به نمایش درآمد، به دلیل لحن مخالف خود با واکنشهای متفاوتی روبهرو شد و بسیاری از توزیعکنندگان فیلمهای هنری در انتخاب آن برای توزیع تردید دارند.
شخصیت اصلی داستان با سلامت عقل و سلامت روان خود دست و پنجه نرم میکند، زیرا تحت فشار است تا موسیقیای بسازد که اقدامات ارتش اسرائیل در غزه را ستایش کند و در نهایت با بیانیهای جسورانه علیه سکوت در برابر جنایات سیاسی به اوج خود میرسد.
