به گزارش خبرگزاری مهر، در روزهای پس از امضای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا، جی. دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در یک سلسله مصاحبه تلویزیونی، روایتی دوگانه از این توافق ارائه کرده است. در حالی که او در شبکههایی نظیر سیانبیسی و سیانان از این تفاهم بهعنوان آغاز «فصل جدید» روابط و فرصتی برای منطقهای امنتر سخن میگوید، در مصاحبه با فاکسنیوز که عمدتاً مخاطب داخلی و حامیان ترامپ را هدف قرار میدهد، لحنی متفاوت و در مواردی در تضاد با روح یک توافق صلحمحور و دوجانبه اتخاذ کرده است. بررسی مجموع این اظهارات نشان میدهد گفتمان او، بهجای تصویر یک مشارکت برابر، عمدتاً بر رویکردی یکجانبه، مشروط و گاه تحقیرآمیز بنا شده است.
۱. روایت برد-برد در برابر روایت برد-باخت
ونس در گفتوگو با سیانبیسی مدعی شد ائتلاف خلیج فارس از این توافق استقبال کرده و آن را فرصتی برای «ساختن خاورمیانهای جدید» میداند. اما در مصاحبه با فاکسنیوز، با صراحت اعلام کرد که چه ایران رفتار خود را تغییر دهد و چه به توافق پایبند نباشد، آمریکا «پیروز شده» است. این جمله، که توافق را نه یک تعهد متقابل بلکه یک بازی برد-باخت از پیش تعیینشده برای واشینگتن معرفی میکند، مستقیماً با روایت «فصل جدید روابط» و «منافع مشترک» که خود ونس در رسانههای دیگر تبلیغ میکرد در تضاد است.
۲. لحن یکجانبه و برترانگارانه نسبت به طرف مقابل
عبارت «ما اساساً همه کارتها را داریم؛ اگر ایرانیها تعهدی ندهند، مجبور نیستیم چیزی به آنها بدهیم» تصویری از مذاکره بر مبنای برابری ارائه نمیدهد، بلکه نشانگر رویکردی است که طرف مقابل را در موضع کاملاً ضعیف و بدون اختیار قرار میدهد. این لحن در کنار جملاتی چون «اقتصاد ایران در شرایط وخیمی است» و «ایران منابع لازم برای بازسازی توانمندیهای نظامیاش را ندارد» در مصاحبه با فاکسنیوز، بیشتر به اعلام برتری یکجانبه شباهت دارد تا زبان دیپلماتیک متناسب با آغاز یک دوره صلح و تعامل.
۳. تردید درباره ماهیت و دوام توافق
ونس در برنامه یوتیوبی مگین کلی بهصراحت تأیید کرد که این تفاهمنامه «الزام حقوقی» ندارد و صرفاً یک توافق دیپلماتیک است؛ به این معنا که در صورت بروز واکنشهای داخلی شدید در آمریکا یا تغییر نظر دولت، امکان عقبنشینی از آن وجود دارد. او همچنین در پاسخ به پرسشی مستقیم در شبکه سیانان گفت نمیتوان با ۱۰۰ درصد اطمینان از پایبندی کامل ایران به تعهدات سخن گفت. این دو اظهار، با روایت رسمی غرب از این تفاهم بهعنوان نقطه پایان دشمنیهای چنددهساله، همخوانی چندانی ندارد.
۴. مشروطسازی پنهان و کاستی در شفافیت
ونس همچنین در برنامه یوتیوبی مگین کلی اعلام کرد در صورتی که ایران از حزبالله حمایت مالی کند، اجازه نخواهد داد داراییهای آزادشده به ایران منتقل شود؛ و تأکید کرد آزادسازی هرگونه کمک مالی کاملاً «عملکردمحور» خواهد بود و تاکنون هیچ پولی به ایران منتقل نشده است. حتی دسترسی احتمالی به صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی نیز بهصراحت مشروط به «رفتار مناسب» ایران عنوان شد. او همچنین لغو تحریمها را نه صرفاً امتیازی به ایران، بلکه ابزاری برای رصد جریانهای مالی این کشور توصیف کرد و گفت اکنون میتوان دید پول ایران «به کجا میرود و از کجا میآید» و این را «یک مزیت واقعی» نامید؛ توصیفی که نشان میدهد حتی بخشی از مزایای اقتصادی موعود برای ایران، در عمل کارکردی نظارتی برای واشینگتن دارد.
جمعبندی
مرور اظهارات جی. دی. ونس در رسانههای مختلف نشان میدهد گفتمان او، بهرغم تأکیدهای مکرر بر «فصل جدید» و «منافع متقابل»، در عمل میان دو روایت متناقض در نوسان است: روایتی صلحمحور و دیپلماتیک برای مخاطب بینالمللی، و روایتی مبتنی بر برتری، تردید و فشار برای مخاطب داخلی آمریکا. این دوگانگی لفاظی، که در مصاحبه با فاکسنیوز به اوج خود میرسد، در عمل با روح یک توافق صلح و تعامل متقابل که قاعدتاً باید بر پایه اعتماد و برابری شکل گیرد، در تضاد قرار دارد.
