خبرگزاری مهر، گروه استان ها: امام سجاد(ع) خوب میدانستند که جامعه زخمخورده پس از عاشورا، پیش از هر چیز نیازمند بازسازی دلها، بیداری وجدانها و احیای فطرتهای خفته است. از همین رو، اشکهای آن حضرت بر سیدالشهدا(ع) تنها گریه بر یک مصیبت نبود؛ مرثیهای بود که روح زمانه را تکان میداد و پرده غفلت را از برابر چشمها کنار میزد. هر قطره اشک امام، فریادی بیصدا علیه فراموشی کربلا و افشاگریای ژرف علیه جنایت بنیامیه بود. آن حضرت با زنده نگه داشتن یاد تشنگی، غربت و مظلومیت حسین(ع)، عاشورا را از یک حادثه تاریخی به جریانی زنده، مستمر و بیدارگر در جان امت تبدیل کردند.
در اوج خفقان، آنجا که امکان سخن گفتن آشکار از حقایق بسیار محدود شده بود، امام سجاد(ع) دعا را به رسانه هدایت بدل کردند. صحیفه سجادیه در دستان آن حضرت تنها مجموعهای از مناجات نبود، بلکه مدرسهای بزرگ از توحید، معرفت، اخلاق، مسئولیت اجتماعی و بصیرت دینی به شمار میآمد. آن امام همام، معارف بلند الهی و آموزههای اهلبیت(ع) را در جامه دعا به جان جامعه میریختند تا هم دلها را به خداوند پیوند زنند و هم اندیشهها را از اسارت تحریف و جهل آزاد سازند. در کنار آن، رساله حقوق نیز چون منشوری تابناک، سیمای جامعه مطلوب اسلامی را با دقت و عمق ترسیم کرد؛ جامعهای که در آن انسان، خدا، خانواده و اجتماع، همه در نسبت حق و مسئولیت معنا مییابند.
سیره امام سجاد(ع) تنها به تعلیم زبانی و هدایت معنوی محدود نماند، بلکه در میدان تربیت انسانها نیز جلوهای شگفت یافت. آن حضرت با خریدن غلامان و کنیزان، پرورش فکری و اخلاقی آنان و سپس آزاد ساختنشان، شبکهای انسانی و فرهنگی برای تداوم معارف اهلبیت(ع) پدید آوردند؛ شبکهای آرام، عمیق و اثرگذار که بذر بیداری را در لایههای مختلف جامعه میپراکند. از سوی دیگر، عبادت بیوقفه، تواضع کمنظیر، گذشت کریمانه و رسیدگی پنهانی به نیازمندان، چهرهای زنده از دین را پیش چشم مردم قرار میداد. مردم مدینه تازه پس از شهادت آن حضرت فهمیدند آن دستی که شبانه نان و غذا بر در خانه مستمندان میگذاشت، همان دستهای پینهبسته زینالعابدین(ع) بوده است.
امام سجاد(ع) در دشوارترین شرایط پس از عاشورا جامعه را به مسیر اصلی بازگرداند
حجتالاسلام حسین اسکندری، استاد حوزه علمیه خراسان، در گفتگو با خبرنگار مهر درباره سیره و شرایط دوران امامت امام سجاد(ع) اظهار کرد: بنابر نقل مشهور، امام سجاد علیهالسلام در سال ۳۸ هجری متولد شدند و اگر این نقل را بپذیریم، آن حضرت دو سال از دوران امیرالمؤمنین علی(ع) را درک کردند، ۱۰ سال در دوره حیات امام حسن مجتبی(ع) حضور داشتند و سپس در دوران حیات پدر بزرگوارشان حضرت سیدالشهدا امام حسین(ع) زیستند.
استاد حوزه علمیه خراسان افزود: وجود مقدس امام سجاد(ع) در شرایطی بسیار خاص و ویژه به امامت رسیدند. فضای دوران آن حضرت، بهویژه پس از شهادت امام حسین(ع)، فضایی بسیار سنگین و دشوار بود. زمانی که امام حسین(ع) به آن شکل فجیع به شهادت رسیدند، جامعه با وضعیت پیچیدهای روبهرو شد و طبیعی بود که این حادثه، آثار عمیقی بر افکار و روحیات مردم بر جای بگذارد.
وی ادامه داد: گاهی در جامعه این انتظار به وجود میآید که پس از وقوع چنین حادثه عظیمی، خداوند متعال امر خارقالعادهای را رقم بزند، اما وقتی مردم آنچه انتظارش را دارند نمیبینند، ممکن است دچار ناامیدی شوند. این ناامیدی نیز زمینهساز حاکم شدن فضایی خاص بر جامعه میشود و در چنین شرایطی، مردم گاه به سمت فساد، بیبندوباری و انحرافات اخلاقی کشیده میشوند.
اسکندری تصریح کرد: دوران امام سجاد(ع) دورانی بود که به گفته برخی منابع تاریخی، جامعه از فساد، فحشا، بیبندوباری و امور غیراخلاقی پر شده بود. در چنین فضایی، امام سجاد(ع) کار بسیار بزرگ و اثرگذاری را برای بازگرداندن جامعه به مسیر اصلی خود آغاز کردند.
امام سجاد(ع) با زنده نگه داشتن پیام عاشورا از اهلبیت(ع) پاسداری کردند
حجتالاسلام محمد وحیدی، پژوهشگر دینی و سخنران مذهبی در گفتگو با خبرنگار مهر درباره شرایط تاریخی و اجتماعی دوران امام سجاد(ع) اظهار کرد: برای فهم درست جایگاه و نقش امام سجاد(ع)، باید یک گذر تاریخی از وقایع پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) داشت؛ چرا که جریان کنار گذاشته شدن امیرالمؤمنین(ع) از متن جامعه، بازگشت کوتاهمدت ایشان به صحنه حکومت در فضایی آکنده از جنگهای داخلی، شهادت آن حضرت، تنهایی امام حسن مجتبی(ع) و ماجرای صلح ایشان با معاویه، همگی مقدمهای برای شناخت دشواریهای دوران امام سجاد(ع) است.
پژوهشگر دینی و سخنران مذهبی افزود: صلحنامه امام حسن(ع) از مهمترین اسناد تاریخی در تحلیل رفتار اهلبیت(ع) به شمار میرود. یکی از بندهای مهم آن، تعیین نکردن جانشین از سوی معاویه بود، اما او این تعهد را زیر پا گذاشت و یزید را بهعنوان جانشین خود معرفی کرد. همین مسئله، زمینهساز اعتراض جامعه مؤمنان و دعوت از امام حسین(ع) شد؛ هرچند همان جامعه در نهایت در همراهی با امام دچار تشتت و سستی شد.
وی ادامه داد: حادثه عاشورا نقطه اوج دشمنی بنیامیه با اهلبیت(ع) بود؛ دشمنیای که به فجیعترین شکل خود را نشان داد. حکومت بنیامیه نهتنها امام حسین(ع) را به شهادت رساند، بلکه تلاش کرد نسل اهلبیت(ع) را نیز از میان بردارد. در چنین فضایی، امام سجاد(ع) که خود درگیر بیماری بودند، از قتل نجات یافتند و مسیر امامت و هدایت الهی استمرار پیدا کرد.
وحیدی با اشاره به عمق فشار سیاسی و اجتماعی آن دوران گفت: جامعه اسلامی به مرحلهای رسیده بود که خانواده پیامبر(ص)، با وجود همه سفارشهای قرآنی و روایی، به غریبترین انسانها در میان مسلمانان تبدیل شده بودند. اهلبیت(ع) زیر شدیدترین فشارها، توهینها، محدودیتها و قتلعامها قرار داشتند و این خود نشانهای از انحراف عمیق جامعه از مسیر اصیل اسلام بود.
«صحیفه سجادیه» دانشگاه معارف اهلبیت است
نجمه اسفندیاری، معاون آموزش و پژوهش کانون جامعه الزهرا(س) خراسان رضوی در گفتگو با خبرنگار مهر در تبیین سیره علمی و عملی امام سجاد(ع) با اشاره به شرایط حساس و پرفشار پس از واقعه کربلا، اظهار کرد: امام زینالعابدین(ع) در دورانی که امت اسلام با خفقان و فشارهای شدید مواجه بود، سکان امامت را در دست گرفتند و با هوشمندی، مسیر هدایت جامعه را در سه محور اصلی «جهاد فرهنگی و تبیینی»، «ارتباط با خدا و تهذیب نفس» و «خدمات اجتماعی و اخلاقی» پیش بردند.
معاون آموزش و پژوهش کانون جامعه الزهرا(س) خراسان رضوی با بیان اینکه امام سجاد(ع) از دعا و مناجات به عنوان راهبردیترین ابزار ارتباطی در فضای خفقان استفاده کردند، افزود: اثر ماندگار «صحیفه سجادیه» که به زبور آل محمد(ص) شهرت دارد، تنها یک کتاب دعا نیست، بلکه دانشگاهی از معارف عمیق اعتقادی، توحید، نبوت و امامت است.
وی همچنین «رساله حقوق» امام سجاد(ع) را جامعترین منشور حقوقی در تاریخ اسلام دانست که حقوق خداوند، اعضا و جوارح، والدین، همسایگان و حاکم و زیردستان را به دقت ترسیم کرده است.
اسفندیاری در ادامه بیان کرد: امام(ع) علاوه بر این، با تربیت شاگردان برجسته، زیربنای نهضت علمی امام باقر(ع) و امام صادق(ع) را پایهگذاری کردند.
معاون آموزش و پژوهش کانون جامعه الزهرا(س) خراسان رضوی در بخش دیگری از سخنان خود به سیره عملی امام چهارم شیعیان پرداخت و گفت: کثرت عبادت ایشان به گونهای بود که لقب «سجاد» و «زینالعابدین» را برای آن حضرت به همراه داشت. همچنین تواضع، گذشت در برابر جسارتها و رسیدگی مخفیانه به نیازمندان از ویژگیهای بارز سیره عملی ایشان بود؛ به طوری که پس از شهادت امام، مردم مدینه متوجه شدند که ایشان شبانه کیسههای غذا را بر دوش خود برای خانوادههای مستمند میبردند.
اگر امروز از شکوفایی معارف اهلبیت(ع) در دوران امام باقر(ع) و امام صادق(ع) سخن میگوییم، باید بدانیم که این رویش بزرگ، بر خاک صبر، اشک، دعا و تربیت امام سجاد(ع) روییده است. آن حضرت در روزگاری که شمشیر کارساز نبود و جامعه آمادگی قیام آشکار نداشت، با حکمت، خاموشیِ گویا و مجاهدتی بیوقفه، اسلام را از سقوط در ورطه فراموشی و تحریف نجات دادند. امام سجاد(ع) نشان دادند که گاهی بزرگترین جهاد، ساختن دلهاست؛ گاهی بلندترین فریاد، اشکی است که برای حق ریخته میشود؛ و گاهی ماندگارترین پیروزی، آن است که در اوج غربت و فشار، چراغ هدایت خاموش نشود.
