به گزارش اکوایران، بازار طلا در اقتصاد ایران تنها یک بازار سرمایهگذاری نیست؛ در سالهای اخیر به یکی از مهمترین پناهگاههای حفظ ارزش داراییها در میان خانوارها تبدیل شده است. تداوم تورم، کاهش قدرت خرید، نااطمینانی نسبت به آینده اقتصادی و افزایش ریسکهای سیاسی باعث شده بخشی از جامعه به جای حرکت سرمایهها به سمت فعالیتهای مولد، به سمت داراییهایی مانند طلا و ارز گرایش پیدا کند.
این تغییر رفتار سرمایهگذاران، بیش از آنکه صرفاً تابع جذابیت بازدهی این بازارها باشد، بازتابی از شرایطی است که در آن حفظ ارزش پول به اولویت اصلی بسیاری از خانوارها تبدیل شده است. در چنین فضایی، بازارهایی که میتوانند نقش واسطهای میان پسانداز و تولید را ایفا کنند، در رقابت با داراییهای امنی مانند طلا با چالش مواجه میشوند.
اما تداوم این روند چه پیامدی برای اقتصاد خواهد داشت؟ آیا افزایش تقاضا برای طلا نشانه تغییر در الگوی سرمایهگذاری مردم است یا واکنشی طبیعی به سالها بیثباتی اقتصادی؟ همچنین در شرایطی که تحولات سیاسی و منطقهای بر انتظارات بازارها اثر گذاشته، چشمانداز قیمت طلا در کوتاهمدت و بلندمدت چگونه ارزیابی میشود؟
مرتضی افقه، اقتصاددان و استاد دانشگاه شهید چمران در گفتوگو با اکوایران به بررسی دلایل حرکت سرمایهها به سمت بازار طلا و ارز، پیامدهای اقتصادی این رفتار و عوامل اثرگذار بر آینده این بازار پرداخته است.
افقه: حرکت سرمایهها به سمت طلا و ارز نتیجه بیثباتی اقتصادی است
افقه با اشاره به افزایش تمایل مردم به سرمایهگذاری در بازارهایی مانند طلا و ارز، این رفتار را نتیجه طبیعی شرایط بیثبات اقتصادی و تلاش خانوارها برای حفظ قدرت خرید عنوان کرد.
این اقتصاددان با بیان اینکه رفتار جمعی مردم در شرایط نااطمینانی اقتصادی قابل تحلیل و توجیه است، گفت: وقتی مردم برای مدت طولانی با بیثباتی قیمتها و ابهام نسبت به آینده مواجه باشند، در وهله نخست تلاش میکنند سطح معیشت خود را حفظ کنند و پس از تأمین نیازهای ضروری، اگر امکان پسانداز داشته باشند، منابع خود را به سمت داراییهایی میبرند که بتواند ارزش سرمایه آنها را حفظ کند.
افقه با اشاره به تشدید بیثباتیهای اقتصادی از سال ۱۳۹۷ و همزمانی آن با افزایش فشار تحریمها عنوان کرد: در شرایطی که بازارهای مولد و رسمی مانند بازار سرمایه و نظام بانکی نتوانستهاند بازدهی متناسب با نرخ تورم ایجاد کنند، طبیعی است که مردم به سمت داراییهایی مانند طلا و ارز حرکت کنند.
او افزود: حتی این بازارها نیز در برخی مقاطع توان مقابله کامل با تورم را ندارند، اما در ذهنیت اقتصادی مردم، خرید طلا و ارز راهی برای کاهش زیان و حفظ بخشی از ارزش داراییها محسوب میشود.
افقه هشدار داد که تداوم این روند میتواند پیامدهای منفی برای اقتصاد کشور داشته باشد؛ چراکه بخشی از سرمایهها یا به شکل نقدینگی و داراییهای راکد در خانهها نگهداری میشود یا به سمت فعالیتهای غیرمولد و دلالی حرکت میکند؛ مسیری که در نهایت به زیان تولید و رشد اقتصادی خواهد بود.
تأثیر عوامل داخلی بر بازار طلا بیشتر از قیمت جهانی است
این اقتصاددان درباره چشمانداز بازار طلا نیز گفت: اگرچه قیمت جهانی طلا بر بازار داخلی اثرگذار است، اما در شرایط فعلی، متغیرهای داخلی نقش تعیینکنندهتری در رفتار بازار دارند.
به گفته افقه، در کوتاهمدت عواملی مانند نگرانیهای عمومی، نااطمینانی نسبت به آینده و تحولات سیاسی داخلی و منطقهای میتوانند بیش از روندهای جهانی، مسیر قیمت طلا در بازار ایران را تعیین کنند.
او با اشاره به بازگشایی بازار پس از یک دوره تعطیلی و همچنین افزایش نگرانیها در پی تحولات اخیر منطقهای اعلام کرد: بخشی از رفتارهای امروز مردم احتمالاً تحت تأثیر اتفاقات اخیر و افزایش نگرانیها نسبت به آینده شکل گرفته است.
افقه تأکید کرد: رفتار مردم در شرایط کنونی بیشتر از آنکه تابع قیمت جهانی طلا باشد، از فضای بیثباتی داخلی و تلاش برای حفظ ارزش داراییها تأثیر میگیرد؛ هرچند در افق بلندمدت، قیمت جهانی طلا همچنان یکی از عوامل مهم تعیینکننده خواهد بود.
در حالی که مرتضی افقه، اقتصاددان، حرکت سرمایهها به سمت طلا و ارز را از منظر رفتار اقتصادی خانوارها و پیامدهای کلان این روند بررسی میکند، پرسش مهم دیگر وضعیت خود بازار طلا و عوامل تعیینکننده مسیر آینده این بازار است.
بازار طلا در ایران علاوه بر تأثیرپذیری از متغیرهای اقتصادی مانند نرخ ارز و تورم، بهشدت تحت تأثیر انتظارات و فضای روانی جامعه قرار دارد. به همین دلیل، در مقاطع افزایش نااطمینانیهای سیاسی و اقتصادی، واکنش فعالان بازار میتواند از روندهای معمول عرضه و تقاضا فاصله بگیرد و نوساناتی هیجانی را رقم بزند.
کشتیآرای: تحلیل بازار طلا بدون در نظر گرفتن رفتارهای هیجانی امکانپذیر نیست
محمد کشتیآرای، رئیس پیشین اتحادیه طلا و جواهر، در گفتوگو با اکوایران با اشاره به شرایط فعلی بازار طلا اظهار کرد: برای تحلیل روند آینده این بازار باید اثر رفتارهای هیجانی ناشی از تحولات خارجی و مسائل سیاسی داخلی را در نظر گرفت.
او با بیان اینکه نوسانات اخیر بازار تحت تأثیر عوامل روانی و انتظارات شکل گرفته است، گفت: در شرایط کنونی، بخشی از قیمتهای موجود در بازار با واقعیتهای اقتصادی همخوانی ندارد و نمیتوان صرفاً بر مبنای نرخهای لحظهای، درباره آینده بازار طلا قضاوت کرد.
کشتیآرای تأکید کرد که برای ارائه یک تحلیل دقیق از مسیر پیشروی بازار، باید از اثرگذاری عوامل هیجانی فاصله گرفت و متغیرهای بنیادی تأثیرگذار بر قیمت طلا را مورد بررسی قرار داد.
به گفته او، تحولات سیاسی و خارجی میتوانند در کوتاهمدت باعث تغییرات شدید در بازار شوند، اما ارزیابی چشمانداز بلندمدت طلا نیازمند بررسی شرایط واقعی بازار و عوامل اقتصادی است.
