بازارهای جهانی هفته جدید را در شرایطی آغاز کردند که تحولات سیاسی بار دیگر بر متغیرهای اقتصادی سایه انداخته است. لغو حمله برنامه‌ریزی‌شده آمریکا به ایران و انتشار اخباری درباره تلاش‌های دیپلماتیک برای بازگشایی تنگه هرمز، بخشی از نگرانی معامله‌گران نسبت به اختلال گسترده در عرضه انرژی را کاهش داد و قیمت نفت را به‌شدت پایین آورد.
بااین‌حال، کاهش تنش‌های کوتاه‌مدت تنها بخشی از تصویر بازار است. ضعف بخش تولید چین، افت تقاضای مواد اولیه، فشار عرضه در بازار متانول، افزایش بازده اوراق غربی و وابستگی رشد بورس آمریکا به شرکت‌های بزرگ فناوری نشان می‌دهد ریسک‌های بنیادی اقتصاد جهانی همچنان پابرجاست.
تخلیه حق‌بیمه جنگ از بازار نفت
پس از اعلام دونالد ترامپ مبنی بر توقف حمله جدید به ایران و تلاش برای دستیابی به توافق، بخشی از حق‌بیمه ژئوپلیتیک از بازار نفت خارج شد. نفت برنت با کاهش بیش از ۵ درصدی به محدوده ۸۳ دلار و نفت وست‌تگزاس به حوالی ۷۹ دلار عقب نشست.
این افت نشان می‌دهد معامله‌گران احتمال اختلال گسترده و پایدار در عرضه نفت از مسیر تنگه هرمز را مجدداً ارزیابی کرده‌اند. بازار در هفته گذشته، افزایش درگیری‌ها و احتمال حمله همه‌جانبه به ایران را وارد قیمت‌ها کرده بود؛ بنابراین کاهش احتمال درگیری نظامی، به خروج سریع بخشی از موقعیت‌های صعودی منجر شد.
بااین‌حال، افت کنونی الزاماً به معنای پایان ریسک در بازار انرژی نیست. سرنوشت مذاکرات، امنیت عبور نفتکش‌ها و وضعیت واقعی صادرات کشورهای خلیج فارس همچنان تعیین‌کننده‌اند. هرگونه شکست در روند دیپلماتیک می‌تواند حق‌بیمه جنگ را دوباره به قیمت نفت بازگرداند.
بازگشایی هرمز؛ امید بازار، نه توافق قطعی
باراک راوید به نقل از دو دیپلمات آگاه گزارش داده است که عباس عراقچی با طرح مصالحه‌ای برای بازگشایی تنگه هرمز موافقت کرده است. این طرح با میانجی‌گری قطر و آمریکا تدوین شده و براساس آن، کشتی‌ها از آب‌های تحت کنترل ایران وارد خلیج فارس و از مسیر آب‌های عمان خارج می‌شوند.
براساس این روایت، موافقت اولیه ایران یکی از عواملی بوده که ترامپ را به لغو حمله برنامه‌ریزی‌شده ترغیب کرده است. بااین‌حال، هنوز نمی‌توان بازگشایی تنگه را قطعی دانست. تهران اعلام کرده در حال مذاکره با عمان درباره ایجاد یک مسیر موقت امن است، اما وجود گفت‌وگوی مستقیم با آمریکا را تأیید نکرده و برخی منابع ایرانی نیز پذیرش توافق نهایی را تکذیب کرده‌اند.
بنابراین، واکنش نزولی نفت بیشتر بر پایه افزایش احتمال توافق شکل گرفته است، نه بازگشت کامل و تضمین‌شده جریان انرژی از تنگه هرمز. فاصله میان «خبر مذاکره» و «اجرای عملی توافق» همچنان مهم‌ترین ریسک بازار نفت خواهد بود.
اوپک‌پلاس برای دوران پس از تنش آماده می‌شود
هم‌زمان با افزایش امیدها به کاهش تنش، اوپک‌پلاس با افزایش محدود سهمیه تولید موافقت کرده است. براساس تصمیم جدید، تولید این ائتلاف از سپتامبر روزانه ۱۸۸ هزار بشکه افزایش خواهد یافت.این تصمیم بیش از آنکه به معنای ورود فوری حجم بزرگی از نفت به بازار باشد، یک اقدام احتیاطی برای مدیریت دوره پس از کاهش تنش‌هاست. اوپک‌پلاس می‌کوشد ضمن حفظ کنترل بر عرضه، فضای لازم برای پاسخ به کمبود احتمالی نفت یا جلوگیری از جهش دوباره قیمت‌ها را در اختیار داشته باشد.
در کوتاه‌مدت، این افزایش محدود نمی‌تواند به‌تنهایی اختلال احتمالی در تنگه هرمز را جبران کند؛ اما در کنار کاهش ریسک جنگی، پیام روشنی برای بازار دارد: تولیدکنندگان بزرگ تمایلی به تداوم جهش شدید قیمت نفت ندارند.
کاهش شتاب تولید در چین
در کنار تحولات ژئوپلیتیک، تازه‌ترین آمارهای چین نیز پیام محتاطانه‌ای برای بازار کالاهای پایه دارد. شاخص مدیران خرید بخش تولید این کشور در ژوئیه از ۵۱.۷ به ۵۰.۹ کاهش یافت و پایین‌تر از پیش‌بینی‌ها قرار گرفت.
قرارگرفتن شاخص بالاتر از مرز ۵۰ همچنان نشان‌دهنده رشد فعالیت تولیدی است، اما افت آن از کاهش شتاب کارخانه‌ها حکایت دارد. ضعف تقاضای داخلی، افزایش هزینه تولید و محدودبودن قدرت قیمت‌گذاری بنگاه‌ها از مهم‌ترین موانع بخش تولید چین محسوب می‌شوند.
ادامه این روند می‌تواند تقاضای چین برای مس، فولاد، سنگ‌آهن، نفت و محصولات پتروشیمی را محدود کند. ازآنجاکه چین بزرگ‌ترین مصرف‌کننده بسیاری از مواد اولیه جهان است، کاهش فعالیت کارخانه‌های آن فقط یک مسئله داخلی نیست و می‌تواند درآمد کشورهای صادرکننده کالاهای پایه را نیز تحت فشار قرار دهد.
متانول آسیا زیر فشار موجودی انبارها
نشانه‌های ضعف تقاضای چین در بازار متانول آسیا نیز مشاهده می‌شود. افزایش موجودی انبارها و کاهش تمایل خریداران چینی به واردات، فضای نزولی بازار را تقویت کرده است.
هم‌زمان، راه‌اندازی مجدد واحد متانول زاگرس می‌تواند عرضه منطقه را افزایش دهد و فشار بیشتری بر قیمت‌ها وارد کند. در مقابل، مهم‌ترین عامل حمایتی بازار، احتمال اختلال در صادرات متانول خاورمیانه بر اثر جنگ و مشکلات حمل‌ونقل دریایی است.
بنابراین، جهت کوتاه‌مدت متانول به موازنه دو نیروی متضاد وابسته است: ضعف تقاضا و افزایش عرضه از یک طرف و احتمال کاهش صادرات خاورمیانه از طرف دیگر. در صورت بازگشایی پایدار تنگه هرمز، احتمال تقویت فشار نزولی بر قیمت متانول بیشتر خواهد شد.
دو مسیر متفاوت در بازار اوراق
بازار بدهی چین و کشورهای غربی نیز در مسیرهای متفاوتی حرکت می‌کنند. در آمریکا و اروپا، تورم بالا، نرخ‌های بهره سنگین، کسری بودجه و افزایش عرضه اوراق، بازده بدهی دولت‌ها را بالا نگه داشته است. شوک نفتی ناشی از جنگ نیز نگرانی‌ها درباره سرسخت‌شدن تورم را افزایش داده و فضای کاهش نرخ بهره را محدود کرده است.
در مقابل، چین همچنان با تورم پایین، ضعف تقاضای داخلی و سیاست پولی انبساطی مواجه است. این شرایط تقاضا برای اوراق دولتی چین را افزایش داده و هزینه تأمین مالی دولت و شرکت‌های چینی را پایین نگه داشته است.
بازده پایین اوراق چین از یک سو مزیت تأمین مالی مهمی برای این کشور ایجاد می‌کند و از سوی دیگر، بازتاب نگرانی سرمایه‌گذاران نسبت به رشد اقتصادی و کمبود گزینه‌های جذاب سرمایه‌گذاری داخلی است. بنابراین، تقویت جایگاه اوراق چین به‌عنوان یک دارایی کم‌ریسک را باید در کنار ضعف تقاضای داخلی و محدودیت‌های بازار مالی این کشور ارزیابی کرد.
این واگرایی نشانه شکل‌گیری تقابلی تازه در بازار بدهی است: چین با تأمین مالی ارزان‌تر به‌دنبال تقویت مزیت اقتصادی خود است، درحالی‌که آمریکا برای حفظ جایگاه اوراق خزانه به‌عنوان مهم‌ترین دارایی امن جهان، باید با تورم، کسری بودجه و افزایش هزینه بدهی مقابله کند.
بورس تهران؛ تداوم اقبال به صنایع کوچک
در بازار سهام ایران، جریان نقدینگی همچنان بیشتر به سمت صنایع کوچک و متوسط حرکت می‌کند و رشد بازار نیز تا حد زیادی تحت تأثیر عملکرد همین گروه‌ها قرار دارد. در این میان، صنایعی مانند دارویی و غذایی به دلیل عقب‌ماندگی نسبی قیمت سهام، تقاضای نسبتاً پایدار محصولات و ظرفیت تعدیل نرخ فروش، همچنان از ارزندگی برخوردارند.
در صورت حفظ ثبات نسبی متغیرهای سیاسی و اقتصادی، این گروه‌ها می‌توانند تا پایان تابستان مورد توجه سرمایه‌گذاران باقی بمانند. بااین‌حال، تداوم اقبال به آنها به عواملی مانند ورود نقدینگی، تغییر نرخ ارز، مجوزهای افزایش قیمت و کیفیت گزارش‌های ماهانه شرکت‌ها وابسته خواهد بود.
بنابراین، اگرچه فضای فعلی بورس در اختیار صنایع کوچک‌تر قرار دارد، رشد یکپارچه تمام نمادهای این گروه‌ها قابل انتظار نیست و شرکت‌هایی که از سودآوری پایدار، نقدشوندگی مناسب و امکان افزایش نرخ فروش برخوردارند، شانس بیشتری برای ادامه مسیر صعودی خواهند داشت.
هرمز عروسک گردان بازارهای جهانی
فضای بازارهای جهانی در ابتدای هفته با کاهش احتمال حمله جدید آمریکا به ایران آرام‌تر شده است. نفت نخستین بازاری بود که به این تغییر واکنش نشان داد و با تخلیه بخشی از حق‌بیمه جنگ، به محدوده ۸۳ دلار بازگشت. بااین‌حال، بازگشایی تنگه هرمز هنوز به توافقی قطعی و اجرایی تبدیل نشده و امکان بازگشت نوسانات شدید پابرجاست.
در سوی دیگر، افت PMI چین و ضعف بازار متانول نشان می‌دهد کاهش تقاضای بزرگ‌ترین مصرف‌کننده مواد اولیه جهان به یک ریسک جدی برای بازار کالاها تبدیل شده است. بازار اوراق نیز از تعمیق شکاف میان تأمین مالی ارزان چین و هزینه بالای بدهی در غرب حکایت دارد. بورس آمریکا نیز باوجود حمایت سهام هوش مصنوعی، همچنان با ریسک نرخ بهره و تمرکز شدید رشد مواجه است.
