یاسمن بلوردی؛ گروه کشاورزی: بازار جهانی ماهی منجمد در سال ۲۰۲۵ یکی از بخش های قابل توجه تجارت محصولات غذایی را به خود اختصاص داد؛ به طوری که مجموع صادرات این محصول در جهان به ۲۹.۱ میلیارد دلار رسید. بررسی داده های تجارت جهانی نشان می دهد ارزش صادرات ماهی منجمد طی پنج سال گذشته روندی افزایشی داشته و نسبت به سال ۲۰۲۱، رشد ۲۰.۲ درصدی را تجربه کرده است.
بر اساس گزارش World’s Top Exports، صادرات جهانی ماهی منجمد در سال ۲۰۲۱ حدود ۲۴.۲ میلیارد دلار ارزش داشت، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ به ۲۵.۷ میلیارد دلار رسید و در سال ۲۰۲۵ با رشد ۱۳.۵ درصدی نسبت به سال قبل، از مرز ۲۹ میلیارد دلار عبور کرد.
این روند نشان می دهد ماهی منجمد همچنان جایگاه مهمی در تجارت جهانی مواد غذایی دارد و افزایش تقاضا در بازارهای مختلف، زمینه رشد ارزش مبادلات این محصول را فراهم کرده است. در این میان، کشورهای دارای منابع دریایی گسترده و صنایع فرآوری و بسته بندی توسعه یافته توانسته اند سهم قابل توجهی از بازار صادراتی را در اختیار بگیرند.
روسیه، چین و شیلی در صدر بازار جهانی
در سال ۲۰۲۵ روسیه با صادرات ۲.۹ میلیارد دلار ماهی منجمد، بزرگ ترین صادرکننده این محصول در جهان بود و ۱۰.۱ درصد از کل صادرات جهانی را در اختیار داشت. پس از روسیه، چین با صادرات ۲.۵ میلیارد دلار و سهم ۸.۷ درصدی قرار گرفت.
شیلی نیز با صادرات ۲.۳ میلیارد دلار و سهم ۷.۸ درصدی، سومین صادرکننده بزرگ ماهی منجمد جهان بود. آمریکا با ۲.۲ میلیارد دلار و نروژ با ۱.۹ میلیارد دلار در رتبه های چهارم و پنجم قرار گرفتند.
مجموع صادرات پنج کشور نخست یعنی روسیه، چین، شیلی، آمریکا و نروژ، ۴۰.۸ درصد از کل ارزش صادرات ماهی منجمد جهان را تشکیل می دهد. این تمرکز نشان می دهد بخش قابل توجهی از بازار جهانی در اختیار تعداد محدودی از تولیدکنندگان و صادرکنندگان بزرگ قرار دارد.
پس از این کشورها، اسپانیا با ۱.۱ میلیارد دلار، هلند با ۸۹۷ میلیون دلار، تایوان با ۸۷۳ میلیون دلار، کره جنوبی با ۸۶۷.۱ میلیون دلار و دانمارک با ۷۸۲.۷ میلیون دلار در رتبه های بعدی قرار گرفته اند.
گرینلند با ۷۶۰.۸ میلیون دلار، اندونزی با ۷۲۱.۳ میلیون دلار، هند با ۶۰۹.۸ میلیون دلار، ترکیه با ۵۲۶.۵ میلیون دلار و ژاپن با ۴۹۰.۹ میلیون دلار نیز در جمع ۱۵ صادرکننده نخست جهان قرار دارند.
در مجموع، همین ۱۵ کشور ۶۶.۹ درصد از کل صادرات ماهی منجمد جهان در سال ۲۰۲۵ را به خود اختصاص داده اند.
اروپا بزرگ ترین منطقه صادرکننده ماهی منجمد
از نظر جغرافیایی، کشورهای اروپایی در سال ۲۰۲۵ بیشترین ارزش صادرات ماهی منجمد را در اختیار داشتند. صادرات این منطقه به ۱۰.۴ میلیارد دلار رسید که معادل ۳۶.۵ درصد از کل تجارت جهانی این محصول است.
آسیا با سهم ۳۰.۹ درصدی در جایگاه دوم قرار گرفت. کشورهای آمریکای لاتین بدون مکزیک، اما با احتساب کشورهای حوزه کارائیب، ۱۱.۵ درصد از صادرات جهانی را به خود اختصاص دادند. سهم آمریکای شمالی نیز ۹.۱ درصد بود.
کشورهای آفریقایی حدود ۷ درصد و کشورهای اقیانوسیه ۴.۹ درصد از صادرات جهانی ماهی منجمد را در اختیار داشتند. در منطقه اقیانوسیه، کشورهایی مانند نیوزیلند، پاپوا گینه نو و میکرونزی از صادرکنندگان مهم این محصول محسوب می شوند.
این توزیع جغرافیایی نشان می دهد که ظرفیت تولید، دسترسی به منابع دریایی، زیرساخت های فرآوری و همچنین شبکه های حمل و نقل و تجارت بین المللی از عوامل موثر بر جایگاه کشورها در بازار ماهی منجمد است.
ایران در رتبه ۴۶ صادرات ماهی منجمد
ایران نیز در فهرست صادرکنندگان جهانی ماهی منجمد حضور دارد.
صادرات ماهی منجمد ایران به ۱۱۰.۵ میلیون دلار رسیده و کشور در رتبه ۴۶ جهان قرار گرفته است
بر اساس داده های سال ۲۰۲۵، صادرات ماهی منجمد ایران به ۱۱۰.۵ میلیون دلار رسیده و کشور در رتبه ۴۶ جهان قرار گرفته است.
ارزش صادرات ایران در این بخش نسبت به سال ۲۰۲۴ رشد ۱۶.۷ درصدی داشته است. این میزان رشد، جایگاه ایران را در میان صادرکنندگان این محصول قابل توجه می کند، هرچند فاصله ارزش صادرات کشور با صادرکنندگان بزرگ همچنان قابل توجه است.
در فهرست کشورهای اطراف ایران در رتبه بندی جهانی، فرانسه با ۱۱۲.۲ میلیون دلار صادرات در رتبه ۴۴ قرار دارد، در حالی که ایران با ۱۱۰.۵ میلیون دلار در رتبه ۴۶ ایستاده است. مالزی نیز با ۱۱۰.۳ میلیون دلار در رتبه ۴۷ قرار دارد.
در عین حال، ترکیه با صادرات ۵۲۶.۵ میلیون دلار ماهی منجمد در رتبه ۱۴ جهان قرار گرفته است؛ موضوعی که نشان می دهد ظرفیت صادراتی کشورهای منطقه می تواند بسیار متفاوت باشد.
ژاپن و آمریکا در مسیر رشد صادرات
بررسی تغییرات سالانه صادرات نیز از تحولات قابل توجه در بازار جهانی ماهی منجمد حکایت دارد. در میان ۱۵ صادرکننده نخست، ژاپن با رشد ۳۸ درصدی صادرات نسبت به سال ۲۰۲۴، بیشترین افزایش را ثبت کرده است.
آمریکا نیز صادرات خود را ۳۴.۳ درصد افزایش داده و گرینلند با رشد ۳۳.۲ درصدی در رتبه بعدی قرار گرفته است. صادرات اسپانیا نیز ۳۱.۶ درصد افزایش یافته است.
در مقابل، تایوان با کاهش ۱۰.۱ درصدی و هند با کاهش ۰.۴ درصدی صادرات مواجه شده اند. این اختلاف در عملکرد صادرکنندگان نشان می دهد تحولات بازار، میزان عرضه، تقاضای بین المللی و شرایط تجاری کشورها می تواند تاثیر مستقیمی بر ارزش صادرات داشته باشد.
در میان ۱۰۰ صادرکننده اصلی جهان نیز برخی کشورها رشدهای بسیار بالایی را تجربه کرده اند. گامبیا با رشد ۱۰ هزار و ۸۲۸ درصدی، کره شمالی با رشد ۷ هزار و ۷۵۲ درصدی و سیشل با رشد ۶۵۷.۳ درصدی در صدر سریع ترین صادرکنندگان از نظر رشد سالانه قرار گرفته اند.
شیلی، روسیه و نروژ؛ بیشترین مازاد تجاری
بررسی تراز تجاری ماهی منجمد تصویر دیگری از جایگاه کشورها در این بازار ارائه می دهد. شیلی با ثبت ۲.۳ میلیارد دلار مازاد صادرات نسبت به واردات، بیشترین مازاد تجاری این محصول را در سال ۲۰۲۵ داشته است.
روسیه با ۲ میلیارد دلار و نروژ با ۱.۸ میلیارد دلار در رتبه های بعدی قرار دارند. آمریکا نیز با ۱.۲ میلیارد دلار مازاد تجاری، چهارمین کشور دارای بیشترین مازاد در تجارت ماهی منجمد بوده است.
گرینلند با ۷۵۹.۸ میلیون دلار، تایوان با ۵۷۳.۴ میلیون دلار، هند با ۵۳۷.۵ میلیون دلار و هلند با ۴۹۳.۲ میلیون دلار دیگر کشورهایی هستند که در تجارت این محصول مازاد قابل توجهی داشته اند.
ترکیه نیز با ۳۷۷.۶ میلیون دلار مازاد تجاری در رتبه سیزدهم قرار گرفته و نسبت به سال قبل رشد ۱۴.۹ درصدی را ثبت کرده است.
چین و ژاپن؛ بزرگ ترین بازارهای کسری
در سوی دیگر بازار، برخی کشورها به دلیل حجم بالای واردات ماهی منجمد با کسری تجاری مواجه هستند. چین با وجود قرار گرفتن در میان بزرگ ترین صادرکنندگان، در سال ۲۰۲۵ با ۲.۹ میلیارد دلار کسری تجاری در این محصول مواجه بوده است.
ژاپن با ۲.۴ میلیارد دلار و تایلند با ۲ میلیارد دلار در رتبه های بعدی قرار گرفته اند. ساحل عاج با یک میلیارد دلار، ویتنام با ۷۵۹.۷ میلیون دلار و نیجریه با ۶۱۲ میلیون دلار نیز از دیگر کشورهای دارای بیشترین کسری تجاری ماهی منجمد بوده اند.
وجود کسری بالا در کشورهایی مانند چین و ژاپن از تقاضای قابل توجه بازار داخلی آنها حکایت دارد و همزمان فرصت هایی برای صادرکنندگان بزرگ ایجاد می کند تا نیاز این بازارها را تامین کنند.
در مجموع، ارقام تجارت جهانی نشان می دهد ماهی منجمد به بازاری ۲۹ میلیارد دلاری تبدیل شده که همچنان ظرفیت رشد دارد. حضور ایران در میان ۵۰ صادرکننده نخست و ثبت رشد ۱۶.۷ درصدی صادرات در سال ۲۰۲۵، بیانگر ظرفیت موجود در این بخش است؛ با این حال، فاصله ارزش صادرات ایران با کشورهای بزرگ صادرکننده نشان می دهد توسعه تولید، فرآوری، زنجیره سرد و دسترسی به بازارهای بین المللی می تواند نقش مهمی در افزایش سهم کشور از این تجارت جهانی داشته باشد.
