در خودرو برقی بخش هایی مانند باتری ولتاژ بالا، سیستم برق، ترمزها، فرمان، لاستیک ها و تجهیزات ایمنی اهمیت زیادی دارند. به همین دلیل تفاوت اصلی معاینه فنی خودرو برقی با خودرو بنزینی در اصل نیاز به معاینه نیست، بلکه در نوع آزمایش هایی است که باید روی خودرو انجام شود.
در ایران نیز خودروهای شخصی بر اساس قانون هوای پاک تا چهار سال از زمان تولید از معاینه فنی معاف هستند و پس از پایان این دوره باید وارد چرخه معاینه فنی شوند.
در معاینه فنی خودروهای برقی چه چیزهایی بررسی می شود؟
معاینه فنی خودرو برقی از دو بخش کلی تشکیل می شود؛ آزمون های عمومی ایمنی خودرو و بررسی های تخصصی مرتبط با سیستم برقی.
سیستم ترمز
ترمز یکی از مهم ترین بخش های هر خودرو است. در خودروهای برقی موضوع کمی پیچیده تر می شود، زیرا بسیاری از این خودروها علاوه بر ترمز مکانیکی از سیستم ترمز احیا کننده یا Regenerative Braking استفاده می کنند.
این سیستم هنگام کاهش سرعت بخشی از انرژی حرکت خودرو را دوباره به برق تبدیل کرده و در باتری ذخیره می کند.
بنابراین عملکرد صحیح ترمز معمولی و هماهنگی آن با سیستم بازیابی انرژی اهمیت زیادی دارد.
باتری ولتاژ بالا
باتری را می توان یکی از اصلی ترین بخش های خودرو برقی دانست.
در معاینه تخصصی خودروهای برقی، مواردی مانند سلامت باتری، وضعیت سیستم مدیریت باتری یا BMS، ایمنی اتصالات و نشانه های احتمالی خرابی باید مورد توجه قرار بگیرند.
مدیرعامل ستاد معاینه فنی تهران نیز اعلام کرده است که در تدوین چارچوب معاینه فنی خودروهای برقی، سلامت باتری و سامانه برقی خودرو از مهم ترین بخش های مورد بررسی خواهد بود.
سیستم ولتاژ بالا و عایق الکتریکی
خودروهای برقی با ولتاژ بسیار بیشتری نسبت به سیستم برق معمول خودرو کار می کنند.
به همین دلیل وضعیت کابل های ولتاژ بالا، اتصالات، عایق بندی و ایمنی الکتریکی خودرو اهمیت زیادی دارد. وجود نقص در این بخش ها می تواند علاوه بر خرابی خودرو، خطرات ایمنی ایجاد کند.
در برنامه های جدید معاینه فنی خودروهای برقی در تهران نیز بررسی ایمنی سیستم ولتاژ بالا و تست عایقی جزو مواردی است که برای آزمون های تخصصی مطرح شده است.
فرمان و سیستم تعلیق
برقی بودن خودرو تفاوتی در اهمیت سیستم فرمان و تعلیق ایجاد نمی کند.
لقی فرمان، ایراد جلوبندی، عملکرد نامناسب کمک فنرها یا وجود مشکل در قطعات سیستم تعلیق می تواند روی کنترل خودرو تاثیر مستقیم داشته باشد.
این موارد همانند خودروهای بنزینی باید از نظر ایمنی بررسی شوند.
تایرها و چرخ ها
سلامت لاستیک در خودروهای برقی اهمیت زیادی دارد. این خودروها به دلیل وجود مجموعه باتری معمولا وزن قابل توجهی دارند و گشتاور موتور برقی نیز می تواند فشار بیشتری به تایرها وارد کند.
در نتیجه عواملی مانند عمق آج، فرسودگی نامتقارن، آسیب دیدگی لاستیک و وضعیت چرخ ها باید بررسی شود.
چراغ ها و تجهیزات ایمنی
چراغ جلو، چراغ عقب، چراغ ترمز، راهنماها و سایر تجهیزات هشدار دهنده نیز جزو بخش هایی هستند که ارتباطی با نوع سوخت خودرو ندارند و همچنان باید سالم باشند.
وضعیت معاینه فنی خودروهای برقی در ایران
در این بخش باید بین الزام قانونی معاینه فنی و آزمون تخصصی خودروهای برقی تفاوت قائل شویم.
قانون هوای پاک انجام معاینه فنی را برای وسایل نقلیه موتوری الزامی کرده و خودروهای شخصی تنها چهار سال از زمان تولید از این الزام معاف هستند. این قانون خودروهای برقی را به صورت کلی از معاینه فنی مستثنی نکرده است.
اما از طرف دیگر، زیرساخت و دستورالعمل تخصصی بررسی بخش های خاص خودروهای برقی هنوز در ایران در حال تکمیل است.
در شهریور 1405 اعلام شد که حدود مجاز و دستورالعمل های معاینه فنی خودروهای برقی با همکاری خودروسازان، سازمان استاندارد و وزارت صمت در حال تدوین است.
همچنین در 24 شهریور 1405، ستاد معاینه فنی تهران برای ایجاد زیرساخت های تخصصی خودروهای برقی و هیبریدی وارد مرحله جدیدی از همکاری با بخش خصوصی شد. هدف این طرح، تجهیز مراکز برای بررسی تخصصی بخش هایی مانند باتری، سیستم ولتاژ بالا و ایمنی الکتریکی خودرو است.
بنابراین در حال حاضر نمی توان گفت خودروهای برقی از معاینه فنی معاف هستند؛ بلکه فرآیند تخصصی و تجهیزات مورد نیاز برای بررسی کامل فناوری این خودروها همچنان در حال توسعه است.
آیا سلامت باتری در معاینه فنی خودرو برقی بررسی می شود؟
در مدل تخصصی معاینه فنی خودروهای برقی، بررسی باتری یکی از مهم ترین بخش هاست؛ اما منظور از آن صرفا اندازه گیری میزان شارژ یا برد خودرو نیست.
موضوع اصلی، ایمنی باتری و سیستم ولتاژ بالا است.
مواردی مانند سلامت مجموعه باتری، سیستم مدیریت باتری، ایمنی الکتریکی، وضعیت عایق و احتمال وجود نقص در سلول ها می توانند در آزمون های تخصصی مورد بررسی قرار بگیرند. این موارد در برنامه توسعه زیرساخت معاینه فنی خودروهای برقی تهران نیز مورد تاکید قرار گرفته اند.
البته سنجش کامل ظرفیت باقی مانده باتری یا State of Health با معاینه فنی عمومی یکسان نیست و ممکن است برای ارزیابی دقیق آن به تجهیزات تشخیصی تخصصی خودرو نیاز باشد.
معاینه فنی خودروهای هیبریدی
خودرو هیبریدی با خودرو تمام برقی تفاوت دارد؛ زیرا علاوه بر موتور برقی، یک موتور احتراق داخلی نیز دارد. به همین دلیل در معاینه فنی خودرو هیبریدی ممکن است هم بخش های مربوط به موتور احتراقی و آلایندگی و هم بخش های مرتبط با باتری و سیستم الکتریکی اهمیت داشته باشند. نوع آزمون نیز می تواند بسته به فناوری خودرو و دستورالعمل های اجرایی متفاوت باشد.
با افزایش حضور خودروهای برقی در بازار، آشنایی با فناوری و ساختار این خودروها نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده است. نیکا موتور به عنوان مجموعه ای پیشرو در عرضه خودروهای برقی هوشمند و مدرن، یکی از مجموعه هایی است که می توان برای آشنایی بیشتر با گزینه های برقی موجود در بازار به آن توجه کرد.
قبل از مراجعه به معاینه فنی خودرو برقی چه چیزهایی را بررسی کنیم؟
پیش از مراجعه بهتر است چند مورد ساده کنترل شوند:
- چراغ های جلو، عقب، ترمز و راهنما سالم باشند.
- تایرها فرسوده یا آسیب دیده نباشند.
- سیستم ترمز عملکرد عادی داشته باشد.
- چراغ هشدار مربوط به باتری یا سیستم برقی روشن نباشد.
- فرمان و سیستم تعلیق صدای غیر عادی نداشته باشند.
- زیر خودرو و محل قرارگیری باتری آثار ضربه یا آسیب جدی دیده نشود.
- خطاهای ثبت شده در سیستم الکترونیکی خودرو در صورت وجود بررسی شوند.
رسیدگی به این موارد علاوه بر افزایش احتمال قبولی در معاینه فنی، به حفظ ایمنی و عمر قطعات خودرو کمک می کند.
در آخر
خودروهای برقی به دلیل نداشتن اگزوز از تست آلایندگی متعارف خودروهای بنزینی بی نیاز هستند، اما از اصل معاینه فنی و کنترل ایمنی معاف نیستند.
خودرو برقی شخصی صفر کیلومتر در ایران چهار سال از زمان تولید معافیت دارد و پس از آن مشمول معاینه فنی می شود. تفاوت اصلی این خودروها در نوع آزمون است؛ به جای تمرکز بر آلایندگی اگزوز، سلامت باتری، سیستم ولتاژ بالا، ترمز، تجهیزات الکترونیکی و سایر بخش های ایمنی اهمیت بیشتری پیدا می کنند. زیرساخت تخصصی این آزمون ها نیز در ایران در حال توسعه و تکمیل است.
آیا در معاینه فنی خودرو برقی، سلامت باتری از نظر میزان ظرفیت باقیمانده هم بررسی میشه یا فقط ایمنی سیستم باتری مهمه؟
در معاینه فنی، تمرکز اصلی بر ایمنی و وضعیت سیستم ولتاژ بالا است. سنجش دقیق ظرفیت یا سلامت باقیمانده باتری میتواند به تجهیزات تخصصی تشخیصی نیاز داشته باشد.