خبرگزاری مهر، گروه بینالملل– آذر مهدوان: تحولات روزهای اخیر در منطقه نشان داده است که معادلات جنگی همیشه آنگونه که طراحانش تصور میکنند پیش نمیرود. آمریکا و رژیم صهیونیستی که با تصور فروپاشی سریع ساختار سیاسی ایران وارد رویارویی شدند، اکنون پس از گذشت دوازده روز از آغاز درگیریها با واقعیتی متفاوت روبهرو هستند؛ واقعیتی که از تداوم انسجام داخلی و ثبات ساختار حاکمیتی در ایران حکایت دارد.
در حالی که دشمنان گمان میکردند شهادت رهبر انقلاب اسلامی میتواند ایران را از نظر روحی و سیاسی دچار فروپاشی کند، تحولات بعدی این محاسبه را برهم زد. انتخاب آیتالله مجتبی خامنهای به عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران نشان داد که سازوکارهای سیاسی کشور حتی در شرایط بحرانی نیز توان بازتولید و استمرار خود را دارند.
همزمان حضور گسترده مردم در خیابانها و اعلام حمایت از رهبری جدید، این پیام را به روشنی منتقل کرد که جامعه ایران نهتنها از این تحولات متزلزل نشده، بلکه آن را به نمادی از همبستگی و ایستادگی در برابر فشارهای خارجی تبدیل کرده است.
خبرنگار مهر، گفتگویی با «دوغان بکین» نماینده پارلمان ترکیه انجام داده که مشروح آن در ادامه میآید:
ترامپ با رؤیای دستیابی به یک پیروزی سریع وارد روند جنگی شد که علیه ایران آغاز و تصور میکرد در مدت کوتاهی به موفقیت خواهد رسید. با گذشت ۱۲ روز از این جنگ، تحلیل و ارزیابی شما از اهداف آمریکا و اسرائیل از راهاندازی این تجاوز نظامی علیه ایران و میزان دستیابی به این اهداف چیست؟
به نظر میرسد دونالد ترامپ در حالی که مذاکرات با مقامهای ایرانی در ژنو در مسیر مثبتی پیش میرفت، همراه با اسرائیل حملهای را علیه ایران آغاز کرد؛ حملهای که تصور میکرد ظرف چند روز به اهداف خود خواهد رسید. اما با گذشت زمان، این حمله بیش از پیش به بنبستی پیچیده تبدیل شده است.
ترامپ که احتمالاً میخواست از طریق این جنگ کاهش قدرت خود در انتخابات آینده آمریکا را جبران کند، اکنون در برابر جنگی که مطابق انتظارش پیش نمیرود، به شدت تحت فشار قرار گرفته و به هر راهی برای خروج از این وضعیت متوسل میشود. حتی گرد هم آوردن کشیشهای اوانجلیست در کاخ سفید و توسل به آیینهای مذهبی برای یافتن راهحل، نشانهای از وضعیت دشوار و استیصال او تلقی میشود.
در همین حال، انتشار اسناد و تصاویر مربوط به پرونده جفری اپستین از سوی وزارت دادگستری آمریکا پیش از آغاز حمله—که در برخی از آنها نام ترامپ نیز مطرح شده—توجهها را به سمت تحولات مربوط به ایران معطوف کرد و احتمالاً بهنوعی باعث شد بازتابهای آن پرونده در سایه قرار گیرد. همچنین مطرح است که برجسته شدن این پرونده درست پیش از حمله به ایران، نه پیش از انتخابات آمریکا، نکتهای قابل تأمل است.
از سوی دیگر، میتوان گفت ترامپ عملاً در چارچوب سیاستهای اسرائیل حرکت کرده است. بنیامین نتانیاهو پس از تحولات غزه، لبنان و سوریه از ایده «ائتلاف ششضلعی» سخن گفته که الهامگرفته از ستاره داوود است و به نوعی با پروژه «خاورمیانه جدید» با محوریت اسرائیل مرتبط دانسته میشود. در همین چارچوب، سیاستی دنبال میشود که برخی کشورهای مسلمان از طریق «توافقهای ابراهیم» به این محور نزدیک شوند.
در این میان، ایران به عنوان یکی از مهمترین موانع در برابر این طرح تلقی میشود. به همین دلیل، حمله مشترک آمریکا و اسرائیل با هدف تغییر معادلات در ایران آغاز شد و در نخستین گام نیز با حملهای خشونتآمیز رهبر انقلاب اسلامی، آیتالله خامنهای، به شهادت رسید. با این حال، آنچه در محاسبات آنها کمتر مورد توجه قرار گرفت، سنت دیرینه دولتداری در ایران بود. ایران به سرعت خود را بازیابی کرد و به تدریج روند جنگ را به سمتی هدایت کرد که خسارات قابل توجهی به نیروهای آمریکا و اسرائیل وارد شود.
در عین حال، برخی تحلیلگران معتقدند یکی دیگر از اهداف نتانیاهو تحقق رؤیای «اسرائیل بزرگ» در چارچوب صهیونیسم تجدیدنظرطلب است؛ ایدهای که ریشههای آن به جریانهایی مانند ایرگون پیش از سال ۱۹۴۸ بازمیگردد. در این مسیر، دو مانع اصلی پیشِ روی این طرح مطرح میشود: ایران و ترکیه.
در روز نخست جنگ شاهد شهادت رهبر انقلاب اسلامی بودیم. جهان تصور میکرد در نبود رهبر، نظام در ایران فرو خواهد پاشید؛ اما اکنون میبینیم که رهبر سوم انتخاب شده است. این تحول را چگونه ارزیابی میکنید؟
به نظر میرسد نتانیاهو و ترامپ تصور میکردند با شهادت رهبر انقلاب اسلامی در همان روز نخست جنگ میتوانند به سرعت به اهداف خود دست پیدا کنند. اما موضع قاطع ایران و همبستگی داخلی در این کشور نشان داد که چنین محاسبهای چندان واقعبینانه نبوده است.
در روند انتخاب رهبر جدید، جمهوری اسلامی ایران بر اساس سازوکارهای خود عمل کرد و منافع و ملاحظات داخلی کشور را در اولویت قرار داد. انتخاب رهبر سوم نیز از دید برخی تحلیلگران نشانهای از تداوم ساختار سیاسی ایران و توانایی آن در مدیریت شرایط بحرانی تلقی میشود.
موضع ترکیه و مجلس ملی کبیر ترکیه (TBMM) در قبال این جنگ چیست؟
در افکار عمومی ترکیه، بخش قابل توجهی از جامعه این حمله به ایران را ناعادلانه و یکجانبه میداند و بر ضرورت حفظ استقلال، تمامیت ارضی و حاکمیت ایران تأکید میکند. در عین حال، برخی نیز نسبت به تلاشهایی که ممکن است برای ایجاد تنش میان ایران و ترکیه صورت گیرد، هشدار میدهند و بر حفظ روابط برادرانه میان دو کشور تأکید دارند.
در سطح رسمی نیز در مجلس ملی کبیر ترکیه جلسهای غیرعلنی درباره حمله به ایران برگزار شده و نشستی ویژه با محوریت این موضوع تشکیل شده است. احزاب حاضر در پارلمان ترکیه با در نظر گرفتن تحولات منطقه، در برابر رویکردهای تهاجمی آمریکا و اسرائیل موضعگیری کردهاند.