به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، سلامت دهان و دندان یکی از مهمترین حلقههای مغفولمانده در نظام سلامت کشور است؛ حوزهای که سالهاست مردم هزینه نبود یک سیاستگذاری صحیح را میپردازند. نارضایتی از هزینههای سنگین درمانهای دندانپزشکی، دشواری دسترسی به خدمات اولیه و تفاوت چشمگیر میان مناطق برخوردار و محروم، تنها نشانههایی از یک مسئله عمیق هستند: نبود یک نظام ارائه خدمات پایه سلامت دهان که بتواند در کنار مردم و در نزدیکترین سطح به محل زندگی آنان حضور داشته باشد.
بخش قابل توجهی از مشکلات امروز سلامت دهان، حاصل فقدان یک لایه مهم در نظام ارائه خدمت است؛ لایهای که در بسیاری از کشورهای دنیا تحت عنوان نیروهای میانی سلامت دهان، بخش مهمی از خدمات پایه و پیشگیرانه را بر عهده دارند. نیروهای حدواسط با غربالگری، آموزش و مراقبتهای اولیه، مانع از رسیدن بیمارهای دهان و دندان به مراحل پیچیده و پرهزینه هستند.
بهداشتکاران دهان و دندان در ایران؛ قانون فراموش شده
در ایران نیز قانونگذار در ابتدای دهه ۶۰ « تربیت بهداشت کار دهان و دندان بمنظور گسترش خدمات درمانی و بهداشتی در روستا»، این نیاز را بهدرستی تشخیص داده بود. بر اساس این قانون مصوب در ۲۳ فروردین ۱۳۶۰، وزارت بهداشت مکلف شد به منظور گسترش خدمات بهداشتی و درمانی در روستاها و مناطق محروم، نسبت به پذیرش و تربیت بهداشتکاران دهان و دندان اقدام کند. فلسفه تصویب این قانون، ایجاد نیرویی در خط مقدم نظام سلامت برای ارائه خدمات پایه درمانی و همچنین خدمات پیشگیرانه به منظور افزایش دسترسی عادلانه مردم به خدمات بهداشتی و ارتقا سلامت دهان و دندان مردم بودهاست.
با وجود این پیشبینی قانونی، اجرای کامل آن در طول بیش از سه دهه محقق نشد و امروز یکی از پیامدهای این تأخیر تاریخی را میتوان در وضعیت دسترسی به خدمات اولیه و سطح سلامت دهان و دندان مردم مشاهده کرد. شبکه بهداشت کشور که در بسیاری از حوزههای سلامت توانسته است نقش مهمی در پیشگیری و مراقبت ایفا کند، در حوزه سلامت دهان همچنان با کمبود نیروی مشخص برای ارائه خدمات پایه مواجه است.
شبکههای بهداشت؛ نیازمند نیرو برای بازآفرینی نقش خود
نبود نیروهای حدواسط در ساختار شبکه بهداشت، باعث شده است بسیاری از مردم زمانی با نظام دندانپزشکی مواجه شوند که بیماری از مرحله پیشگیری عبور کرده و نیازمند درمانهای پرهزینه شده است. در حالی که بسیاری از پوسیدگیها و بیماریهای دهان و دندان، با مداخلات ساده، آموزش مستمر و غربالگری بهموقع قابل کنترل هستند.
عدالت در سلامت تنها به معنای افزایش تعداد مراکز درمانی نیست؛ بلکه به معنای طراحی الگویی است که هر فرد، فارغ از محل زندگی و توان مالی، بتواند حداقل خدمات ضروری سلامت را دریافت کند. در این میان، سلامت دهان سالها از این نگاه عدالتمحور فاصله داشته است.
اجرای قانون تربیت بهداشتکاران دهان و دندان میتواند گامی برای اصلاح این خلأ تاریخی باشد؛ البته مشروط بر اینکه این اقدام با برنامهریزی دقیق آموزشی، تعریف روشن حدود صلاحیت حرفهای، نظارت علمی و استقرار صحیح در شبکه بهداشت همراه شود. هدف از ایجاد نیروی حد واسط، جایگزینی دندانپزشک نیست، بلکه تکمیل تیم سلامت دهان و استفاده درستتر از ظرفیتهای موجود نظام سلامت است.
وزارت بهداشت ورق را بر میگرداند؟
وزیر بهداشت بر اجرای این مسیر و آغاز اقدامات مربوط به تربیت این نیروها در سالیان جاری تأکید کرده است. این وعده میتواند فرصتی برای بازگشت یک سیاست معطلمانده به مسیر اجرا باشد؛ اما اهمیت آن زمانی آشکار خواهد شد که از سطح وعده عبور کرده و به برنامه عملیاتی، پذیرش دانشجو، ایجاد زیرساخت آموزشی و حضور این نیروها در مناطق مورد نیاز منتهی شود.
مردم سالهاست نبود خدمات پایه سلامت دهان را تجربه کردهاند. جبران این فاصله، نیازمند تصمیمی است که بیش از هر چیز، عدالت سلامت را در مرکز توجه قرار دهد. اجرای قانونی که ۳۳ سال بر زمین مانده، میتواند آغاز مسیری باشد برای اینکه سلامت دهان از یک خدمت پرهزینه و دیرهنگام، به بخشی واقعی از نظام مراقبتهای اولیه سلامت تبدیل شود.
