به گزارش خبرنگار مهر، غلامحسین ابراهیمی دینانی در کنفرانس بین المللی «ماجرای فکر فلسفی در اندیشههای دکتر دینانی» که با حضور جمع کثیری از اندیشمندان و فلاسفه در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد در توصیه به جوانانی که قدم در راه آموختن فلسفه نهاده اند به جایگاه قرآن در میان ایرانیان اشاره کرد و گفت: من در سخنرانی ای گفتم بعد از اسلام قرآن کریم در مکه بر حضرت محمد (ص) نازل شد، در مصر قرائت شد، در ترکیه کتابت شد و در ایران فهمیده شد. الان تفسیرهایی که برای قرآن در طول تاریخ نوشته شده است بهترینش متعلق به ایران است. آخرینش مربوط به علامه طباطبایی است که تفسیرش بهترین است. تفسیر دیگران تحت الفظی است، اما بزرگترین مفسران قرآن کریم ایرانی بودند. در مورد روایات نبوی بگویم که صحاح سته شش کتابی است که منبع مهم اهل سنت در روایات شمرده میشود، هر شش نفر نویسنده آن ایرانی هستند. واقعاً اگر ایرانیها نبودند اسلام گسترش پیدا نمیکرد. ایرانیان در ترویج اسلام بزرگترین نقش را در طول تاریخ ایفا کردند.
وی افزود: ۷۰ بطن برای قرآن گفته شده است، خب این ها را انسان در عمق نمی بیند و موجب شده سطحی گری رواج پیدا کند و امروز مردم آسایش دارند، ولی آرامش ندارند، کسی که آرامش داشته باشند را نمیبینیم، همه ناآرام هستند و دغدغه دارند. این همان غلبه کمیت بر کیفیت است.
دینانی ایران را کشوری متمدن و مردمان آن را باهوش دانست و تصریح کرد: ایران کشوری است که مظلوم واقع شده و در طول تاریخ مورد حمله واقع شده اما در روزگاری که ایران تمدن داشت دیگر مناطق دنیا تمدن نداشتند. مردم ایران هم مردمان باهوشی هستند. هر ایرانی در خارج میبینید برجسته است و مقامی دارد. این به خاطر مقام ایران است.
انسان باید فرصت خلوت و تعمق داشته باشد
استاد برجسته فلسفه وجود گوشیهای همراه را یکی از عوامل سطحی نگری انسان برشمرد و گفت: یکی از چیزهایی که بسیار مفید و مضر است، همین گوشیهای همراه است. این موبایل اطلاعات متراکم میدهد، پشت فرمان ماشین موبایل به دست میگیریم. اما این اطلاعات متراکم ذهن را مشغول میکند و عمق پیدا نمیکند. انسان باید فرصت داشته باشد در خلوت خود و در اعماق خود فکر کند و به مسائل مهم برسد. اما مدام دیدن و تراکم اطلاعات انسان را از تفکر عمیق باز میدارد.
وی با بیان این نکته که در عصر حاضر تفکر عمیق کمتر شده است افزود: در صنعت دنیا پیشرفت کرده، اروپا کارهای مهمی کرده است، اما در مطالب عمیق عقب رفته است. کتابی که معنویت و واقعیت را بیان کند و به عمق تفکر برسد کمتر می بینم. عالم عمقی دارد، هر ظاهر باطنی دارد، هیچ ظاهری در عالم نیست که باطنی نداشته باشد. انسان هم ظاهری دارد که پیشرفت کرده ولی باطن انسان پیش نرفته است و باطن انسان عمیقترین باطنی است که در عالم میتوان پیدا کرد. فهرست عالم هستی انسان است. تا فوق عرض، تا فنای در حق میتواند پیش برود. فنای حق یعنی دیگر خودش نیست، از اعلی علیین که قابل تصور نیست میتواند برود تا اسفل السافلین هم میتواند برود. دورترین مسافتها باطن انسان است، از کجا تا کجای عالم است، کل هستی در درون انسان است. ما درون عالمیم یا عالم درون ماست؟ همه عالم در ذهن انسان میتواند باشد. همه کره زمین، و حتی امروز که به کرات دیگر هم رفتند، کرات دیگر هم میشود. عالم لایتناهی است. برهانی ساده وجود دارد بر این لایتناهی، اینکه همه فلاسفه و حکمای مسلمان میگویند خلأ محال است. خلأ یعنی هیچ یعنی فضا و هوا هم نباشد. اگر خلأ محال است، اگر متناهی باشد خلأ محال میشود، این سوره که هر روز میخوانیم قل هو الله احد، تاکید بر تنهایی و وحدت است، الله صمد، صمد هم یعنی پر، یعنی هستی پر است. یک نقطه خلأ در عالم هستی وجود ندارد. پس عالم لایتناهی است.
کتاب فلاسفه اروپایی چرندیاتی بیش نیست
دینانی تصریح کرد: حال عالم باطن دارد، باطن آن باطن دارد و انتهای باطن آن حق تعالی است. حتی زمانی که نمیبینیم باطن دارد که با ساعت اندازه میگیریم، زمان هم باطن دارد و آن دهر است. دهر باطن دارد، و آن سرمد است. ما سطح از شرق و غرب را می بینم ولی باطن عالم با اینهمه مراتب را نمیبینیم.
این استاد فلسفه انسان را موجود ظاهر بین دانست که ظاهر را می بیند و زندگی ظاهری میکند و ادامه داد: صنعت چاپ خدمتی به بشر کرده، کتابهای زیادی چاپ میشود ولی سطحی است، وقتی کتابهای فلاسفه اروپایی را میخوانم می بینم خیلی سطحی حرف میزند و چرندیاتی است که انسان خنده اش میگیرد.
وی دنیای امروز را دنیای کمیتها دانست و گفت: امروز همه چیز کمی شده است، حکمای سابق از زمان ارسطو تا الان مقولات عالم را به ۱۰ قسم تقسیم کرده اند، ۹ مقوله عرض هم دارند، در تمام این مقولات عرضی ۹ گانه امروز، کمیت نقش اساسی دارد و بشریت همه چیز را اندازه میگیرد چون اندازه گیری آسان است. الان دنیا دنیای کمی و اندازه است. کیف و فعل و مقولات اصلاً مطرح نیست. کمیت غلبه پیدا کرده و این به معنای سطحی گری است و کاری هم نمیشود کرد جز اینکه بشریت به عمق برگردد.
کاش فلسفه و فهم فلسفی در دانشگاهها تدریس شود
استاد فلسفه در پاسخ به این سوال که جوانها و نسل جوان چه باید بکنند به خصوص در وضعیت امروز که دانشگاه و تحصیلات و فلسفه عمقی که باید را ندارند و فراموش شده است، گفت: این سوال مشکلی است. امروز علوم متنوع است و تخصصی شده ولی کاش کمی فلسفه در دانشگاه تدریس میشد. نه فلسفهای که خوانده شود، فلسفهای که فهمیده شود. اگر چند فیلسوف خوب فلسفه و تفکر عمیق را رواج دهند خود فکر راه را باز میکند. عقل مهم است چرا که عقل دیانت را می فهمد عقل نباشد دین هم فهمیده نمیشود. شما کتاب اصول کافی که مهمترین کتاب حدیث ماست را باز کنید اولین حدیث این است که اولین مخلوق خداوند عقل است.
دینانی افزود: حال باید پرسید در این عالم بی نهایت چیزی که بالاتر از عقل باشد چیست؟ قرآن روح دارد، کسی که روح داشته باشد و عقل نداشته باشد، حیوان است. بالاتر از عقل نداریم. حتی عرفا از قلب صحبت میکنند. بپرسیم قلب چیست، اگر کسی قلب داشته باشد ولی عقل نداشته باشد قلب بدون عقل هیچ نمی فهمد. در شیراز سخنرانی داشتم، شعری خواندم به نظرم برای سعدی است که میگوید خر عیسی گرش به مکه برند، چون بیاید هنوز خر باشد. برخی به مکه میروند اما حاجی برنمی گردند. این صحبت برای من داستانی شد. بله ما از عقل بالاتر نداریم و باید مسائل عقلی را برای بچهها تبیین کنیم.
انسان بدون عقل به هیچ چیز نمیرسد
وی همچنین بیان کرد: جایی اگر تعقل نباشد هیچی نیست. کسی به کره ماه برود و برگردد هم چیزی به او اضافه نمیشود، حتی اگر از کره ماه هم بالاتر برود، ولی اگر در گوشه یک روستا هم زندگی کند اما عقل داشته باشد همه دنیا را در خود دارد. این سلوک سلوک عقلانی است. عبادت هم برای دوری از شهوات است. بزرگترین جنگها در درون ماست. جنگها همه روزی تمام میشود اما جنگ درونی انسان از بدو تولد تا فوت انسان همواره در درون انسان وجود دارد. خواستههای شهوانی و بیهوده انسان مدام با عقل می جنگد. جنگ عقل و نفس در درون انسان همیشه وجود دارد.
استاد دینانی تاکید کرد: باید عقل را ترویج کرد. البته صفای باطن و عبادت برای پاک شدن نفس از رذائل اخلاقی است. این توصیه من است.
وی در خصوص این مراسم که به نوعی پاسداشت و بزرگداشت اوست گفت: از اینکه کتابهایم خوانده شود بیشتر از بزرگداشت خوشحال میشود. کتاب «من و جز من» کتاب ارزشمندی است.
فایل صوتی سخنان استاد دینانی را میتوانید از اینجا بشنوید.
