امید محمدی؛ بازار گروه خودرو: بازار روانکار کشور در آستانه واپسین هفته های سال، برخلاف الگوی سنتی خود، نشانی از رونق فصلی بروز نمی دهد. بازاری که معمولا در بهمن ماه و اسفند ماه با افزایش تقاضای شبکه توزیع، رشد تعویض روغن موتور پیش از سفرهای نوروزی و تکاپوی فروشندگان برای تکمیل موجودی انبارها همراه بود، امسال در فضایی از احتیاط و ابهام حرکت می کند. اگرچه اصلاح قیمت ها در دی ماه بخشی از فشار انباشته به تولیدکنندگان پالایشگاهی را کاهش داده و حاشیه زیان آنان را ترمیم کرده است، اما رکود تقاضا، تغییر الگوی مصرف و رفتار محافظه کارانه بازیگران بازار، تصویر متفاوتی از پایان سال ۱۴۰۴ ترسیم می کند. در سوی دیگر، صنعت با چالش های مزمن تری نیز مواجه است؛ از تاخیر در تخصیص ارز و دشواری های تامین افزودنی ها گرفته تا آثار برخی اختلالات لجستیکی در ماه های گذشته که زنجیره تامین را تحت فشار قرار داد. با این حال، برخلاف نگرانی های مطرح شده، نشانه از کمبود گسترده در روانکارهای پرمصرف دیده نمی شود و رقابت میان بازیگران پالایشگاهی و غیرپالایشگاهی نوعی تعادل شکننده در بازار ایجاد کرده است. تغییر نگرش مصرف کننده نیز یکی از متغیرهای مهم این معادله است؛ خودرویی که بیش از گذشته به چشم یک دارایی سرمایه ای دیده می شود، موجب شده حساسیت نسبت به کیفیت روغن موتور افزایش یابد، هرچند فاصله زمانی تعویض ها طولانی تر شده و مصرف به سمت بهینه سازی حرکت کرده است. برای واکاوی دقیق تر وضعیت عرضه و تقاضا، چشم انداز رقابت تولیدکنندگان و چالش های پیش روی صنعت روانکار، با عباس کهتری، فعال صنعت روانکارها، به گفت و گو پرداختیم؛
* وضعیت فعلی بازار روانکارهای خودرویی را چگونه ارزیابی می کنید؟
کاهش حاشیه زیان پالایشگاه ها پس از افزایش قیمتی که در دی ماه اعمال شد، تا حدی شرایط را متعادل تر کرده است. تامین کنندگان پالایشگاهی با آن اصلاح قیمت، بخشی از فشار هزینه خود را جبران کردند و وضعیت شان نسبت به قبل مناسب تر شده است. با این حال، فضای کلی اقتصاد کشور همچنان در ابهام قرار دارد و همین موضوع به رفتار بازار روانکارهای خودرویی اثر گذاشته است. اگرچه وابستگی مستقیم خریدها به تحولات سیاسی نسبت به گذشته کمتر شده، اما بازار در نوعی رکود توام با ابهام قرار دارد. در شرایط عادی باید در آستانه پایان سال شاهد اوج فروش باشیم، اما چنین سیگنالی از بازار دریافت نمی شود. در حال حاضر خریداران معمولی برای پر کردن انبارها اقدام نمی کنند و خریدها بیشتر در حد تامین نیازهای روزمره انجام می شود. در بخش خودرویی و صنعتی نیز روال مصرف برقرار است، اما نشانه از رشد تقاضا دیده نمی شود.
مالکان ترجیح می دهند برای محافظت از موتور و جلوگیری از هزینه های سنگین تعمیرات، از روغن مناسب استفاده کنند. در عین حال، مصرف بهینه تر شده است. در گذشته تعویض روغن معمولا در بازه هزار تا دو هزار کیلومتر انجام می شد، اما اکنون بسیاری از خودروها، بهویژه خودروهای فعال در حوزه حمل و نقل، تا ۴ یا ۵ هزار کیلومتر نیز با یک روغن کار می کنند و سپس برای تعویض مراجعه می کنند
* گفته می شود توان خرید مشتریان روغن موتور کاهش یافته است، این موضوع چه اثری به مصرف این روانکار مهم گذاشته؟
به نظر من مصرف کاهش نیافته، بلکه الگوی مصرف تغییر کرده است. شاید بتوان گفت افزایش قیمت ها حدود ۴۰ درصد به هزینه ها اثر گذاشته، اما وقتی قیمت خودرو را در نظر بگیریم، فاصله آن با قیمت روغن موتور بسیار زیاد شده است. امروز خودرویی با قیمت کمتر از یک میلیارد تومان عملا در بازار وجود ندارد. در چنین شرایطی، پرداخت حدود یک میلیون تومان برای روغن موتور باکیفیت برای مالک خودرو چندان عجیب نیست، زیرا خودرو در ایران بیشتر به عنوان یک سرمایه تلقی می شود تا یک کالای مصرفی. بنابراین مالکان ترجیح می دهند برای محافظت از موتور و جلوگیری از هزینه های سنگین تعمیرات، از روغن مناسب استفاده کنند. در عین حال، مصرف بهینه تر شده است. در گذشته تعویض روغن معمولا در بازه هزار تا دو هزار کیلومتر انجام می شد، اما اکنون بسیاری از خودروها، به ویژه خودروهای فعال در حوزه حمل و نقل، تا ۴ یا ۵ هزار کیلومتر نیز با یک روغن کار می کنند و سپس برای تعویض مراجعه می کنند. این تغییر، مصرف را منطقی تر کرده است.
به نظر می رسد عاملان فروش و مراکز سرویس با این فرض حرکت می کنند که حجم سفرها ممکن است کمتر باشد، بنابراین خریدها را محافظه کارانه انجام می دهند
* چرا برخلاف سال های گذشته، در بهمن ماه و اسفندماه شاهد افزایش خرید شبکه توزیع نیستیم؟
معمولا در این ماه ها شبکه توزیع برای پاسخگویی به سفرهای نوروزی خرید بیشتری انجام می داد. امسال اما چنین افزایشی مشاهده نمی شود. به نظر می رسد عاملان فروش و مراکز سرویس با این فرض حرکت می کنند که حجم سفرها ممکن است کمتر باشد، بنابراین خریدها را محافظه کارانه انجام می دهند.
* درباره تامین افزودنی ها و استانداردها نیز نگرانی هایی مطرح شده است. آیا صنعت با کمبود مواجه است؟
حادثه ای که ابتدا سال جاری در بندرعباس رخ داد و به انبار مواد شیمیایی آسیب زد، بخشی از مواد اولیه صنعت روغن موتور را نیز تحت تاثیر قرار داد. علاوه بر آن، در مقاطعی با تاخیر در تخصیص ارز مواجه بودیم که روند تامین افزودنی ها را کند کرد. با این حال، به رغم این عقب افتادگی تاریخی در تامین، در حال حاضر کمبود جدی در روغن های پرمصرف مشاهده نمی شود. رقابت میان شرکت ها و کاهش نسبی مصرف باعث شده بازار از نظر عرضه در وضعیت متعادلی قرار گیرد. ممکن است در برخی گریدهای خاص صنعتی تاخیر در تحویل وجود داشته باشد، اما در محصولات عمومی مشکل حادی دیده نمی شود.
اگر در آینده آزادسازی کامل قیمت ها رخ دهد و ظرفیت ها به طور کامل فعال شوند، ممکن است رقابت جدی تر شده و حتی بازار صادراتی نیز جذاب تر شود
* رقابت میان تولیدکنندگان بزرگ پالایشگاهی و بخش خصوصی چگونه است؟ آیا بازار در انحصار چند شرکت بزرگ است؟
در سال های اجرای قیمت گذاری دستوری، بازار عملا میان تولیدکنندگان پالایشگاهی و غیر پالایشگاهی تقسیم شد. چهار پالایشگاه بزرگ تلاش کردند با تنظیم سبد محصولات خود، زیان برخی اقلام را با سود سایر بخش ها جبران کنند و پاسخگوی سهامداران خود باشند. در مقابل، تولیدکنندگان غیر پالایشگاهی بیشتر به سمت محصولات با سطوح کیفی بالاتر حرکت کردند؛ محصولاتی که حساسیت قیمتی کمتری داشتند و مشمول قیمت گذاری دستوری نبودند. به این ترتیب نوعی تقسیم ضمنی بازار شکل گرفت. پس از اصلاح قیمت ها، پالایشگاهی ها نیز به سمت سطوح کیفی بالاتر حرکت کردند، اما همچنان نوعی همزیستی میان دو بخش وجود دارد. دلیل اصلی آن نیز این است که حجم تولید کشور تقریبا متناسب با میزان مصرف است و مازاد ظرفیت چندانی فعال نشده است. اگر در آینده آزادسازی کامل قیمت ها رخ دهد و ظرفیت ها به طور کامل فعال شوند، ممکن است رقابت جدی تر شده و حتی بازار صادراتی نیز جذاب تر شود. اما در حال حاضر بازار با همان تقسیم بندی نانوشته پیش می رود.
