به گزارش خبرگزاری مهر، نشست بینالمللی مجازی با عنوان «تبیین و بازخوانی اندیشههای شهید مرتضی مطهری در عصر تحولات جهانی» به همت رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بانکوک، با حضور جمعی از استادان، اندیشمندان، پژوهشگران و فعالان فرهنگی از کشورهای مالزی، هند، تایلند و ایران و با سخنرانی حجتالاسلام محمدمهدی ایمانیپور، رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و علی مطهری برگزار شد.
حجتالاسلام ایمانیپور، شهید مطهری را اندیشمندی ژرفنگر، آیندهنگر و زمانشناس توصیف کرد که با تلفیق عقلانیت فلسفی و ایمان دینی، نقش مهمی در احیای تفکر اسلامی در دوران معاصر ایفا کرد و شهادت ایشان را نشانه عمق اثرگذاری فکری و اجتماعی وی دانست.
وی افزود: اندیشههای او پس از گذشت نزدیک به پنج دهه همچنان زنده، روشنگر و پاسخگو به مسائل جهان معاصر است. این متفکر برجسته، چالشهای جهان اسلام و نقشههای قدرتهای سلطهگر را با بصیرتی کمنظیر تحلیل میکرد و نسبت به تحولات آینده آگاهی عمیق داشت.
اندیشههای شهید مطهری زیرساختی برای تربیت انسان تحلیلگر
رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با اشاره به وضعیت کنونی جهان اظهار کرد: جهان امروز با بحرانهای اخلاقی، ناکارآمدی نظامهای جهانی، خشونتهای نظامی و تقابلهای اقتصادی و امنیتی مواجه است و در واقع درگیر نوعی «نبرد تمدنی» است. امروز جنگ اصلی، جنگ شناختی و ادراکی است؛ جنگی که در آن رسانهها و شبکههای جهانی به شکل گسترده در شکل دهی افکار عمومی نقش دارند، در چنین شرایطی تنها جوامعی موفق خواهند بود که از قدرت تحلیل، فهم عمیق و توانمندی فکری برخوردار باشند.
ایمانیپور، اندیشه شهید مطهری را یک «زیرساخت فکری برای تربیت انسان تحلیلگر» دانست و گفت: هدف اصلی ایشان تربیت نسلی بود که در برابر امواج فکری و رسانهای دچار انفعال نشود. در شرایط امروز که جنگ روایتها و تحریف واقعیتها به ابزار اصلی قدرت تبدیل شده، بصیرت و فهم عمیق، مهمترین ابزار مقابله با این وضعیت است.
او با اشاره به تغییرات در نظم بینالمللی گفت: جهان در حال گذار به نظم جدیدی است که در آن قدرت صرفاً نظامی یا اقتصادی تعیینکننده نیست، بلکه توان «روایتسازی» و «تولید معنا» اهمیت فزایندهای یافته است. اندیشههای شهید مطهری میتواند مبنایی مهم برای ارائه روایت عقلانی از اسلام و پاسخ به نیازهای فکری جهان معاصر باشد.
تاکید بر روزآمدسازی اندیشه دینی در نگاه شهید مطهری
علی مطهری، استاد دانشگاه تهران، با تاکید بر اهمیت بازخوانی اندیشههای شهید مطهری در شرایط تحولات جهانی، تصریح کرد: ایشان علاوه بر فعالیت سیاسی علیه رژیم پهلوی، نقش اساسی در حفظ سلامت فکری و ایدئولوژیک نهضت اسلامی ایفا کرد و در برابر جریانهای فکری رقیب مانند مارکسیسم و گرایشهای ملیگرایانه که درصدد تضعیف هویت اسلامی بودند، با فعالیت علمی و فرهنگی ایستادگی کرد و از انحراف فکری نهضت جلوگیری کرد.
مطهری همچنین با اشاره به آثار مهمی همچون «علل گرایش به مادیگری»، «نقدی بر مارکسیسم» و «خدمات متقابل اسلام و ایران» گفت: این آثار پاسخهایی جدی به نیازها و چالشهای فکری جامعه معاصر ارائه میدهند.
او تاکید کرد نگاه شهید مطهری صرفاً محدود به تدریس سنتی نبود، بلکه تلاش داشت اسلام را بهعنوان مکتبی عقلانی، زنده و کارآمد معرفی کند که توان پاسخگویی به مسائل جدید را دارد. او در پی ایجاد پیوند میان سنت اسلامی و دستاوردهای جدید بشری بود. مطهری، اسلام را دینی جامع و هماهنگ با فطرت انسان میدانست و بر این باور بود که دین و پیشرفت تمدنی هیچ تعارضی با یکدیگر ندارند. شهید مطهری همچنین بر ضرورت روزآمدسازی اندیشه دینی تأکید داشت و تلاش میکرد جامعه اسلامی را در برابر مسائل نوظهور توانمند سازد.
الگوی «انسان متعادل» در اندیشه مطهری الهام بخش نسل جوان
نویسنده مالزیایی نیز در این نشست با اشاره به ترجمه کتاب «هدف زندگی» به زبان مالایی، این اقدام را پاسخی به نیازهای فکری و معنوی جامعه امروز مالزی دانست و گفت: مساله معنای زندگی در جهان معاصر از یک بحث فلسفی به یک دغدغه اجتماعی و هویتی تبدیل شده است. نسل جوان مسلمان در مواجهه با سبک زندگی مدرن نیازمند چارچوبی فکری است که بتواند میان معنویت اسلامی و واقعیتهای جهان جدید توازن برقرار کند.
عبدالله حسین افزود: کتاب «هدف زندگی» اثر شهید مطهری با تبیین هدف آفرینش انسان، نگاه مادی به زندگی را به چالش میکشد و بر جنبه الهی و هدفمند بودن هستی تأکید دارد. به گفته وی، این اثر میتواند در جامعهای مانند مالزی، که با فشار ارزشهای مادی و رقابت اقتصادی مواجه است، زمینه بازنگری در مفهوم زندگی و تقویت نگاه معنوی را فراهم کند.
او اندیشه شهید مطهری را بر سه محور اخلاق، جهانبینی و انسان متعادل دانست و گفت: مطهری اخلاق را ابزار رشد درونی انسان میدانست و بر نقش جهانبینی در شکلدهی به اهداف زندگی تاکید داشت. الگوی «انسان متعادل» در اندیشه مطهری میتواند برای نسل جوان در عصر دیجیتال الهامبخش باشد.
مدیرکل همکاریهای علمی و دانشگاهی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در این نشست با تاکید بر جایگاه شهید مرتضی مطهری در جریان نواندیشی دینی، وی را از برجستهترین پیشگامان این جریان در جهان اسلام معرفی کرد و گفت: از نگاه استاد مطهری، اسلام دینی پویا، عقلانی و هماهنگ با تحولات تمدنی و نیازهای انسان معاصر است و میتواند پاسخگوی مسائل و چالشهای جدید جوامع انسانی باشد.
محمدعلی ربانی یکی از ویژگیهای ممتاز شهید مطهری را ایجاد پیوند میان حوزه و دانشگاه دانست و افزود: استاد مطهری توانست میان فضای سنتی حوزههای علمیه و محیط دانشگاهی، پلی فکری و معرفتی ایجاد کند و با زبانی عقلانی و اقناعی با نسل جوان ارتباط بگیرد. آثار و اندیشههای شهید مطهری همچنان ظرفیت پاسخگویی به مسائل فکری، فرهنگی و هویتی نسل جوان در جهان امروز را دارند و میتوانند در مواجهه با چالشهای معاصر نقشآفرین باشند.
منتقد تفکر مادی گرایانه غرب
میرمحمد ابراهیم، پژوهشگر و مترجم هندی در سخنان خود شهید مطهری را یکی از مهمترین منتقدان تفکر مادیگرایانه غرب دانست و اظهار کرد: ایشان توانست بسیاری از برداشتهای نادرست درباره تمدن غرب را برای نسل جوان روشن کند. مطهری نشان داد مفاهیمی مانند آزادی و مدرنیته، اگر بر پایه جهانبینی توحیدی نباشند، نمیتوانند انسان را به سعادت واقعی برسانند. شهید مطهری با استدلالهای عقلانی، تضاد ادعایی میان دین و علم را رد کرد و نشان داد این دو نه تنها در تعارض نیستند، بلکه یکدیگر را تکمیل میکنند.
او افزود: در دورانی که گرایش به غربزدگی در جوامع اسلامی رواج داشت، مطهری با رویکرد فکری خود توانست هویت دینی و فکری نسل جوان را تقویت کند. پیشنهاد این است که برای گسترش اندیشههای شهید مطهری، کرسیهای علمی «مطهریشناسی» در دانشگاهها ایجاد شود و همکاری میان حوزه و دانشگاه در این زمینه تقویت شود و آثار مطهری از سطح کتاب فراتر رفته و در عرصههای آموزشی و اجتماعی به صورت عملی مورد استفاده قرار گیرد.
حبیبرضا ارزانی، رایزن فرهنگی ایران در مالزی نیز در سخنان خود، شهید مطهری را نمونهای برجسته از پیوند علم، اخلاق و مسئولیت اجتماعی معرفی کرد و گفت: ایشان علم را در خدمت هدایت و تعالی جامعه بکار میگرفت. مطهری در کنار فعالیتهای علمی و فلسفی، زندگی ساده، متواضعانه و مردمی داشت و هرگز از ارزشهای اخلاقی فاصله نگرفت. آثار تربیتی مانند «داستان راستان» نشاندهنده نگاه عمیق مطهری به تربیت نسل آینده است و بیانگر آن است که او تعلیم اخلاقی را همسنگ فعالیتهای علمی میدانست. به گفته وی، مطهری همواره بر عدالت اجتماعی، جایگاه زن در اسلام و وحدت جهان اسلام تأکید داشت و نسبت به مسائل امت اسلامی احساس مسئولیت میکرد.
مهدی زارع بیعیب، رایزن فرهنگی ایران در تایلند نیز در این نشست، شهید مطهری را اندیشمندی زمانشناس و ژرفنگر معرفی کرد که توانست میان عقلانیت فلسفی و ایمان دینی پیوند برقرار کند. هدف اصلی مطهری نجات انسان معاصر از سرگردانی فکری و معنوی بوده است. اسلام در نگاه مطهری دینی پویا و تمدنساز است که توان پاسخگویی به مسائل جدید را دارد. جهان امروز بیش از اطلاعات، به حکمت و فهم عمیق نیاز دارد و بحران اصلی انسان معاصر بحران معنا و هویت است.
زارع بی عیب جنگ امروز را فراتر از عرصه نظامی دانست و آن را جنگ رسانهای و ادراکی توصیف کرد و گفت: در چنین شرایطی، نیاز به گفتوگوی عقلانی میان فرهنگها بیش از هر زمان دیگری احساس میشود.
