اقتصادآنلاین، آرمان هنرکار؛ بازارهای دارایی در ایران دیگر مانند سالهای گذشته قابل خوانش در یک چارچوب ساده و خطی نیستند. اگر در گذشته میشد با تکیه بر چند متغیر کلان، مسیر کلی بازارها را پیشبینی کرد، اکنون مجموعهای از شوکهای سیاسی، ژئوپلیتیک و جهانی، معادلات سنتی را دگرگون کرده است.
جنگ ۹ اسفند سال گذشته، بهعنوان یک نقطه عطف، نهتنها انتظارات تورمی را تغییر داد، بلکه ساختار تصمیمگیری سرمایهگذاران را نیز تحت تأثیر قرار داد. از همان مقطع، بازارها وارد فازی شدند که در آن داراییهای فیزیکی نسبت به بازارهای مالی از جذابیت بیشتری برخوردار شدند و همزمان، همبستگی میان بازارها کاهش یافت.
در این گزارش، عملکرد بازارها در دو بازه «یکماهه اردیبهشت» و «مجموع دو ماهه ابتدای سال» بررسی شده و تلاش شده است تصویر دقیقتری از رفتار داراییها در این دوره پرنوسان ارائه شود.
تغییر ساختار تحلیل بازارها در اقتصاد پساجنگ
یکی از نکات مهم در تحلیل شرایط فعلی این است که دیگر نمیتوان با همان ادبیات و الگوهای سالهای گذشته به سراغ بازارها رفت. همانطور که در نمودار زیر مشاهده میکنید، فاصله بازدهی میان داراییها بهطور محسوسی افزایش یافته و همزمان، همحرکتی کلاسیک میان دلار، طلا و بورس تضعیف شده است.
این تغییر ساختاری، ناشی از ترکیب چند عامل است: تغییر انتظارات ناشی از تنشهای ژئوپلیتیک، اثر جنگ بر رفتار نقدینگی، و همچنین نوسانات همزمان در بازار جهانی نفت و انس طلا.
مسکن در صدر؛ بازاری با فاصله از سایر داراییها
بر اساس برآوردهای میدانی، بازار مسکن در سال ۱۴۰۵ تا ابتدای خرداد به طور متوسط با رشد حدود ۳۵ درصدی در تهران، در صدر بازدهی بازارها قرار گرفته است. در مقابل، آمار رسمی رشد حدود ۱۲ درصدی را در بازه پس از جنگ تا ۲۲ اردیبهشت اعلام کرده است. نکته قابل توجه اینکه بازار مسکن نه فقط در بازه زمانی دو ماه از ابتدای سال بلکه در بازه زمانی اردیبهشت ماه نیز توانسته بازار برتر از نظر بازدهی شود و ۲۷ درصد افزایش قیمت داشته باشد. این نکته را نیز نباید از یاد برد تغییرات قیمت مسکن مورد بررسی در این گزارش صرفا معطوف به شهر تهران است و نه تمام ایران.
خودرو در اردیبهشت
با رخ دادن جنگ، عرضه خودرو به شدت کاهش پیدا کرد و دارندگان اتومبیل علاقهای به فروش آن نداشتند طبق برآوردهای میدانی متوسط قیمت خودرو خارجی ۲۵.۶ و خودرو داخلی ۲۱.۱۶ درصد افزایش پیدا کرده است.
خودرو از ابتدای سال
بازار خودرو نیز در همین مسیر حرکت کرده است. شاخص قیمت خودرو داخلی با رشد ۳۴ درصدی و خودرو خارجی با رشد ۲۷ درصدی، نشان میدهد این بازار نیز عملاً در امتداد موج تورمی ناشی از تحولات سیاسی و اقتصادی حرکت کرده است. در این میان، باید توجه داشت که بخش مهمی از این رشد نه صرفاً ناشی از تقاضای واقعی، بلکه نتیجه کاهش عرضه و افزایش انتظارات قیمتی بوده است.
طلا و نقره؛ اثر همزمان دلار و نفت در بازار جهانی
بازار فلزات گرانبها در این دوره تحت تأثیر دو عامل کلیدی قرار گرفته است: نرخ دلار داخلی و قیمت جهانی انس طلا. نکته مهم در این میان، رابطه معکوس میان قیمت نفت و انس جهانی طلا در بازارهای بینالمللی است؛ بهطوری که افزایش قیمت نفت معمولاً فشار کاهشی بر انس وارد میکند، اما در برخی دورههای تنش ژئوپلیتیک این رابطه دچار نوسان میشود. از سوی دیگر، در بازار داخلی، رشد همزمان دلار باعث تقویت قیمت ریالی طلا و نقره شده است. در این چارچوب، تفاوت مهمی میان دو بازه زمانی دیده میشود؛ بهطوری که نقره در بازه ابتدای سال بازده محدودی داشته، اما در صورت ورود در ابتدای اردیبهشت، بازدهی آن بهمراتب قابل توجهتر بوده است. این موضوع نشان میدهد زمان ورود به بازار در این دوره، نقش تعیینکنندهای در بازدهی داشته است.
نوسانات طلا و نقره
طلا ۱۸ عیار در بازه زمانی ابتدای اردیبهشت ماه تا ۲ خرداد بیش از ۱۲.۲ درصد بازدهی داشته است. این بازدهی از ابتدای سال تا ۲ خرداد ماه ۹.۸۶ درصد بوده است. سکه امامی نیز در بازه زمانی اردیبهشت تا ۹.۷ درصد بازدهی را به ثبت رسانده و این عدد برای بازدهی از ابتدای سال نیم درصد است. در حوزه نقره نیز بازدهی بسیار جذابی را شهاد بودیم به این صورت که از ابتدای اریبهشت تا ۲ خرداد، ۲۰.۷ درصد رشد داشته است، اما اگر کسی نقره را در ابتدای فروردین خریداری میکرد تا کنون تنها ۳ درصد بازدهی نصیبش میشد.
بورس؛ بازاری که عملاً از چرخه مقایسه خارج شد
بازار سهام در این دوره شرایط متفاوتی را تجربه کرده است. پس از توقف طولانیمدت معاملات، بورس در ۲۹ اردیبهشت و پس از ۸۱ روز وقفه فعالیت خود را از سر گرفت. به همین دلیل، در محاسبات بازدهی بازارها، عملاً نقش معناداری برای این بازار قابل تعریف نیست. این توقف طولانی، عملاً باعث شد بورس از رقابت بازدهی با سایر بازارها در این دوره حذف شود و رفتار سرمایهگذاران نیز به سمت بازارهای جایگزین سوق پیدا کند.
صندوقهای طلا؛ بازگشت سریعتر از بازار سهام
برخلاف بازار سهام، صندوقهای سرمایهگذاری مبتنی بر طلا پس از مدت کوتاهی از آغاز تنشها و شوکهای سیاسی، فعالیت خود را از سر گرفتند و وارد مسیر رشد شدند. این صندوقها در بازه اردیبهشت تا ۲ خرداد رشد قابل توجهی را تجربه کردند و عملاً به یکی از مهمترین ابزارهای جذب نقدینگی در دوره بیثباتی تبدیل شدند. رفتار این صندوقها نشان میدهد سرمایهگذاران در شرایط عدم اطمینان، بهجای بازارهای مستقیم، به ابزارهای مالی مبتنی بر دارایی امن تمایل بیشتری دارند. این صندوقها توانستد در اردیبهشت ماه به صورت میانگین بازدهی ۹ درصدی را محقق کنند و بیشترین بازدهی در بین همه آنهال متعلق بود به گلدیس با ۱۰.۴۲ درصد در اردیبهشت ماه و ۳.۲ درصد از ابتدای سال، همین اعداد به خوبی بیانگر نوسانات بازار ارز و طلا در داخل و تغییرات قیمت انس در جهان است.
رمزارزها؛ بازاری حساس به تنش و نقدینگی جهانی
بازار رمزارزها در این دوره رفتاری کاملاً وابسته به فضای ژئوپلیتیک و انتظارات جهانی داشته است. افزایش تنشهای منطقهای و تغییر در جریان نقدینگی جهانی، باعث شده این بازار در برخی مقاطع رشد و در برخی دیگر اصلاح را تجربه کند. بیتکوین با وجود ثبت رشد سالانه، در بازه اردیبهشت تا ۲ خرداد وارد فاز اصلاحی شده است. در مقابل، برخی رمزارزهای دیگر مانند دوجکوین رشدهای مقطعی قابل توجهی را ثبت کردهاند. در مجموع، میتوان گفت بازار رمزارزها در این دوره بیش از آنکه تابع عوامل بنیادی باشد، تحت تأثیر ریسکهای ژئوپلیتیک، جریان سرمایه جهانی و تغییرات ناگهانی انتظارات قرار گرفته است. بیت کوین از ابتدای سال تا به امروز تنها 6 درصد بازدهی محقق کرده است و در بازه زمانی ابتدای اردیبهشت تا ۲ خرداد نیز ۱.۳ درصد کاهش ارزش داشته است. در حوزه سایر رمز ارزهای مشهور نیز، رپیل با ۸ درصد کاهش ارزش روبهرو شد و دش با ۳۲.۸ درصد رشد قیمت.
تصویر کلی بازارها در سال ۱۴۰۵ نشان میدهد اقتصاد ایران وارد مرحلهای شده که در آن دیگر نمیتوان با الگوهای سنتی، رفتار داراییها را تحلیل کرد. جنگ ۹ اسفند، تشدید نااطمینانیهای سیاسی و تغییر انتظارات تورمی، باعث شد بخشی از سرمایهها از بازارهای مالی فاصله بگیرند و به سمت داراییهای فیزیکی و ابزارهای مبتنی بر طلا حرکت کنند.
در این میان، مسکن و خودرو بیشترین رشد را ثبت کردند و عملاً به پناهگاه اصلی نقدینگی تبدیل شدند. در مقابل، بورس به دلیل توقف طولانیمدت، از چرخه رقابت بازدهی خارج شد و بخشی از سرمایهها به سمت صندوقهای طلا، ارز و حتی بازار رمزارزها منتقل شد. همزمان، رفتار متفاوت نقره، طلا و بیتکوین نشان داد که در اقتصاد امروز ایران، دیگر صرفاً نوع دارایی تعیینکننده نیست، بلکه «زمان ورود» و شدت اثرپذیری هر بازار از متغیرهای سیاسی و جهانی نیز نقش مهمی در بازدهی ایفا میکند.
به نظر میرسد تا زمانی که سطح نااطمینانیهای سیاسی و ژئوپلیتیک در اقتصاد ایران بالا باقی بماند، بازارها نیز همچنان رفتاری چندپاره، پرنوسان و غیرهمجهت خواهند داشت؛ وضعیتی که تحلیل و پیشبینی مسیر داراییها را پیچیدهتر از گذشته کرده است.
