به گزارش خبرنگار مهر، نمایشگاه گروهی اعضای انجمن هنرمندان سرامیک ایران در نخستین دوره رویداد «ماه هنر تهران» در باغ موزه هنر ایرانی با عنوان «فانتاسیا» برقرار است. این نمایشگاه که روایت و خیالانگیزی در هنر سرامیک معاصر ایران را به نمایش گذاشته، به مدیریت هنری فرزاد فرجی گردآوری شده است. نمایشگاه سرامیک «فانتاسیا» با تمرکز بر پیوند هنر، شهر و مردم، تلاش میکند تا با بهرهگیری از آثار روایتگر و خیالانگیز، شکاف میان مخاطب عام و هنر معاصر را پر کند.
«فانتاسیا»؛ تلاشی برای بازگشت به روایتگری و خیال در سرامیک معاصر
فرزاد فرجی مدیر هنری نمایشگاه «فانتاسیا» در گفتگو با خبرنگار مهر، درباره رویکرد نمایشگاه و تکنیکهای خاص تولید سرامیک، در جمعآوری آثار هنرمندان سرامیست توضیح داد: این نمایشگاه اساساً نمایشگاهی است که در امتداد نگاه و رویکردی که ماه هنر تهران پیش برده، طراحی و برگزار شده است. رویکرد کلی ماه هنر تهران تمرکز بر پیوند سه حوزه هنر، شهر و مردم است. همچنین، ساختن یک وجه مردمی و عمومی از آثار هنری و ایجاد پیوندهای نو و تحکیم آن چیزی که شاید مدتی از دست رفته یا فراموش شده بود، از دیگر اهداف ماه هنر بود. در اینجا هم سعی کردیم با همین رویکرد، نمایشگاهی را ترتیب بدهیم که بتواند با ذائقههای عمومی آشتی و نزدیکی برقرار کند و به نحوی مردم سطوح مختلف از مخاطبان عمومی، علاقهمندان، گالریروها و حتی متخصصان را در زیر یک چتر قرار بدهد و با آثار مواجه کند.
وی در ادامه گفت: در ۲ مرحله به انتخاب آثار پرداختیم؛ نخست، آثاری را برگزیدیم که از نظر موضوعی ظرفیت لازم را داشتند؛ بنابراین، آثارهایی انتخاب شدند که وجه روایتگری و خیالانگیزی (که از ویژگیهای بسیار مهم هنر ایرانی است) را در خود بازتاب میدادند تا بتوانند پیوندی مجدد با ذائقه آشنای ایرانی برقرار کنند. دوم، مجموعهای از آثار با ظرفیتها و ابعاد متنوع انتخاب شدند؛ آثاری در اندازههایی که هم در فضای خانهها جای بگیرند و هم در ابعادی که بتوان آنها را در فضاهای بیرونی قرار داد و به عنوان یکی از گزینههای جایگزین برای خرید و سرمایهگذاری معرفی کرد.
فرجی درباره معیارهای چیدمان آثار در کنار هم و خط اصلی انتخاب آثار تشریح کرد: معیار اصلی در انتخاب آثار، ویژگیهای روایتگری و خیالانگیزی بود و مجموعهای از آثار بر همین اساس انتخاب شدند اما در عین حال، این رویکرد کیوریتوریال به این معنا نبود که کیوریتور در فرآیند ایدهپردازی، ساخت یا شکلگیری آثار با هنرمند ارتباط برقرار کرده و با یکدیگر جریانی واحد از روایت را ساخته باشند؛ بلکه انتخابها از میان مجموعهها و پروژههای متنوع هنرمندان صورت گرفت. بنابراین، مصلحت در این بود که استقلال آثار از یکدیگر حتماً در نظر گرفته شود و همین موضوع باید در چیدمان آثار نیز منعکس میشد. در واقع، تلاش برای ایجاد یک خط روایی که بخواهد آثار را در یک مسیر واحد قرار دهد و میان آنها ارتباط برقرار کند، ممکن بود به آثار و خط فکری هنرمند آسیب بزند و باعث شود برخی آثار در سایه دیگران قرار گیرند.
وی عنوان کرد: نکته مهم دیگر، رعایت استانداردهای نمایش بود که مورد توجه قرار میگرفت؛ خط مناسب دید، سطح و ارتفاع مناسب، رعایت فضای باز برای برخی آثار که وجه ۳۶۰ درجه دارند و باید تمام جهاتشان دیده میشد و مخاطب را دعوت به گردش میکرد و برخی دیگر که بهتر بود از یک یا دو وجه مشخص، دیده شوند. این موارد در نحوه چیدمان و کنار هم قرار گرفتنشان نقش داشت.
کیوریتور نمایشگاه «فانتاسیا» بیان کرد: سعی کردیم در آثار، برخوردهایی را به نحوی آرام، همجوار کنیم که در مواجهه، به مخاطب شوک وارد نشود و مخاطب را با جزیرههای جدا و فضاهای متناقض روبهرو نکنیم؛ مثلاً بخشی از کارهای دارای نقوش و تصویرگری را به هم نزدیکتر کردیم و برخی دیگر را که به لحاظ فرمی، اشکال یا فیگورهایی که میساختند به هم نزدیک بودند در کنار یکدیگر قرار دادیم و سعی کردیم فضای دلپذیر و متوازنی را فراهم کنیم.
گسست از کاربرد و بازگشت به تخیل
وی در پاسخ به این پرسش که آیا هدف نمایشگاه این بوده که تصویری کلی و یکپارچه از هنر سرامیک امروز ارائه دهد یا تنوع سبکها را به نمایش بگذارد، گفت: اتفاقا با تصویر یک جریانشناسی عمومی از آن چیزی که در هنر سرامیک معاصر ایران میشود طرح کرد، در کنار این مجموعه آثار که اغلب فیگوراتیو، روایتگر و خیالانگیز هستند، شما جریانهای دیگری هم میتوانید شناسایی کنید مثل جریانهای ایده محور و معاصر که به نحوی آثار را به سمت ارائههای بینارسانهای و فرآیند محور و جهتگیریهای دیگر نزدیک کند، برخی دیگر از آثاری که در رویکردهایی نسبتا سنتیتر ممکن است جا بشوند یا در ویژگیهایی تثبیتیافته فرمالیستی قرار بگیرند که مغز مدرنیسم قرار دارد. اساساً این نمایشگاه بر مبنای انتخاب یکی از این حوزهها و تمرکز بر آن شکل گرفت.
فرجی تصریح کرد: تقویت نگاهی آشتیجویانه با عموم مخاطبان و همینطور نشان دادن ظرفیتهای سرمایهگذاری و خرید آثار از دیگر اهداف نمایشگاه بود. در واقع با این نگاه باید بگویم که این نمایشگاه انتخاب یکی از میان چندین روایت هنر سرامیک معاصر ایران است و هدف ما با توجه به نگاه ماه هنر (مردم، شهر و هنر) این بود که بتوانیم ظرفیتهای این رویکرد را تقویت و به نمایش بگذاریم.
وی درباره ویژگیهای مشترک آثار هنرمندان نمایشگاه و زبان بصری مشترک آنها یا تضاد بین آثار توضیح داد: آثار کمابیش بر مبنای انتخاب یک زبان بصری مشترک انتخاب شدند اما اتفاقا ظرفیتهای هنر سرامیک میتواند همینجا خودش را نشان دهد که همین خیالانگیزی و روایتگری اساساً در ظرفیتها، شاخهها یا دستهبندیهایی میتواند خودش را نمایش بدهد و اینجاست که دستهبندیهایی که در نمایشگاه دیده میشوند، ویژگیهای آثار را آشکار میکنند، چه در آثاری که بر سطحشان اتفاقاتی چون تصویرگری و نقوش نشسته و چه آثاری که فرم و ساختار دارند و همینطور آثاری که در پیوند بین سطح و نقش و لعاب و تکنیک با ساختار و فرم به نحوی درآمیخته شدند.
این هنرمند سرامیست بیان کرد: به هر حال اینطور نیست که این موارد را بشود در دستههای کاملا جدا از هم تعریف کرد اما خود این طیف و گستردگی، چالش اصلی بود و تلاش من هم این بود که بتوانم کمابیش با همین نگاه طیفی و همین شکل بازه مانند به آنها نگاه کنم و بتوانم یک گزارش نسبتاً گسترده و نه فقط تکصدا را ارائه بدهم.
بازخوانی جسارت در سرامیک معاصر/ از فرمالیسم تا روایتگری
وی در پاسخ به اینکه کدام اثر در نمایشگاه جسورانهترین تجربه تکنیکی را داشته است، گفت: پرسش از جسورانه بودن رفتار وقتی که هم پای هنر امروز پیش میآید و هم پای هنر سرامیک، بسیار کار دشواری است. باید تعریف کرد که «جسور» از چه نظر؟ از نظر ایده، خط شکنی، نوآوری، از نظر قدم گذاشتن بر خط قرمزها یا تعاریف یا زیر پا گذاشتن مرزها یا چالشهای دشوار فنی و تکنیکی و حتی مسائلی در حوزه شیمی که در لعابها، پخت و فرمول کردن بدنهها قرار میگیرد. در حوزه هنر سرامیک مولفههای جسارت آنقدر زیاد است که واقعا هر اثر برای خودش یک چالش دشوار و یک مسئله حل شده و یا فرآیند حل یک مسئله است. به همین دلیل بیانصافی است که اگر بگویم کدام اثر جسورانهتر و کدامیک نیست. از طرفی دیگر، این تنوع عملا اجازه نمیدهد ما در یک دستهبندی یا چند دستهبندی ساده بتوانیم آنها را جا بدهیم. عملا همه این موارد جذابیتی هستند که توانستند این مجموعه را به یک مجموعه چند آوا و چند صدا تبدیل کند.
وی درباره آثار این نمایشگاه و اینکه آیا در انتخاب آنها، «کارکرد اثر» در اولویت بوده یا «فرم هنری» توضیح داد: هرچند مفهوم تعریفِ سرامیک کاربردی در برابر سرامیک هنری یا غیرکاربردی و اینکه کدامیک در چه ژانر یا دستهای قرار میگیرند، شاید رویکردی تا حدودی تاریخگذشته باشد و میدانیم که اغلب آثار در حوزه هنر، اتفاقاً در مسیری متفاوت از این دستهبندیها طرح میشوند اما در عین حال، متوجه هستیم که اساساً کل جریانی که به طور پیشفرض تحت عنوان هنر سرامیک تعریف میکنیم، خود را از سرامیک کاربردی، دیزاین و تولید صنعتی جدا کرده است تا به مثابه یک کنش و تولید هنری، با همان مناسباتی که در میدان هنر ایران و جهان دیده میشود، ظهور کند. در انتخاب این آثار نیز، خط ممیز جدی وجود داشت و تلاش کردیم برای تفکیک آثار، آنها را از یکدیگر جدا کنیم اما موضوع تنها به اینجا ختم نمیشود. با توجه به نزدیکیهای موجود در جریانهای طیفی و میانه (مانند رفتار فاینکرفت در حوزه صنایع دستی)، چالشهای دیگری نیز وجود داشت که به آن دغدغهها و وسواسها در فرآیند انتخاب آثار اضافه شد.
فرجی اظهار کرد: در این نمایشگاه به هیچ عنوان سعی نکردیم به این مرزها نزدیک بشویم و حتی سعی کردیم آثار را به طور مشخص از حوزه فاینکرفت یعنی حوزه دستسازههای زیبا جدایش کنیم و کاملا در یک رفتار هنری در یک فضای هنری و همینطور در یک رویداد کاملا تعریف شده در جهان هنر، یعنی یک آرتفر جای بدهیم، بنابراین کاملاً در جهت دوری از آن مسیر کاربردی بودم.
سرامیک؛ آلترناتیو جدید برای سرمایهگذاری در سبد زیباییشناختی
مدیر هنری نمایشگاه «فانتاسیا» تصریح کرد: در این نمایشگاه، دلمان میخواست به عنوان یک خط معناساز، مخاطب را به مواجهه بکشانیم و آثار را ارائه بدهیم که خط روایی و ظرفیتهای روایی خط خیالانگیزی و ظرفیتهای خیالانگیزی هنر ایرانی و همینطور خط اقتصادی و نگاه به هنر سرامیک، از مهمترین آنهاست.
فرجی در پایان گفت: از این منظر که هنر سرامیک همواره میتواند بخشی از سبد زیبای شناختی را در جامعه ایرانی هم در سطح زیست روزمره پر کند و هم در سطح سرمایهگذارانه و توجه به آن به عنوان یکی از آلترناتیوهای موجود برای سرمایهگذاری در حوزه هنر باشد، حائز اهمیت است و اگر توانسته باشیم در این مسیرها مخاطبانی را با خودمان همراه کنیم، موفق شدهایم.
