در روزهایی که بازارهای ارز و طلا با شتابی کمسابقه در حال پیشرویاند و نرخ دلار پس از عبور از کانالهای قبلی با سرعتی محسوس در مسیر صعودی نوسان میکند، فضای روانی حاکم بر بازار بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر اخبار، شایعات و تحرکات سفتهبازانه قرار گرفته است.
افزایش همزمان قیمت اونس جهانی تا مرزهای جدید، رشد شدید بهای سکه در بازار داخلی و تشکیل حبابهایی که بعضاً تا **۲۰ درصد** فاصله با ارزش ذاتی دارند، موج تازهای از انتظارات افزایشی را میان معاملهگران ایجاد کرده و جریان نقدینگی را به سمت رفتارهای هیجانی سوق داده است.
در کنار این عوامل، گمانهزنیها درباره تغییرات احتمالی در سیاستهای انرژی و یارانهای، مباحث مربوط به نرخ سوخت و همچنین شایعات پیرامون نظام ارزی، به ابهامات بازار دامن زده و دست سودجویان را برای مانور روی جو روانی بازتر کرده است.
با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند این نوسانات نه ریشه در کمبود واقعی ارز دارد و نه نشانهای از تغییر بنیادی در اقتصاد کشور. آنها میگویند مشابه این شرایط در سالهای گذشته نیز در مقاطع پایانی سال میلادی تکرار شده و معمولاً با عبور از پیک تقاضای فصلی و اجرای سیاستهای کنترلی، بازار طی هفتهها یا حتی روزهای بعد وارد فاز اصلاحی میشود.
برخی نیز با استناد به تجربه جهشهای سال گذشته یا حتی دوران تنشهای سیاسی شدیدتر، میگویند جهشهای اخیر بیش از آنکه پایدار و ساختاری باشد، حاصل برخورد امواج کوتاهمدت با سطح بازار است.
فشار فعلی از جنس سفتهبازی است نه نیاز واقعی
در همین فضای پرنوسان و در حالی که رصد دقیق عوامل داخلی و خارجی اهمیت بیشتری یافته، محمدرضا حسینا، رئیس مجمع فعالان اقتصادی ایران، در گفتوگو با خبرنگار ما تأکید میکند که فشارهای فعلی عمدتاً از جنس سفتهبازی است و منابع ارزی کشور بسیار قویتر از تصور عمومی قرار دارد. او میگوید آنچه اکنون شاهدش هستیم نه بحران ارزی، بلکه موجی موقتی است که با فروکش کردن هیجانها و اقدامات نهادهای مسئول، جای خود را به ثبات خواهد داد.
محمدرضا حسینا در گفتوگو با خبرنگار توضیح داد: تجربیات گذشته نشان میدهد که افزایش نرخ ارز در چنین شرایطی موقتی است و با فروکش کردن فشارهای فعلی و اقدامات مؤثر نهادهای مسئول، بازار به سمت ثبات و حتی کاهش نرخ حرکت خواهد کرد.
او اظهار داشت: بازار ارز هر ساله در ماههای پایانی سال میلادی با چالشهایی روبهرو میشود و امسال نیز شاهد هستیم که تقاضا برای تسویهحسابهای بینالمللی و واردات کالاهای جدید افزایش یافته، اما این فشارها معمولاً کوتاهمدت هستند و پس از عبور از دوره اوج، بازار به تعادل بازمیگردد. در واقع، این نوع تقاضا مانند موجی است که میآید و میرود، بدون اینکه ساختار بنیادی اقتصاد را تغییر دهد.
حباب سکه و اخبار داخلی چگونه انتظارات را تحریک کردند؟
این کارشناس اقتصادی با اشاره به نقش قیمتهای جهانی افزود: یکی از محرکهای اصلی این روزهای بازار، صعود نرخ اونس طلا در بازارهای بینالمللی بوده است. وقتی قیمت طلا به سطوح بالایی مانند کانال **۴۳۰۰ دلار** نزدیک میشود، تأثیر آن بر بازارهای داخلی اجتنابناپذیر است. اما باید توجه داشت که بخش زیادی از این تأثیر ناشی از ایجاد حباب در قیمتهای داخلی مانند سکه است؛ حبابی که تا **۲۰ درصد** فراتر از ارزش واقعی رسیده و رفتارهای احساسی معاملهگران را تشدید کرده است.
حسینا ادامه داد: این حبابها نه تنها بازار طلا را تحت تأثیر قرار میدهند، بلکه به عنوان یک شاخص روانی، انتظارات را در بازار ارز نیز بالا میبرند. تصور عمومی این است که وقتی قیمت سکه با سرعت افزایش مییابد، نرخ ارز نیز باید همگام با آن رشد کند؛ اما این چرخههای روانی پایدار نیستند و با ورود اطلاعات مثبت یا اقدامات هوشمندانه همچون عرضه سکه توسط بانک مرکزی، به سرعت فروکش خواهند کرد.
رئیس مجمع فعالان اقتصادی درباره عوامل داخلی دامنزننده به نوسانات توضیح داد: اخبار مربوط به تغییرات احتمالی در سیاستهای انرژی و یارانهها مانند نرخ سوخت یا شایعات مربوط به نظام ارزی، فضای مبهمی ایجاد کرده که سودجویان از آن برای ایجاد فشار استفاده میکنند. با این حال، این اخبار اغلب بزرگنمایی میشوند و دولت نیز معمولاً بهصورت تدریجی عمل میکند تا از شوک ناگهانی جلوگیری شود.
وی همچنین با اشاره به عوامل خارجی گفت: تنشهای ژئوپلیتیکی، مسائل هستهای و رویدادهای بینالمللی همیشه بازار ارز را حساس میکند. اما تجربه نشان داده است که حتی در دورههایی سختتر—از تشدید تحریمها گرفته تا درگیریهای منطقهای—بازار پس از یک دوره کوتاه نوسان، به سطوح پایینتر بازمیگردد. برای مثال، در سال گذشته یا در جریان جنگ **۱۲ روزه** امسال، نرخ ارز تا مرزهای بالایی پیش رفت، اما ظرف چند هفته حدود **۲۰ درصد** اصلاح شد.
رئیس مجمع فعالان اقتصادی ایران در ادامه به وضعیت ذخایر کشور پرداخت و گفت: خوشبختانه پایههای اقتصادی ایران در حوزه ارزی بسیار قویتر از تصور عموم است. واردات طلا در سالهای اخیر رکوردهای جدیدی ثبت کرده و تراز تجاری غیرنفتی نیز مثبت بوده است. بانک مرکزی با ذخایر کافی، توان مدیریت بازار را دارد و در حال حاضر تمام تقاضاهای واقعی از کانالهای رسمی پاسخ داده میشود. بنابراین فشار فعلی بیشتر از جنس سفتهبازی است و دوام بلندمدت نخواهد داشت.
حسینا در پایان افزود: ثبات بازار ارز مهمترین عامل رونق اقتصاد است. ثبات، اقتصاد را پیشبینیپذیر کرده و سرمایهها را از بازارهای سفتهبازانه به سمت فعالیتهای مولد هدایت میکند. از این رو، هماهنگی دستگاهها با بانک مرکزی برای بازگرداندن آرامش به بازار ضروری است.
