بازار؛ گروه کشاورزی: سویا در کانون زنجیره جهانی پروتئین و روغن قرار دارد و مجرک اصلی تولید خوراک دام و روغن خوراکی و همچننین بخش بزرگی از تجارت جهانی دانه های روغنی است. این در حالی است که تخمین زده میشود در سال ۲۰۲۵-۲۰۲۶ تولید جهانی این محصول به بیش از ۴۲۸ میلیون تن باشد که نسبت به ۴۲۱.۲ میلیون تنی در سال ۲۰۲۴-۲۰۲۵ افزایش داشته است.
از سوی دیگر در حوزه صادرات جهانی این محصول اساسی نیز گزارش جدید مجموعه تحقیقی worldtopexports بیانگر این است که فروش بین کشوری دانه های سویا از همه کشورها در سال ۲۰۲۵ به ۷۴.۵ میلیارد دلار آمریکا رسید. به این ترتیب ارزش کلی صادرات دانه های سویا برای همه کشورهای صادر کننده نسبت به ۵ سال قبل در سال ۲۰۲۱ که ارزش محموله های دانه های سویا ۷۸.۲ میلیارد دلار بود، به طور متوسط -۴.۶ درصد کاهش یافت.
از سوی دیگر سال به سال، ارزش دانه های سویای صادراتی در سطح جهان از ۷۹.۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ -۶.۴ درصد کاهش یافت.
سهم قاره ها از صادرات جهانی دانه سویا در سال ۲۰۲۵
از دیدگاه قاره ای، فروشندگان در آمریکای لاتین (۷۰.۲ درصد از کل جهانی) به استثنای مکزیک، بالاترین ارزش دلاری دانه های سویای صادراتی را با محموله هایی به ارزش ۵۲.۳ میلیارد دلار فروختند. در جایگاه دوم، صادرکنندگان مستقر در آمریکای شمالی با ۲۵.۷درصد قرار داشتند. همچنین درصد کمتری از فروش بین المللی دانه های سویا از اروپا (۳.۶درصد)، آسیا (۰.۳درصد)، آفریقا (۰.۲درصد) و اقیانوسیه (۰.۰۰۴درصد) عمدتاً از استرالیا سرچشمه می گرفت.
برزیل صدرنشین صادرات جهانی دانه سویا
از طرف دیگر در بحث صادر کنندگان برتر دانه سویا در سال ۲۰۲۵ نیز داده های این گزارش نشان می دهد : پنج صادر کننده برتر دانه سویا «برزیل، ایالات متحده آمریکا، آرژانتین، کانادا و پاراگوئه» هستند که در مجموع، این گروه پیشرو از تأمین کنندگان اصلی بین المللی، ۹۳.۷ درصد از درآمد جهانی حاصل از دانه های سویای صادراتی را به خود اختصاص دادند.
به عبارت دیگر ۱۵ کشوری که بالاترین ارزش دلاری دانه سویا را در سال ۲۰۲۵ صادر کرده اند، عبارتند از :
برزیل: ۴۳.۵ میلیارد دلار آمریکا (۵۸.۴درصد از سویای صادراتی)
ایالات متحده: ۱۶.۵ میلیارد دلار (۲۲.۱درصد)
آرژانتین: ۴.۸ میلیارد دلار (۶.۴درصد)
کانادا: ۲.۷ میلیارد دلار (۳.۶درصد)
پاراگوئه: ۲.۴ میلیارد دلار (۳.۲درصد)
اروگوئه: ۱.۶ میلیارد دلار (۲.۱درصد)
اوکراین: ۱.۵ میلیارد دلار (۲درصد)
روسیه: ۳۱۹ میلیون دلار (۰.۴درصد)
هلند: ۱۶۹.۹ میلیون دلار (۰.۲درصد)
آفریقای جنوبی: ۱۱۵ میلیون دلار (۰.۲درصد)
ترکیه: ۹۶.۴ میلیون دلار (۰.۱درصد)
بلژیک: ۹۳.۷ میلیون دلار (۰.۱درصد)
سرزمین اصلی چین: ۸۳.۵ میلیون دلار (۰.۱درصد)
کرواسی: ۸۲.۳ میلیون دلار (۰.۱درصد)
رومانی: ۷۴.۷ میلیون دلار (۰.۱درصد)
بنابراین از نظر ارزش، ۱۵ کشور ذکر شده در این فهرست، ۹۹.۲درصد از سویای صادراتی جهان را در سال ۲۰۲۵ صادر کرده اند. آن هم در شرایطی که در میان صادرکنندگان برتر، سریع ترین رشد در بین صادرکنندگان سویا از سال ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ به ترتیب به شرح زیر بوده است: ترکیه (۱۷۲.۶درصد افزایش)، آرژانتین (۱۶۶درصد افزایش)، آفریقای جنوبی (۶۲.۱درصد افزایش) و اروگوئه (۳۱.۳درصد افزایش).
در عوض کشورهایی که کاهش فروش سویای صادراتی خود را نسبت به سال گذشته تجربه کرده اند، عبارتند از: رومانی (۳۶.۴درصد کاهش)، ایالات متحده آمریکا (۳۳درصد کاهش)، کرواسی (۳۰.۹درصد کاهش)، هلند (۲۷.۱درصد کاهش) و پاراگوئه (۲۵.۷درصد کاهش).
سهم صادرات ایران از بازار جهانی دانه سویا در سال ۲۰۲۵ به ارزش ۱۷۹هزار دلار بوده است و این میزان صادرات ایران را در جایگاه ۶۵ صادراتی قرار داده است در حالی که نسبت به سال قبلتر به اندازه 132.5 درصد افزایش به ثبت رسانده است
در بخش دیگری از این گزارش آمده است: سهم صادرات ایران از بازار جهانی دانه سویا در سال ۲۰۲۵ به ارزش ۱۷۹هزار دلار بوده است و این میزان صادرات ایران را در جایگاه ۶۵ صادراتی قرار داده است. نکته قابل تامل اینکه ارزش صادراتی دانه سویای ایران در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال ۲۰۲۴ به میزان ۱۳۲.۵ درصد رشد داشته است.
میانگین قیمت صادرکنندگان عمده دانه سویا
در سراسر جهان، میانگین قیمت واحد برای دانه های سویای صادراتی در سال ۲۰۲۵، ۴۱۳ دلار آمریکا در هر تن بود. این مبلغ دلاری ناشی از کاهش ۷.۴ درصدی نسبت به میانگین ۴۴۶ دلار در هر تن در سال قبل در سال ۲۰۲۴ است.
گفتنی است پایین ترین میانگین قیمت ها در بین صادرکنندگان فهرست شده متعلق به تأمین کنندگان پاراگوئه، اروگوئه، آرژانتین و برزیل، فروشنده برتر دانه سویا در جهان، است. هر یک از این تأمین کنندگان برتر، دانه های سویا را با قیمتی اقتصادی تر از میانگین جهانی ۴۱۳ دلار به ازای هر تن دانه سویای ارسالی در سال ۲۰۲۵ فروخته اند.
از آن طرف گران ترین قیمت ها در بین صادرکنندگان فهرست شده دانه های سویا، مربوط به کشورهای واقع در سرزمین اصلی چین، بلژیک، ترکیه، رومانی و هلند است.
کشورهایی که بدترین کسری تجاری را در تجارت دانه های سویا ایجاد می کنند
طبق داده های این گزارش، «برزیل» بالاترین مازاد را در تجارت بین المللی دانه های سویا به دست آورد. به نوبه خود، این جریان نقدی مثبت، مزیت رقابتی قوی برزیل را برای این دسته از محصولات خاص تأیید می کند.
در عوض کشورهای زیر بالاترین میزان صادرات خالص منفی دانه سویا را در سال ۲۰۲۵ ثبت کرده اند.
چین: -۵۰.۳ میلیارد دلار آمریکا (کسری خالص صادرات از سال ۲۰۲۴ -۴.۶درصد کاهش یافته است)
مصر: -۲.۲ میلیارد دلار (۹.۶درصد افزایش)
تایلند: -۱.۹ میلیارد دلار (کاهش -۰.۲درصد)
ژاپن: -۱.۸ میلیارد دلار (کاهش -۶.۲درصد)
ترکیه: -۱.۶ میلیارد دلار (کاهش -۴.۸درصد)
آلمان: -۱.۵ میلیارد دلار (کاهش -۱۳.۳درصد)
اسپانیا: -۱.۴ میلیارد دلار (کاهش -۱۶.۳درصد)
تایوان: -۱.۳ میلیارد دلار (کاهش -۳.۱درصد)
اندونزی: -۱.۱۹ میلیارد دلار (کاهش -۱۵.۴درصد)
ویتنام: -۱.۱۸ میلیارد دلار (۵.۲درصد افزایش)
پاکستان: -۱.۱۱ میلیارد دلار (۸۷درصد افزایش)
مکزیک: -۱.۰۷ میلیارد دلار (کاهش -۳۴.۶درصد)
ایتالیا: -۱.۰۵ میلیارد دلار (کاهش -۱۲.۳درصد)
بنگلادش: -۸۴۲.۹ میلیون دلار (کاهش -۶.۲درصد)
ایران: -۸۳۱.۳ میلیون دلار (کاهش -۲۵.۹درصد)
به این ترتیب چین پرجمعیت همچنان بالاترین کسری را در تجارت بین المللی دانه های سویا دارد. به نوبه خود، این جریان نقدی منفی، نقطه ضعف رقابتی قوی چین را برای این دسته از محصولات خاص برجسته می کند، اما همچنین نشان دهنده فرصت هایی برای کشورهای تأمین کننده دانه های سویا است که به برآوردن تقاضای قوی کمک می کنند.
