بازار؛ گروه کشاورزی: بازار جهانی زعفران در سال ۲۰۲۵ با وجود ثبات نسبی ارزش تجارت، همچنان تحت سلطه ایران قرار داشت؛ به طوری که نزدیک به ۴۰ درصد از کل صادرات این محصول ارزشمند توسط ایران انجام شد. ارزش صادرات جهانی زعفران در سال گذشته به ۲۹۵.۴ میلیون دلار رسید که نسبت به سال ۲۰۲۴ تنها ۰.۵ درصد افزایش داشت، اما در مقایسه با پنج سال قبل رشد ۲.۶ درصدی را نشان می دهد. در این میان، ایران با فاصله قابل توجه از سایر رقبا، جایگاه نخست صادرات جهانی را حفظ کرده و همچنان مهم ترین تامین کننده طلای سرخ جهان محسوب می شود.
بازار جهانی زعفران در مسیر ثبات
زعفران که به دلیل عطر، رنگ و خواص دارویی خود به «طلای سرخ» شهرت یافته، همچنان گران ترین ادویه صادراتی جهان به شمار می رود. این محصول علاوه بر کاربرد گسترده در صنایع غذایی، در تولید داروهای سنتی، رنگ های طبیعی، عطرسازی و حتی آیین های مذهبی در برخی کشورها به ویژه هند مورد استفاده قرار می گیرد.
بررسی گزارش موسسه worldtopexports نشان می دهد: ارزش صادرات زعفران در سال ۲۰۲۵ به ۲۹۵.۴ میلیون دلار رسید. اگرچه این رقم نسبت به سال ۲۰۲۴ تنها ۰.۵ درصد افزایش یافته، اما در مقایسه با سال ۲۰۲۱ که ارزش صادرات جهانی ۲۸۷.۹ میلیون دلار بود، رشد ۲.۶ درصدی را ثبت کرده است.
کارشناسان معتقدند ثبات نسبی بازار جهانی، ناشی از محدود بودن تولید زعفران، افزایش هزینه های تولید و تداوم تقاضای بالا برای این محصول در صنایع غذایی و دارویی است.
ایران؛ بزرگ ترین صادرکننده زعفران جهان
ایران همچنان جایگاه نخست صادرات جهانی زعفران را در اختیار دارد. بر اساس آمار سال ۲۰۲۵، ارزش صادرات زعفران ایران به ۱۱۵.۶ میلیون دلار رسید که معادل ۳۹.۱ درصد کل صادرات جهانی این محصول است. این سهم نشان می دهد از هر ۱۰ دلار زعفران صادر شده در جهان، نزدیک به ۴ دلار متعلق به ایران بوده است.
ایران با برخورداری از شرایط اقلیمی مناسب، تجربه چند صد ساله در کشت زعفران و کیفیت بالای محصول، همچنان مهم ترین تولیدکننده و صادرکننده این ادویه گران قیمت محسوب می شود.
با وجود این برتری، کارشناسان بارها تاکید کرده اند که بخش قابل توجهی از زعفران ایران پس از صادرات مجدد توسط کشورهای دیگر، به ویژه اسپانیا، با برندهای خارجی وارد بازارهای جهانی می شود؛ موضوعی که ارزش افزوده قابل توجهی را از اقتصاد ایران خارج می کند.
پنج قدرت بزرگ صادرات زعفران
بررسی فهرست صادرکنندگان نشان می دهد تنها پنج کشور بیش از ۹۰ درصد تجارت جهانی زعفران را در اختیار دارند.
رتبه بندی بزرگ ترین صادرکنندگان زعفران در سال ۲۰۲۵ عبارت است از:
ایران: ۱۱۵.۶ میلیون دلار (۳۹.۱ درصد)
اسپانیا: ۷۰.۹ میلیون دلار (۲۴ درصد)
افغانستان: ۶۷.۱ میلیون دلار (۲۲.۷ درصد)
امارات متحده عربی: ۷.۲ میلیون دلار (۲.۴ درصد)
هند: ۶ میلیون دلار (۲ درصد)
به این ترتیب است که این پنج کشور در مجموع ۹۰.۳ درصد صادرات جهانی زعفران را به خود اختصاص داده اند.
در میان سایر صادرکنندگان نیز فرانسه، عمان، هلند، لهستان، ایتالیا، یونان، بلژیک، آلمان، اتریش و کانادا قرار دارند که سهم بسیار کمتری از بازار جهانی دارند.
بنابراین در مجموع، ۱۵ کشور نخست صادرکننده، ۹۸.۲ درصد کل صادرات زعفران جهان را در اختیار دارند؛ موضوعی که از تمرکز بالای این بازار حکایت دارد.
آسیا؛ قطب اصلی تجارت زعفران
از منظر جغرافیایی نیز، داده های گزارش حاکی از این است کع کشورهای آسیایی همچنان بازیگران اصلی بازار جهانی زعفران هستند. به ظوری که در سال ۲۰۲۵، صادرات زعفران آسیا به ۲۰۰.۵ میلیون دلار رسید که معادل ۶۷.۹ درصد کل صادرات جهان است.
از سوی دیگر، اروپا با سهم ۳۱.۵ درصدی در رتبه دوم قرار دارد و سایر قاره ها از جمله آمریکای شمالی، آفریقا، آمریکای لاتین و اقیانوسیه سهم ناچیزی از صادرات جهانی این محصول دارند.
این آمار نشان می دهد: بخش عمده تولید زعفران جهان همچنان در کشورهای آسیایی متمرکز است.
اسپانیا؛ بزرگ ترین واردکننده جهان
در بخش واردات نیز اسپانیا همچنان بزرگ ترین خریدار زعفران جهان محسوب می شود. پس از اسپانیا، کشورهای هند، چین، ایتالیا و عربستان سعودی قرار دارند. این پنج کشور در مجموع ۵۹.۵ درصد کل واردات جهانی زعفران را به خود اختصاص داده اند.
کارشناسان معتقدند بخش قابل توجهی از واردات اسپانیا به منظور فرآوری، بسته بندی و صادرات مجدد انجام می شود؛ موضوعی که ارزش افزوده بالایی برای این کشور ایجاد کرده است.
اروپا؛ بزرگ ترین بازار مصرف
از سوی دیگر، بررسی مقصد واردات زعفران نشان می دهد کشورهای اروپایی همچنان بزرگ ترین بازار مصرف این محصول هستند. به طوری که در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۰.۹ درصد واردات جهانی زعفران به اروپا انجام شد. پس از اروپا، آسیا با ۳۶.۵ درصد، آمریکای شمالی با ۷.۵ درصد، آمریکای لاتین با ۳.۷ درصد، اقیانوسیه با ۰.۹ درصد و آفریقا با ۰.۵ درصد قرار دارند.
این آمار نشان می دهد: بازارهای اروپایی همچنان مهم ترین مقصد صادرات زعفران ایران به شمار می روند.
افزایش قابل توجه قیمت جهانی زعفران
در بخش دیگری از این گزارش آمده است: یکی از مهم ترین اتفاقات بازار زعفران در سال ۲۰۲۵، رشد قابل توجه قیمت جهانی این محصول بود.
متوسط قیمت هر تن زعفران در تجارت جهانی به ۲۱۴ هزار و ۷۴ دلار رسید؛ رقمی که نسبت به متوسط ۱۸۶ هزار و ۱۴۱ دلار در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۵ درصد افزایش نشان می دهد
بر اساس محاسبات انجام شده، متوسط قیمت هر تن زعفران در تجارت جهانی به ۲۱۴ هزار و ۷۴ دلار رسید؛ رقمی که نسبت به متوسط ۱۸۶ هزار و ۱۴۱ دلار در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۵ درصد افزایش نشان می دهد.
افزایش هزینه های تولید، محدود بودن سطح زیر کشت و رشد تقاضا از مهم ترین عوامل افزایش قیمت جهانی عنوان شده است.
رشد صادرات برخی کشورها
اگرچه ایران همچنان بزرگ ترین صادرکننده جهان است، اما برخی رقبا در سال ۲۰۲۵ رشد قابل توجهی را تجربه کردند.
بیشترین رشد صادرات مربوط به:
کانادا با رشد ۲۰۳.۴ درصدی
هند با رشد ۶۷.۱ درصدی
اسپانیا با رشد ۲۶.۲ درصدی
فرانسه با رشد ۲۵.۷ درصدی
در مقابل، صادرات برخی کشورها کاهش یافت؛ از جمله: هلند با افت ۷۰.۴ درصدی، امارات متحده عربی با کاهش ۴۵.۷ درصدی، عمان با کاهش ۴۳.۲ درصدی، بلژیک با افت ۲۶.۶ درصدی، یونان با کاهش ۱۸.۲ درصدی.
فرصت های پیش روی ایران
اگرچه ایران همچنان بزرگ ترین صادرکننده زعفران جهان است، اما کارشناسان معتقدند سهم کشور از ارزش افزوده این بازار هنوز متناسب با ظرفیت تولید نیست. «صادرات بخش قابل توجهی از زعفران به صورت فله، ضعف در برندسازی بین المللی، محدودیت های ناشی از تحریم های بانکی و دشواری دسترسی مستقیم به بازارهای هدف»، از مهم ترین چالش های پیش روی این صنعت به شمار می رود.
در مقابل، توسعه صنایع بسته بندی، ایجاد برندهای معتبر جهانی، افزایش صادرات محصولات فرآوری شده، استفاده از تجارت الکترونیک و گسترش بازارهای نوظهور در شرق آسیا، آمریکای شمالی و کشورهای عربی می تواند جایگاه ایران را در بازار جهانی بیش از پیش تقویت کند.
در مجموع، آمارهای سال ۲۰۲۵ نشان می دهد که با وجود ثبات نسبی تجارت جهانی زعفران، ایران همچنان بازیگر بی رقیب این بازار است و با در اختیار داشتن نزدیک به ۴۰ درصد صادرات جهان، نقش تعیین کننده ای در عرضه طلای سرخ ایفا می کند. با این حال، حفظ این جایگاه در سال های آینده مستلزم حرکت از صادرات خام به سمت ایجاد ارزش افزوده، برندسازی و حضور مستقیم در بازارهای مصرف جهانی خواهد بود.
