بازار؛ گروه کشاورزی: بازار جهانی پنبه در سال ۲۰۲۵ با کاهش ارزش تجارت روبهرو شد؛ موضوعی که از تداوم رکود در صنایع نساجی، کاهش تقاضای جهانی، نوسانات قیمت مواد اولیه و تغییر الگوی مصرف در بسیاری از بازارهای بینالمللی حکایت دارد.
مجموع ارزش صادرات پنبه از تمامی کشورهای جهان در سال ۲۰۲۵ به ۴۸.۳ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال قبل ۸.۲ درصد کاهش یافته است
تازه ترین آمارهای تجارت جهانی منتشر شده از سوی worldstopexports نشان میدهد: مجموع ارزش صادرات پنبه از تمامی کشورهای جهان در سال ۲۰۲۵ به ۴۸.۳ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال قبل ۸.۲ درصد کاهش یافته است.
همچنین بررسی روند پنجساله تجارت جهانی نیز نشان میدهد: ارزش صادرات پنبه نسبت به سال ۲۰۲۱ که به حدود ۶۲.۹ میلیارد دلار رسیده بود، بیش از ۲۳ درصد کاهش داشته است؛ آماری که نشان میدهد بازار جهانی پنبه هنوز نتوانسته به رونق سالهای پس از همهگیری کرونا بازگردد.
در همین حال، تحلیلگران معتقدند با وجود افت ارزش تجارت جهانی، جایگاه کشورهای بزرگ صادرکننده تغییر چندانی نکرده و همچنان چین، هند، آمریکا، برزیل و ویتنام مهمترین بازیگران این بازار به شمار میروند.
کاهش ارزش تجارت جهانی پنبه
از سوی دیگر دادههای تجارت بینالملل نشان میدهد: ارزش صادرات جهانی پنبه در سال ۲۰۲۵ به ۴۸.۳ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که در مقایسه با ۵۲.۷ میلیارد دلار صادرات ثبتشده در سال ۲۰۲۴، کاهش ۸.۲ درصدی را نشان میدهد.
این در حالی است که کارشناسان مهمترین دلایل این افت را کاهش تقاضای جهانی برای منسوجات، رشد هزینه های تولید، افزایش رقابت الیاف مصنوعی، نوسانات قیمت انرژی و کاهش سفارش کارخانه های پوشاک در بازارهای بزرگ مصرف عنوان می کنند.
در مقایسه با سال ۲۰۲۱ نیز ارزش صادرات جهانی پنبه بیش از ۲۳ درصد کاهش یافته است؛ موضوعی که بیانگر کاهش درآمد صادرکنندگان این محصول در بسیاری از کشورهای تولیدکننده است.
آسیا همچنان قطب صادرات پنبه
آمارهای این گزارش همچنین نشان میدهد: قاره آسیا همچنان بزرگترین صادرکننده پنبه و محصولات وابسته به آن در جهان است. به طوری که در سال ۲۰۲۵، کشورهای آسیایی ۵۷.۲ درصد از کل صادرات جهانی پنبه را به خود اختصاص دادند؛ سهمی که نشاندهنده تمرکز بالای صنایع نساجی، ریسندگی، بافندگی و تولید پوشاک در این منطقه است.
پس از آسیا، آمریکای شمالی با سهم ۱۲.۶ درصدی در جایگاه دوم قرار دارد. کشورهای آمریکای لاتین و حوزه کارائیب نیز حدود ۱۲ درصد از صادرات جهانی را در اختیار دارند.
اروپا نیز با سهم ۹.۴ درصدی، اقیانوسیه با ۴.۸ درصد و آفریقا با ۴ درصد دیگر مناطق مهم صادرکننده پنبه در جهان محسوب میشوند.
پنج غول صادرات پنبه جهان
بررسی فهرست بزرگترین صادرکنندگان جهان نیز نشان میدهد: چین، هند، آمریکا، برزیل و ویتنام همچنان ستون اصلی تجارت جهانی پنبه هستند.
به نحوی که این پنج کشور در مجموع ۶۳.۸ درصد از کل صادرات جهانی پنبه را در اختیار دارند؛ موضوعی که بیانگر تمرکز بالای این بازار در اختیار چند اقتصاد بزرگ است.
چین نیز با صادرات ۱۰.۹ میلیارد دلاری و سهم ۲۲.۶ درصدی، همچنان بزرگترین صادرکننده پنبه جهان به شمار میرود.
پس از چین، هند با ۶.۱ میلیارد دلار، ایالات متحده آمریکا با ۵.۹ میلیارد دلار و برزیل با ۵.۱ میلیارد دلار در رتبههای دوم تا چهارم قرار گرفتهاند.
ویتنام نیز با صادرات ۲.۹ میلیارد دلار پنجمین صادرکننده بزرگ جهان محسوب میشود.
۱۵ صادرکننده بزرگ جهان
طبق این گزارش، پس از پنج کشور نخست، پاکستان، استرالیا، ترکیه، ایتالیا، آلمان، اسپانیا، اندونزی، مصر، اتریش و بنین نیز در میان ۱۵ صادرکننده بزرگ پنبه جهان قرار دارند.
بررسی آمارهای حاکی از این است که این ۱۵ کشور در مجموع ۸۶.۳ درصد از کل صادرات جهانی پنبه را در اختیار دارند؛ موضوعی که از تمرکز بالای تجارت جهانی این محصول در میان تعداد محدودی از کشورها حکایت دارد.
اندونزی؛ سریع ترین صادرکننده در حال رشد
طبق داده های این گزارش، در میان صادرکنندگان بزرگ جهان، اندونزی بیشترین رشد صادرات را در سال ۲۰۲۵ تجربه کرده است. به لین معنا که ارزش صادرات پنبه این کشور نسبت به سال قبل ۱۱.۱ درصد افزایش یافته است.
پس از اندونزی، ترکیه با رشد ۳.۷ درصدی، اتریش با ۲.۱ درصد و ایتالیا با ۰.۸ درصد رشد، تنها کشورهایی بودند که توانستند صادرات خود را افزایش دهند.
کارشناسان دلیل این رشد را توسعه صنایع نساجی، افزایش ظرفیت تولید پارچه و گسترش بازارهای صادراتی عنوان میکنند.
کاهش صادرات در کشورهای سنتی
در مقابل، برخی از صادرکنندگان مهم جهان با افت صادرات مواجه شدند؛ بنین با کاهش ۲۰.۴ درصدی بیشترین افت را ثبت کرد.
پاکستان نیز با کاهش ۱۱.۶ درصدی، استرالیا با ۸ درصد، ویتنام با ۶.۷ درصد و هند نیز با ۶.۷ درصد کاهش، دیگر کشورهایی بودند که ارزش صادرات پنبه آنها نسبت به سال گذشته کاهش یافت.
این روند نشان می دهد حتی کشورهای بزرگ تولیدکننده نیز از رکود نسبی بازار جهانی و کاهش تقاضا مصون نمانده اند.
جایگاه ایران در صنعت پنبه
ایران اگرچه در گذشته یکی از تولیدکنندگان مهم پنبه در منطقه محسوب می شد، اما طی دو دهه اخیر به دلیل کاهش سطح زیرکشت، محدودیت منابع آب، تغییر الگوی کشت و کاهش سرمایهگذاری در این بخش، سهم کمتری از تجارت جهانی پنبه را در اختیار دارد.
بر اساس برآوردهای بخش کشاورزی، تولید پنبه ایران در سالهای اخیر در محدوده ۷۰ تا ۱۰۰ هزار تن پنبه محلوج در نوسان بوده است. استانهای گلستان، خراسان رضوی، فارس، اردبیل، خراسان شمالی و برخی مناطق استانهای مرکزی، مهمترین قطبهای تولید پنبه کشور به شمار میروند.
البته ایران علاوه بر تولید داخلی، بخشی از نیاز صنایع نساجی خود را از طریق واردات پنبه تأمین میکند؛ زیرا ظرفیت مصرف کارخانههای ریسندگی و نساجی از میزان تولید داخلی بیشتر است.
فرصت های صادراتی برای ایران
کارشناسان معتقدند با توسعه ارقام پرمحصول، بهبود بهرهوری آب، نوسازی ماشینآلات برداشت، توسعه صنایع ریسندگی و تولید منسوجات با ارزش افزوده بالا، ایران میتواند سهم بیشتری از بازارهای منطقهای را به دست آورد.
بازار کشورهای همسایه، آسیای میانه، عراق، افغانستان، کشورهای حوزه قفقاز و برخی کشورهای عربی میتواند مقصد مناسبی برای صادرات نخ، پارچه و محصولات نساجی ایرانی باشد؛ محصولاتی که ارزش افزوده بسیار بیشتری نسبت به صادرات پنبه خام دارند.
ضرورت حرکت به سمت صادرات محصولات با ارزش افزوده
بررسی تجربه کشورهای موفق نشان میدهد بخش عمده درآمد ارزی آنها نه از صادرات پنبه خام، بلکه از صادرات نخ، پارچه، پوشاک و سایر محصولات نساجی حاصل میشود.
کارشناسان معتقدند: توسعه صنایع پاییندستی، حمایت از تولیدکنندگان، نوسازی واحدهای نساجی، افزایش کیفیت محصولات و حضور فعال در بازارهای صادراتی، مهمترین راهکار برای ارتقای جایگاه ایران در تجارت جهانی پنبه است
چین، هند، ترکیه و ویتنام نمونههای موفقی هستند که با تکمیل زنجیره ارزش، توانستهاند سهم بالایی از تجارت جهانی را به خود اختصاص دهند.
کارشناسان معتقدند: توسعه صنایع پاییندستی، حمایت از تولیدکنندگان، نوسازی واحدهای نساجی، افزایش کیفیت محصولات و حضور فعال در بازارهای صادراتی، مهمترین راهکار برای ارتقای جایگاه ایران در تجارت جهانی پنبه است.
در مجموع می توان اینگونه گفت که بازار جهانی پنبه در سال ۲۰۲۵ با کاهش ارزش تجارت مواجه شد، اما ساختار این بازار همچنان در اختیار چند صادرکننده بزرگ، بهویژه کشورهای آسیایی، باقی مانده است. چین، هند، آمریکا، برزیل و ویتنام بیش از ۶۳ درصد صادرات جهانی را در اختیار دارند و اروپا و آمریکای شمالی نیز همچنان نقش مهمی در زنجیره تجارت این محصول ایفا میکنند. برای ایران، این آمارها پیامی روشن دارد؛ افزایش سهم در تجارت جهانی تنها با رشد تولید پنبه خام محقق نخواهد شد، بلکه توسعه صنایع نساجی، ریسندگی، بافندگی و تولید پوشاک با ارزش افزوده بالا، مسیر اصلی افزایش درآمد ارزی و بازگشت به جایگاه مؤثر در بازارهای بین المللی خواهد بود.
