بازار؛ گروه کشاورزی: بازار جهانی خوراک دام در سال ۲۰۲۵ با رشد قابل توجهی همراه شد و ارزش صادرات این محصولات به ۲۳.۴ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که نشان می دهد تجارت بین المللی خوراک دام طی یک سال حدود ۱۰ درصد افزایش یافته و در مقایسه با سال ۲۰۲۱ نیز ۱۸.۴ درصد رشد کرده است. در این میان، هلند، آلمان، آمریکا، بلژیک و چین پنج صادرکننده بزرگ این بازار بودند و به تنهایی ۴۳.۴ درصد از ارزش صادرات جهانی خوراک دام را در اختیار داشتند.
بر اساس داده های منتشر شده از سوی World’s Top Exports، ارزش صادرات جهانی خوراک دام در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۱.۳ میلیارد دلار بوده که در سال ۲۰۲۵ به ۲۳.۴ میلیارد دلار افزایش یافته است. این رشد در شرایطی اتفاق افتاده که زنجیره جهانی غذا همچنان تحت تاثیر افزایش هزینه های تولید، تغییرات قیمت نهاده های کشاورزی، هزینه حمل ونقل و تحولات ژئوپلیتیکی قرار دارد.
اروپا با سهم ۶۱ درصدی، قطب صادرات خوراک دام جهان است
بررسی جغرافیایی تجارت خوراک دام نشان می دهد: اروپا همچنان مهم ترین مرکز صادرات این محصولات در جهان است. به طوری که کشورهای اروپایی در سال ۲۰۲۵ مجموعا ۱۴.۳ میلیارد دلار خوراک دام صادر کردند که معادل ۶۱.۳ درصد کل صادرات جهانی این محصولات بوده است.
آسیا با سهم ۲۲.۳ درصدی در جایگاه دوم قرار گرفته و آمریکای شمالی نیز ۹.۳ درصد از صادرات جهانی را به خود اختصاص داده است. کشورهای آمریکای لاتین بدون احتساب مکزیک و با احتساب منطقه کارائیب ۵.۱ درصد، آفریقا ۱.۴ درصد و اقیانوسیه نیز ۰.۴ درصد از صادرات جهانی خوراک دام را در اختیار داشته اند.
این ساختار نشان می دهد که بازار جهانی خوراک دام تا حد زیادی در اختیار اقتصادهای توسعه یافته و کشورهایی است که علاوه بر برخورداری از صنعت دامپروری، زیرساخت های پیشرفته برای فرآوری، تولید و صادرات نهاده های خوراکی دارند.
هلند؛ صدرنشین تجارت جهانی خوراک دام
داده های این گزارش نشان میذهد: در میان صادرکنندگان جهان، هلند با صادرات ۳.۱ میلیارد دلاری در سال ۲۰۲۵ در جایگاه نخست قرار گرفت و ۱۳.۲ درصد از کل بازار جهانی را در اختیار داشت.
پس از هلند، آلمان با صادرات ۲ میلیارد دلاری و سهم ۸.۶ درصدی در رتبه دوم قرار گرفت. آمریکا با ۱.۸ میلیارد دلار، بلژیک با ۱.۶۳ میلیارد دلار و چین با ۱.۶۲ میلیارد دلار در رتبه های بعدی قرار گرفتند.
همچنین فرانسه با ۱.۵ میلیارد دلار، انگلیس با یک میلیارد دلار، اسپانیا با ۷۴۰ میلیون دلار، ایتالیا با ۶۵۲.۵ میلیون دلار و قزاقستان با ۶۱۴.۵ میلیون دلار دیگر صادرکنندگان بزرگ این بازار بودند.
به این ترتیب در مجموع، ۱۵ کشور نخست صادرکننده خوراک دام در سال ۲۰۲۵ حدود ۷۲.۹ درصد کل صادرات جهانی را به خود اختصاص داده اند؛ موضوعی که نشان می دهد بازار جهانی این محصولات از تمرکز نسبتا بالایی برخوردار است.
قزاقستان در مسیر جهش صادراتی
یکی از نکات قابل توجه در آمار سال ۲۰۲۵، رشد سریع صادرات خوراک دام برخی کشورها است. به نحوی که قزاقستان با افزایش ۱۵۴.۸ درصدی صادرات نسبت به سال ۲۰۲۴، بالاترین نرخ رشد را در میان صادرکنندگان بزرگ ثبت کرده است.
پس از قزاقستان، هند با رشد ۳۰.۹ درصدی، لهستان با ۱۹.۸ درصد و دانمارک با ۱۸.۲ درصد قرار گرفته اند.
در مقابل، برخی از صادرکنندگان بزرگ رشد بسیار محدودتری داشته اند؛ به این معنا که صادرات چین تنها ۰.۲ درصد، بلژیک ۳.۷ درصد، اتریش ۴.۳ درصد و آمریکا ۶.۴ درصد افزایش یافته است.
کارشناسان میگوین: این اختلاف در نرخ رشد می تواند نشانه تغییر تدریجی مسیرهای تجارت جهانی خوراک دام و ورود برخی کشورهای نوظهور به بازارهای بین المللی باشد.
صادرات خوراک دام ایران؛ ۲۵.۶ میلیون دلار
در بخش دیگری از این گزارش به بررسی صد صادرکننده برتر پرداخته شده که نشان می دهد: در میان ۱۰۰ صادرکننده اصلی خوراک دام جهان، ایران با صادرات ۲۵.۶۲ میلیون دلاری در سال ۲۰۲۵ در رتبه ۶۰ قرار گرفته است.
صادرات خوراک دام ایران نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۷.۵ درصد کاهش داشته و این کاهش می تواند زنگ هشداری برای فعالان این صنعت باشد؛ زیرا در شرایطی که ارزش کل بازار جهانی ۱۰ درصد افزایش یافته، صادرات ایران روندی نزولی داشته است
این در حالی است که بر اساس آمار ارائه شده، صادرات خوراک دام ایران نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۷.۵ درصد کاهش داشته است. این رقم در مقایسه با صادرات کشورهای پیشرو، سهم بسیار محدودی از بازار جهانی را نشان می دهد؛ با این حال، قرار گرفتن ایران در فهرست ۱۰۰ صادرکننده اصلی بیانگر آن است که ظرفیت صادراتی در این حوزه وجود دارد.
البته در مقایسه با کشورهایی مانند هلند که بیش از ۳ میلیارد دلار صادرات دارند، فاصله ایران بسیار قابل توجه است. این فاصله را می توان از منظر «ظرفیت تولید، فناوری فرآوری، دسترسی به بازارهای صادراتی، استانداردها، هزینه حمل ونقل، کیفیت نهاده ها و سیاست های تجاری» مورد بررسی قرار داد.
از سوی دیگر، کاهش ۷.۵ درصدی صادرات ایران در سال ۲۰۲۵ می تواند زنگ هشداری برای فعالان این صنعت باشد؛ زیرا در شرایطی که ارزش کل بازار جهانی ۱۰ درصد افزایش یافته، صادرات ایران روندی نزولی داشته است.
خوراک دام؛ حلقه مهم زنجیره امنیت غذایی
کارشناسان میگویند: اهمیت اقتصادی تجارت خوراک دام تنها به ارزش صادرات آن محدود نمی شود. چرا که خوراک دام یکی از حلقه های اصلی زنجیره تولید گوشت، شیر، تخم مرغ و سایر محصولات پروتئینی است و لذا تغییر قیمت و دسترسی به این نهاده می تواند مستقیما بر هزینه تمام شده محصولات غذایی تاثیر بگذارد.
نکته قابل تامل اینکه افزایش تجارت جهانی خوراک دام در سال ۲۰۲۵ نشان می دهد: تقاضا برای محصولات فرآوری شده و تخصصی این حوزه در حال گسترش است. لذا کشورهایی که بتوانند خوراک دام با کیفیت، قیمت رقابتی و استانداردهای قابل قبول تولید کنند، می توانند سهم بیشتری از بازار جهانی به دست آورند.
برای ایران نیز این بازار از اهمیت ویژه ای برخوردار است چرا که ایران در منطقه ای قرار دارد که بازارهای بزرگی مانند عراق، کشورهای حاشیه خلیج فارس، آسیای مرکزی و برخی کشورهای همسایه می توانند مقصد محصولات خوراک دام باشند. با این حال، توسعه صادرات نیازمند ثبات در سیاست های تجاری، دسترسی پایدار به نهاده ها، کاهش هزینه های تولید و حمل ونقل و افزایش کیفیت محصولات است.
فاصله ایران با بازار جهانی؛ تهدید یا فرصت؟
آمار سال ۲۰۲۵ نشان می دهد ایران با صادرات ۲۵.۶ میلیون دلاری، سهم کوچکی از تجارت جهانی خوراک دام دارد و کاهش ۷.۵ درصدی صادرات نیز نشان می دهد این صنعت با چالش هایی مواجه است. با این حال، رشد ۱۰ درصدی بازار جهانی می تواند برای تولیدکنندگان ایرانی یک فرصت نیز باشد. اگر ظرفیت های تولیدی کشور با فناوری های جدید، استانداردسازی محصولات، توسعه بازارهای منطقه ای و ایجاد زنجیره های صادراتی همراه شود، امکان افزایش سهم ایران از این بازار وجود خواهد داشت.
در شرایطی که ارزش تجارت جهانی خوراک دام از ۱۹.۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۱ به ۲۳.۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ رسیده است، حفظ سهم فعلی برای ایران کافی نیست. بازار جهانی در حال توسعه است و کشورهایی مانند قزاقستان با رشدهای سه رقمی در حال افزایش حضور خود هستند.
از این رو، صنعت خوراک دام ایران برای تبدیل شدن به یک بخش صادرات محور، نیازمند عبور از نگاه صرفا داخلی و حرکت به سمت تولید رقابت پذیر، استاندارد و متناسب با نیاز بازارهای منطقه ای و جهانی است. رشد تجارت جهانی، همزمان با افزایش تقاضا برای محصولات دامی، نشان می دهد خوراک دام در سال های آینده می تواند یکی از حلقه های مهم تجارت کشاورزی و صنایع غذایی جهان باشد؛ بازاری که ایران هنوز سهم کوچکی از آن دارد، اما ظرفیت افزایش حضور در آن را نیز داراست.
