بازار؛ گروه کشاورزی:مکانیزاسیون کشاورزی طی سال های گذشته همواره یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری برای افزایش بهره وری، کاهش هزینه تولید و ارتقای امنیت غذایی کشور بوده است، اما در میدان تولید همچنان بخش قابل توجهی از ماشین آلات مورد استفاده کشاورزان فرسوده است؛ ماشین آلاتی که افزایش مصرف سوخت، کاهش راندمان برداشت و رشد ضایعات محصولات را به دنبال دارند.
قاسم پیشه ور، رئیس مجمع هماهنگی تشکل های کشاورزی استان مازندران، با اشاره به وضعیت موجود در بخش ماشین آلات کشاورزی، معتقد است با وجود تاکیدهای مکرر بر توسعه مکانیزاسیون، ناوگان موجود همچنان با مشکل جدی فرسودگی مواجه است و بخش قابل توجهی از تراکتورها و کمباین های فعال در مزارع کشور نیازمند نوسازی هستند.
ناوگان ۵۰ تا ۵۵ ساله در مزارع
پیشه ور با بیان اینکه همچنان تراکتور و کمباین هایی در کشور فعالیت می کنند که عمر آنها به ۵۰ سال و حتی ۵۵ سال می رسد، گفت: یکی از مشکلات اصلی این است که این ماشین آلات قدیمی همچنان در مزارع مورد استفاده قرار می گیرند و به دلیل فرسودگی، میزان مصرف سوخت آنها به مراتب بیشتر از تراکتورهای جدید است.
در شرایطی که هزینه نهاده ها، دستمزد، انرژی و سایر عوامل تولید افزایش یافته است، استفاده از ماشین آلات قدیمی می تواند هزینه نهایی تولید را برای کشاورز افزایش دهد
به گفته وی، ادامه فعالیت ماشین آلات فرسوده فقط به افزایش هزینه سوخت محدود نمی شود، بلکه عمر بالای این تجهیزات باعث کاهش بهره وری عملیات کشاورزی نیز می شود. در شرایطی که هزینه نهاده ها، دستمزد، انرژی و سایر عوامل تولید افزایش یافته است، استفاده از ماشین آلات قدیمی می تواند هزینه نهایی تولید را برای کشاورز افزایش دهد.
رئیس مجمع هماهنگی تشکل های کشاورزی استان مازندران تاکید کرد که جایگزینی ماشین آلات فرسوده باید به عنوان بخشی از سیاست امنیت غذایی مورد توجه قرار گیرد، چرا که تراکتور، کمباین و ادوات کشاورزی صرفا تجهیزات مورد استفاده در یک واحد تولیدی نیستند، بلکه مستقیما با میزان برداشت محصول و جلوگیری از هدررفت تولید ارتباط دارند.
محدودیت رقابت در بازار ماشین آلات
پیشه ور یکی دیگر از مشکلات اساسی حوزه مکانیزاسیون را محدود بودن رقابت در بازار تراکتور و ماشین آلات کشاورزی عنوان کرد و گفت: در بخش تراکتور و ادوات کشاورزی باید امکان ورود برندها و تولیدکنندگان مختلف فراهم شود.
وی با اشاره به برندهایی مانند نیو هلند اظهار کرد که باید امکان ورود تراکتورهایی که مصرف سوخت پایین تر و عمر مفید بالاتری دارند نیز فراهم شود تا کشاورزان بتوانند بر اساس نیاز و توان اقتصادی خود انتخاب کنند.
به گفته وی، رقابت در بازار ماشین آلات کشاورزی می تواند علاوه بر افزایش کیفیت، زمینه کاهش قیمت و ارتقای بهره وری را نیز فراهم کند. از نگاه فعالان بخش کشاورزی، زمانی که بازار از تنوع کافی برخوردار نباشد، کشاورز قدرت انتخاب محدودی خواهد داشت و در نهایت ممکن است به جای خرید ماشین آلات جدید، به تعمیر و ادامه استفاده از تجهیزات فرسوده روی بیاورد.
پیشه ور تاکید کرد: تراکتور، کمباین و سایر تجهیزات کشاورزی وسایل تفریحی نیستند که صرفا در صورت امکان مالی خریداری شوند؛ این ماشین آلات ابزار اصلی تولید هستند و امنیت غذایی کشور به عملکرد آنها وابسته است.
جهش قیمت تراکتور و کمباین
افزایش شدید قیمت ماشین آلات کشاورزی طی دو سال اخیر، بخش دیگری از مشکلات موجود در مسیر نوسازی ناوگان است.
پیشه ور با اشاره به رشد قابل توجه قیمت تراکتور و کمباین گفت: قیمت تراکتور در همین دو سال اخیر جهش قابل توجهی داشته و از حدود ۷۰۰ میلیون تومان به ۲ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان رسیده است.
این افزایش قیمت در شرایطی رخ داده که درآمد بسیاری از کشاورزان و فعالان خدمات مکانیزاسیون متناسب با رشد قیمت ماشین آلات افزایش نیافته است. در نتیجه، کشاورز یا ارائه دهنده خدمات کشاورزی برای خرید یک دستگاه جدید با سرمایه مورد نیاز بسیار بالایی مواجه است و در بسیاری از موارد توان تامین این سرمایه را ندارد.
تعمیر ماشین فرسوده به جای خرید ماشین جدید
به گفته پیشه ور، نتیجه طبیعی افزایش شدید قیمت ماشین آلات این است که کشاورز یا فعال بخش خدمات مکانیزاسیون، به جای جایگزینی دستگاه قدیمی، همان ماشین را تعمیر می کند و مجددا وارد مزرعه می شود.
وی توضیح داد: در چنین شرایطی ممکن است تراکتور یا کمباین قدیمی چندین بار تعمیر شود و با انجام تعمیرات اساسی و ظاهری، دوباره برای عملیات برداشت مورد استفاده قرار گیرد؛ اما این اقدام نمی تواند مشکل اصلی فرسودگی ناوگان را حل کند.
از دیدگاه وی، ادامه این روند در نهایت به کاهش راندمان برداشت و افزایش ضایعات منجر می شود. در واقع هزینه واقعی استفاده از ماشین آلات فرسوده تنها هزینه تعمیر و نگهداری نیست، بلکه محصولی که به دلیل عملکرد نامناسب دستگاه از بین می رود نیز بخشی از هزینه پنهان این فرسودگی است.
ضایعات ۱۵ تا ۲۰ درصدی در زمان برداشت
رئیس مجمع هماهنگی تشکل های کشاورزی استان مازندران میزان ضایعات ناشی از فرسودگی ماشین آلات در برخی بخش ها را حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد اعلام کرد و گفت: اگر بتوانیم حتی ۵ درصد از این ضایعات را جبران کنیم، می توانیم بخشی از نیاز کشور به واردات محصولات کشاورزی را کاهش دهیم.
وی تاکید کرد که در برخی کمباین های قدیمی میزان ریزش محصول حتی می تواند بیشتر از این رقم باشد. به گفته پیشه ور، این موضوع در زمان برداشت به شکل عینی در مزارع قابل مشاهده است.
وی با اشاره به برداشت گندم و برنج گفت: در زمان برداشت، زمانی که کمباین وارد مزرعه می شود و پس از عملیات برداشت باران می بارد، در برخی موارد دوباره زمین سبز می شود. این موضوع نشان می دهد بخشی از محصول هنگام برداشت از پشت کمباین به زمین ریخته و از چرخه جمع آوری خارج شده است.
این ضایعات در مقیاس ملی می تواند رقم قابل توجهی باشد و به همین دلیل، نوسازی ناوگان ماشین آلات کشاورزی فقط یک موضوع مرتبط با افزایش بهره وری نیست، بلکه مستقیما با مدیریت منابع غذایی و ارزی کشور ارتباط دارد.
از ۲۰ میلیون تن برداشت تا ۱۴ میلیون تن
پیشه ور در تشریح اثر ضایعات بر تولید کشور گفت: اگر میزان برداشت محصول به دلیل فرسودگی ماشین آلات کاهش پیدا کند، فاصله میان ظرفیت واقعی تولید و محصولی که در نهایت برداشت می شود افزایش خواهد یافت.
وی به عنوان نمونه اظهار کرد: اگر امکان برداشت ۲۰ میلیون تن محصول وجود داشته باشد اما به دلیل ضایعات و مشکلات ماشین آلات تنها ۱۴ میلیون تن برداشت شود، عملا ۶ میلیون تن از ظرفیت محصول در فرآیند برداشت از بین می رود.
به گفته وی، حتی اگر هدفگذاری برای کاهش ضایعات از ۱۵ تا ۲۰ درصد به میزان ۵ درصد باشد، همین میزان کاهش نیز می تواند تاثیر قابل توجهی بر تامین نیاز داخلی داشته باشد و از بخشی از واردات محصولات اساسی جلوگیری کند.
پیشه ور تاکید کرد که در شرایط تحریم و محدودیت دسترسی به منابع ارزی، جلوگیری از خروج ارز اهمیت بیشتری پیدا می کند. بنابراین، سرمایه گذاری برای نوسازی ماشین آلات می تواند در کنار افزایش بهره وری تولید، یک سیاست اقتصادی برای کاهش نیاز به واردات نیز تلقی شود.
تسهیلات بانکی؛ حمایت یا افزایش هزینه؟
پیشه ور در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع تامین مالی خرید ماشین آلات اشاره کرد و گفت: اگر سود بانکی برای نوسازی ناوگان، حداقل منصفانه و متناسب با شرایط کشاورزان تعیین شود، امکان به روزرسانی ماشین آلات افزایش خواهد یافت.
وی با انتقاد از شیوه فعلی تامین مالی اظهار کرد که در برخی موارد، تسهیلات با نرخ سود پایین تر ارائه می شود، اما همزمان قیمت ماشین آلات افزایش قابل توجهی پیدا می کند و در نتیجه، اثر واقعی تسهیلات برای کشاورز کاهش می یابد.
به گفته وی، در حال حاضر برای خرید تراکتور، قراردادهایی با بانک ها وجود دارد که بر اساس آن، تسهیلات با نرخ ۴ درصد ارائه می شود، اما اگر همزمان قیمت تراکتور ۲۵ درصد افزایش پیدا کند، مجموع فشار اقتصادی ایجاد شده برای کشاورز عملا به حدود ۲۹ درصد می رسد.
پیشه ور این وضعیت را به زیان کشاورز دانست و گفت که چنین سازوکاری نمی تواند هدف اصلی تسهیلات مکانیزاسیون، یعنی نوسازی ناوگان و کاهش هزینه تولید را محقق کند.
