خبرگزاری مهر- گروه هنر-آزاده فضلی؛ هنرهای تجسمی یکی از عرصههای هنری در کشورمان است که نسبت به دیگر هنرها امکان بروز و واکنش سریع به اتفاقها را دارد اما عموماً نسبت به دیگر هنرها همچون سینما و موسیقی، مهجور واقع میشود. در سلسله گزارشهای «هنرهای تجسمی در هفتهای که گذشت» درصدد هستیم بخشی از روند اتفاقاتی را که در هفته گذشته افتاده، بیان کنیم.
جمعهها روز تعطیل محسوب میشود اما در این روز، نمایشگاههای هنرهای تجسمی آغاز به کار میکنند و هنرمندان تجسمی اعم از نقاشان، مجسمهسازان، عکاسان، تصویرسازان، گرافیستها، خوشنویسان و … تلاشها و فعالیتهای اخیر خود را در قالب یک نمایشگاه هنری به منصه ظهور میگذارند.
«آدینه» روز نانوشته آغازین بر نمایشگاههای هنری است و البته که به دلیل تعطیل بودن اکثر مشاغل، فرصتی مغتنم برای تماشای این آثار هنری توسط اقشار مختلف مردم فراهم میشود.
رمزگشایی از کتیبه غدیری/ مسعود نجابتی از زبان حسین (ع) برای علی (ع) نوشت؟
سومین رویداد «نقش میان میدان» با حضور مسعود نجابتی و حمید قربانپور، از شامگاه چهارشنبه ۱۳ خرداد در رواق کشوردوست؛ نزدیک محل شهادت رهبر شهید انقلاب آغاز شد و تا سحرگاه پنجشنبه ۱۴ خرداد ادامه پیدا کرد.
این کتیبه هنری با شعار «مثلی لا یُبایَع مثله» با خط مسعود نجابتی از ساعت ۱۹ کلید خورد؛ سپس کار روی کتیبه در شب عید غدیر، با همکاری مسعود نجابتی و حمید قربانپور تکمیل شد. در مراحل آفرینش این اثر، طیف گستردهای از افراد مشارکت داشتند؛ از هنرمندانی چون محمد روحالامین طراح گرافیک گرفته تا هنرجویان نقاشی، کارکنان حوزه هنری و حتی یک زوج تازه ازدواج کرده.
همچنین ۳ تن از مادران کودکان شهید مدرسه «شجره طیبه میناب» که برای زیارت محل شهادت رهبر معظم انقلاب به رواق کشوردوست آمده بودند، به خالقان اثر؛ مسعود نجابتی و حمید قربانپور تسبیحی به یادگار هدیه دادند.
عبارت این کتیبه بهطور مشخص در روایتها و متون مربوط به امام حسین (ع) به کار میرود؛ اگرچه مفاهیم «بیهمتایی» و «ولایت» در مورد امام علی (ع) نیز جاری است اما ریشه و کاربرد این جمله خاص به وقایع پیش از عاشورا و تقابل امام حسین (ع) با یزید بازمیگردد.
این عبارت در پاسخ به درخواست بیعت یزید با امام حسین (ع) بیان شده است. در اینجا «مثلی» و «مثله» تقابل ۲ جایگاه را نشان میدهد: «مثلی» (کسی مانند من): اشاره به مقام رفیع امام حسین (ع) به عنوان فرزند پیامبر (ص) و امام بر حق دارد. «مثله» (کسی مانند او): اشاره به مقام پست و ناچیز یزید (از نظر اخلاقی و دینی) دارد.
کتیبهای که «وارث» را معرفی کرد
به این معنی که «کسی در جایگاه و مقام من (که وارث انبیا و اولیای خداست)، هرگز با کسی در جایگاه او (که فاسد و دنیایی است) بیعت نمیکند.» یا به عبارتی، «سلسلهمراتب مقام معنوی و الهی چنان است که نمیتوان مقام امام را با مقام یک حاکم دنیوی یکی دانست و او را مجبور به بیعت کرد.» بنابراین، این جمله بیانگر «امتناع از پذیرش بیعت با شخص ناشایست» است و به دلیل فضای تاریخی کربلا، این جمله با امام حسین (ع) گره خورده است.
اجرای هنری عبارت «مثلی لا یُبایَع مثله» توسط مسعود نجابتی در کتیبهای برای شب عید غدیر و در نزدیکی محل شهادت رهبر معظم انقلاب، یک انتخاب هوشمندانه و چندلایه است که پیوندی میان واقعه غدیر و قیام عاشورا ایجاد میکند. با توجه به سبک هنری و رویکرد مفهومی وی، میتوان دلایلی چون پیوند ناگسستنی غدیر و عاشورا، تعریف «ماهیت ولایت» به جای «شخص ولی»، تبیین استاندارد برای «بیعت»، تأکید بر «عزت» در غدیر و پیام سیاسی و اجتماعی این روز را برای این انتخاب متصور شد.
از دیدگاه کلامی و تاریخی، عاشورا ادامه منطقی غدیر است. امام حسین (ع) با بیان این جمله در واقع از حقانیتی دفاع کرد که در روز غدیر برای پدرش امام علی (ع) تثبیت شده بود. نجابتی با آوردن این جمله در شب عید غدیر، میخواهد یادآوری کند که «ولایت» یک جریان مستمر است و کسی که در غدیر به عنوان ولی انتخاب میشود، چنان جایگاه رفیعی دارد که در هیچ زمانی چه در زمان علی (ع) و چه در زمان حسین (ع) تن به بیعت با باطل نمیدهد.
جمله «مثلی لا یُبایَع مثله» بیش از آنکه درباره یک شخص باشد، درباره یک «الگو» (مدل) است. کلمه «مِثلی» (کسی مانند من) و «مِثله» (کسی مانند او) نشان میدهد که این یک قاعده کلی است. نجابتی در شب غدیر بر این قاعده تأکید میکند که جایگاه ولایت که در غدیر بنا نهاده شد، اساساً با جایگاه حاکمان جائر قابل جمع نیست. این کتیبه میگوید ولایتی که در غدیر جشن میگیریم، جنسی دارد که ذلت و بیعت با غیرخدا را نمیپذیرد.
«غدیر» روز «بیعت» با امیرالمؤمنین علیهالسلام است. نجابتی با انتخاب این جمله در شب بیعت بزرگ تاریخ، در واقع استاندارد بیعت صحیح را تعریف میکند. او میخواهد بگوید بیعت غدیر، بیعت با کسی است که هیچ مانندی در فضیلت ندارد و به همین دلیل، کسی که در مسیر این ولایت باشد، نمیتواند با «مثله» (مانندِ یزیدها و طاغوتها) بیعت کند. در واقع، غدیر شرطِ نه گفتن به یزیدهای زمانه است.
نکته مهم انتخاب نجابتی این است که معمولاً در غدیر بر جنبههای جشن و سرور تأکید میشود اما نجابتی با رویکردی حماسی، جنبه «عزت و اقتدار» ولایت را برجسته کرده است. این جمله یکی از مقتدرانهترین جملات تاریخ تشیع است و اجرای آن در شب غدیر، تصویری از یک «امام مقتدر» را ارائه میدهد که نه تنها صاحب ولایت، بلکه معیار جدایی حق از باطل است.
هنرمندانی مانند مسعود نجابتی غالباً از هنر برای بیان موضعگیریهای زمانمند استفاده میکنند. اجرای این کتیبه میتواند اشارهای به این باشد که پیروان غدیر در هر عصری، با تمسک به همان الگوی علوی و حسینی، از سازش و بیعت با جبهه استکبار و باطل امتناع میکنند. نجابتی با این کار، غدیر را به عنوان ریشه و عاشورا را به عنوان میوه یک حقیقت واحد معرفی کرده و به مخاطب یادآوری میکند که حقیقت ولایت علی (ع)، همان حقیقتی است که در کربلا فریاد «لا یُبایَع» سر داد.
وقتی «تجسمی فجر» با موضوع «آب» گره خورد
در هفتهای که گذشت، همزمان با افتتاح نمایشگاه «در ستایش آب»، تفاهمنامه همکاری بین وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و نیرو در حوزه آب امضا شد. مراسم امضای تفاهمنامه میان مهدی شفیعی معاون امور هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و ماشاالله تابعجماعت معاون سرمایه انسانی، تحقیقات و فناوری اطلاعات وزارت نیرو برگزار شد.
در این تفاهمنامه که بر همکاری وزارت نیرو و وزارت فرهنگ و ارشاد متمرکز است، استفاده از ظرفیتهای مردمی و فرهنگ عامه (فولکلور) در زمینه استفاده بهینه از منابع آب در دستور کار قرار دارد.
مهدی شفیعی معاون امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در این مراسم گفت: برخلاف تمامی ادوار جشنواره تجسمی که در مدت مشخص برگزار میشد، این دوره با توجه به اهمیت موضوع محوری آن، از بهمن آغاز شد اما تصمیم بر این است که به مدت یک سال، در بخشهای مختلف در کشور برگزار شود. انتخاب موضوع آب و عهدهدارشدن این مسئولیت اجتماعی، تصمیم جدی حوزه تجسمی بود؛ چراکه مسئله اصلی مردم است و میتوان با ظرفیت گسترده هنر در کشور، به آن پرداخت.
بهگفته معاون امور هنری وزیر فرهنگ و ارشاد، در هجدهمین جشنواره تجسمی فجر، رویداد «در ستایش آب» آغاز یک حرکت ملی بود و امیدوارم نگرش حاکم بر آن به سایر رویدادها و جشنوارهها تسری پیدا کند. این رویداد، با ستایش آب آغاز شد و منتظر روزی هستیم که به صیانت آب برسد.
در این تفاهمنامه به استفاده بهینه از منابع آب، اهمیت همکاریهای میاندستگاهی در بحرانهای اجتماعی، فرهنگسازی در زمینه رفتارهای مردم در قبال مصرف آب، با هنر، و همچنین اشتراکات برنامههای اجرایی دستگاهها در زمینه آب پرداخته شده است.
نمایشگاه «در ستایش آب» تا ٣١ خرداد در موزه هنرهای دینی امام علی واقع در خیابان ولیعصر (عج)، خیابان اسفندیار در معرض دید علاقهمندان خواهد بود.
از انتقال رویدادهای ملی به استانها تا تفویض اختیار به استانها
هفته گذشته، نشست مدیرکل هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، با معاونان هنری، سینمایی استانها، برگزار شد.
محور اصلی این نشست، تاکید بر نقش کلیدی معاونان استانها به عنوان «نبض جریانساز» هنر در کشور بود. آیدین مهدیزاده، مدیرکل هنرهای تجسمی بر ضرورت تغییر رویکرد از مرکزگرایی به سمت استانها تاکید کرد. در این راستا، موضوعاتی همچون تفویض اختیار در صدور مجوزها به استانها برای رفع موانع اداری، بازنگری در شرح وظایف کارشناسان استانی و تقویت جایگاه انجمنهای هنری محلی مطرح شد تا راه برای توسعه جریانهای هنری در خارج از پایتخت هموارتر شود.
یکی از موضوعات مهم این جلسه، اعلام اختصاص فضاهای نمایشگاهی معتبر در تهران به هنرمندان استانی بود. مقرر شد نگارخانه «ایران» (که بهتازگی بازسازی شده) بهطور کامل و نگارخانه «نیاوران» با ظرفیتی بیشتر، در اختیار نمایشگاههای استانی قرار بگیرند. این اقدام با هدف دیده شدن هنر استانها در سطح ملی و حمایت از گالریهای شهرستانی انجام میشود تا چالش نبود فضای مناسب برای ارائه آثار هنرمندان غیرتهرانی تا حدودی مرتفع شود.
در بخش دیگری از نشست، بر خروج جشنوارههای بزرگ نظیر جشنواره تجسمی فجر، جشنواره جوان و دوسالانهها از تهران و میزبانی آنها توسط استانهای مختلف تاکید شد. همچنین معاونان استانی پیشنهاد دادند که با توجه به پتانسیلهای اقلیمی و تاریخی، رویدادهای هنری با ظرفیتهای گردشگری هر منطقه پیوند بخورد. در نهایت، موضوعاتی مانند ضرورت بازنگری در اساسنامه انجمنها، نظارت بر المانهای شهری توسط ادارات استانی و تداوم این نشستها برای پیگیری مصوبات، از دیگر مباحث کلیدی مطرح شده در این جلسه بود.
افتتاح نمایشگاههای هنری در آدینه
همزمانی واقعه ۱۵ خرداد، سبب شده تا نمایشگاههای هنری اندک شمار در این روز افتتاح شوند اما نمایشگاه گروهی نقاشی «بازگشت؟» حاصل کارهای مسعود مجذوبی و سعید روانبخش است که در گالری دیدار افتتاح میشود.
نمایشگاه «هنرمند در حال کار ۲» در روز ۱۵ خرداد در گالری بستان برگزار میشود که مروری بر آثار بهار اربابی، کیمیا عسکریان، منصوره باغگرایی و روژین جنگی است.
همچنین، نمایشگاههای «وقت فریاد گلهاست» در گالری بازدید، نمایشگاه «جغرافیای وقفه و تداوم» در گالری یافته، نمایشگاه «حیات» در گالری زیرزمین دستان و نمایشگاه گروهی «کلکسیونر» در گالری آرتیبیشن، از جمله نمایشگاههایی هستند که تا پایان خرداد ادامه دارند.
