اقتصادآنلاین – مسیحا حیدریان؛ تنشهای نظامی اخیر در خاورمیانه ابتدا فشار قابلتوجهی بر بازار بیتکوین وارد کرد، اما حالا همان بحران به یکی از غیرمنتظرهترین محرکهای تقاضا برای این رمزارز تبدیل شده است.
بر اساس اطلاعات بهدستآمده، ایران سازوکاری تازه برای عبور نفتکشها از تنگه هرمز تعریف کرده که طبق آن کشتیهای حامل نفت موظفاند عوارض عبور خود را بهصورت رمزارزی پرداخت کنند. این تعرفه معادل یک دلار بهازای هر بشکه نفت تعیین شده است؛ رقمی که با توجه به ظرفیت نفتکشهای بزرگ میتواند در هر عبور به چند میلیون دلار برسد. نفتکشهای خالی از پرداخت این عوارض معاف هستند.
پرداخت این هزینه باید بلافاصله پس از دریافت مجوز عبور انجام شود. همین زمانبندی کوتاه نشان میدهد سازوکار طراحیشده با هدف کاهش ریسک رهگیری یا مسدود شدن تراکنشها در چارچوب تحریمهای مالی بینالمللی شکل گرفته است.
چرا رمزارز؟
انتخاب رمزارز برای چنین پرداختهایی تصمیمی اتفاقی نیست. ارزهای دیجیتال خارج از شبکه سنتی مالی مبتنی بر دلار فعالیت میکنند و وابسته به دولت یا بانک مرکزی خاصی نیستند. همین ویژگی باعث شده این ابزارها در شرایط تحریم به گزینهای کارآمد برای انتقال ارزش تبدیل شوند.
برآوردها نشان میدهد اندازه اقتصاد رمزارزی ایران در سال گذشته به حدود ۷.۸ میلیارد دلار رسیده است؛ رشدی که در بستر تورم مزمن، کاهش ارزش ریال و محدودیتهای مالی بینالمللی شکل گرفته است.
از ابزار حاکمیتی تا راه نجات مردم
در سطح داخلی نیز رمزارزها نقش دوگانهای پیدا کردهاند. از یکسو در خدمت مدیریت مالی دولت و دور زدن محدودیتهای بانکی بینالمللی قرار گرفتهاند؛ ابزاری برای تسویه تجارت خارجی، تأمین کالاهای راهبردی و انجام برخی پرداختهای فرامرزی.
از سوی دیگر، برای بخش قابل توجهی از شهروندان، ارزهای دیجیتال به راهی برای حفظ ارزش دارایی تبدیل شدهاند. در شرایطی که ریال طی سالهای اخیر به طور مداوم تضعیف شده و دسترسی به ارزهای خارجی دشوار است، بسیاری از مردم به رمزارزهایی مانند بیتکوین و استیبلکوینهایی مانند تتر روی آوردهاند تا دارایی خود را در برابر تورم حفظ کنند.
در عمل، رمزارزها برای بخشی از جامعه نقش جایگزین پول نقد را پیدا کردهاند؛ از معاملات کوچک گرفته تا پساندازهای شخصی. گسترش کیف پولهای دیجیتال و معاملات همتابههمتا نیز این روند را سرعت داده است.
به این ترتیب، رمزارز در ایران از یک فناوری مالی نوظهور فراتر رفته و به سایهای از اقتصاد واقعی کشور تبدیل شده است؛ فضایی که در آن سیاست، معیشت و فناوری بهطور فزایندهای در هم تنیده شدهاند.
چالشهای اجرایی و واکنش بازار
با این حال اجرای عملی دریافت عوارض رمزارزی از نفتکشها بدون چالش نخواهد بود. تأمین و انتقال حجم بالایی از رمزارز در بازه زمانی کوتاه حتی برای شرکتهای بزرگ کشتیرانی نیز فرآیندی پیچیده محسوب میشود.
با وجود این، بازار واکنش مثبتی به این تحولات نشان داده است. پس از اعلام آتشبس مشروط به بازگشایی مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز، قیمت بیتکوین جهش قابلتوجهی را تجربه کرد و از محدوده ۷۱ هزار دلار عبور کرد. انتشار خبر مربوط به عوارض رمزارزی نیز به تقویت این روند صعودی کمک کرد.
تمرکز فعالیتهای رمزارزی
دادههای بازار نشان میدهد بخش مهمی از فعالیتهای رمزارزی کشور به نهادهای بزرگ اقتصادی و بازیگران نزدیک به ساختار حاکمیتی مرتبط است. در کنار بیتکوین، استفاده از استیبلکوینهایی مانند تتر نیز برای تسویه تجارت خارجی و انتقال ارزش افزایش یافته است.
در ماههای منتهی به تشدید تنشهای نظامی، بسیاری از کاربران ایرانی داراییهای خود را از صرافیهای داخلی به کیفپولهای شخصی منتقل کردند. نگرانی از قطع اینترنت، محدودیتهای بانکی یا مسدود شدن داراییها از جمله دلایل این جابهجایی عنوان میشود.
تغییر معادله بازار
تحولات اخیر نشان میدهد جنگ و تنش ژئوپلیتیک میتوانند نقش متفاوتی در بازار رمزارزها ایفا کنند. عاملی که پیشتر باعث افزایش ریسک و فشار فروش میشد، حالا در برخی موارد به منبعی برای ایجاد تقاضای تازه تبدیل شده است.
اگر سازوکار دریافت عوارض رمزارزی در تنگه هرمز تثبیت شود، ممکن است یکی از نخستین نمونههای استفاده مستقیم از رمزارز در مدیریت یکی از حیاتیترین مسیرهای انرژی جهان شکل بگیرد؛ اتفاقی که میتواند پیامدهایی فراتر از منطقه برای بازار جهانی داراییهای دیجیتال داشته باشد.
