پشت پرده نوسان ۴۴ هزار تومانی دلار در چند ماه

با بررسی قیمت دلار از ابتدای سال ۱۴۰۵ متوجه می‌شویم که هر خبر مهم، جهت حرکت بازار را تغییر داده است. به عنوان مثال، در روزهای ابتدایی سال یعنی اواخر فرودین 1405 نرخ دلار در محدوده 150 تا 153 هزار تومان نوسان داشت، اما با انتشار اخباری مانند محاصره دریایی ایران توسط آمریکا و اعمال تحریم‌ها علیه کشور  توانست رفتار سرمایه‌گذاران را تغییر دهد. به طوری که خرید دلار تراولی هم در بازار ارز آزاد قوت گرفت و قیمت دلار تا حدود ۱۵۹ هزار و ۵۰۰ تومان رشد کرد.

در اواسط اردیبهشت و همزمان با افزایش تنش‌های ناشی از جنگ ایران و آمریکا، بیش از ۷ همت سرمایه از صندوق‌های درآمد ثابت خارج شد. صندوق‌های درآمد ثابت معمولا به‌عنوان گزینه‌ای کم‌ریسک برای حفظ سرمایه شناخته می‌شوند و خروج پول از این صندوق‌ها نشان می‌داد بخشی از سرمایه‌گذاران در حال تغییر موقعیت خود و حرکت به سمت دارایی‌هایی مانند ارز و طلا هستند. این تغییر رفتار منجر به افزایش تقاضا در بازار ارز و رشد قیمت دلار می‌شد.

اما پدیده دلار تراولی در اردیبهشت‌ ماه در بازار ارز رواج پیدا کرده بود؛ به‌طوری‌که برخی فروشندگان، دلار را در ازای ایران‌چک‌های 100 ، 200 ، 500 هزار و حتی یک میلیونی با قیمتی پایین‌تر از نرخ بازار آزاد عرضه می‌کردند. (البته معاملات تراول حتی در مقابل ریال حسابی هم انجام می‌شد). گمانه‌زنی درباره شکل‌گیری این نوع معاملات در آن زمان زیاد شد، برخی تصور می‌کردند سرمایه‌گذاران در کشورهای همسایه مانند افغانستان، پاکستان و عراق بر این باور بودند که پس از جنگ ایران و آمریکا، ارزش ریال می‌تواند تقویت شود و همین نگاه، سیگنالی برای افزایش تقاضا جهت نگهداری ریال ایجاد کرده بود. از سوی دیگر، احتمال اختلال در شبکه بانکی در شرایط جنگی نیز باعث شده بود برخی فعالان بازار، سناریوی کمبود نقدینگی ریالی و افزایش ارزش پول ملی را در معاملات خود لحاظ کنند. پس از اخبار  منفی قیمت دلار در میانه اردیبهشت به 190 هزار تومان رسید.

نوسان بعدی دلار اواسط اردیبهشت ماه و همزمان با شروع مذاکرات و زمزمه بازگشت اینترنت رخ داد و پس از آن، بازار وارد فاز اصلاح شد و قیمت در کانال ۱۷۰ تا ۱۷۸ هزار تومان نوسان کرد.

در خرداد ماه انتشار اخبار مربوط به توافق صلح اسلام آباد توانست یک روند نزول جدید در بازار ایجاد کند. در آن زمان یعنی حوالی 27 خرداد ماه 1405 نرخ دلار  تا کف ۱۵۶ هزار و ۷۰۰ تومان عقب نشست که پایین‌ترین سطح قیمت در سال جاری محسوب می‌شود. اولین اختلالات بانکی همزمان با صلح پاکستان شکل گرفت. قیمت دلار پس از ثبت این کف قیمتی در ادامه با اخبار متناقض درباره آزادسازی منابع و مذاکرات نوسان صعودی به خود گرفت و اختلالات بانکی نیز گسترده‌تر شد.

از اواخر تیرماه تنش‌های منطقه‌ای با حمله آمریکا به جنوب ایران افزایش یافت و روند بازار دوباره صعودی شد و به 194 هزار تومان رسید که رکورد  تاریخی برای قیمت دلار محسوب می‌شد. قیمت دلار تا میانه مرداد با اخبار مذاکرات و تنش، نوسان رفت و برگشتی داشت و نتوانست از سقف تاریخی خود عبور کند. نرخ دلار تا میانه مرداد ماه بین دامنه 194 هزار تومان تا 187 هزار تومان پاسکاری شد تا تحولات سیاسی تعیین تکلیف شوند.

بازار ارز در روز چهارشنبه 14 مرداد 1405 با اخبار مذاکرات ایران و عمان بر سر بازگشایی تنگه هرمز برای چندمین بار به سمت کف 188 هزار تومان حرکت کرد.

 نهایتا بازار ارز در چند ماه ابتدایی امسال بیش از هر عامل دیگری به تحولات سیاسی واکنش نشان داده و اخبار مربوط به مذاکرات، جنگ و تنش‌های منطقه‌ای و اختلالات اقتصادی، مهم‌ترین محرک نوسانات قیمت دلار بوده‌اند. اما در روند بلندمدت بازار ارز، متغیرهای کلان اقتصادی مثل تورم، کسری بودجه و درآمد ارزی بانک مرکزی نقش اصلی را بازی می‌کنند.