برگزاری مهر، حمیدرضا عبدالمنافی _ هر دو ثانیه یک بار، جایی در جهان قلبی از کار میایستد یا رگی در مغز میترکد. پشت بسیاری از این فجایع پنهان، یک متهم مشترک وجود دارد؛ فشارخون بالا. بیماریای که نه دردی دارد، نه نشانهای آشکار، اما در سکوت و بیصدایی، دیواره رگها را فرسوده، قلب را خسته و کلیهها را از پا در میآورد.
سازمان جهانی بهداشت در گزارش سال ۲۰۲۳ خود فاش کرد که ۱.۲۸ میلیارد انسان در گستره سنی ۳۰ تا ۷۹ سال با این دشمن خاموش دستوپنجه نرم میکنند؛ دشمنی که ۴۶ درصد از قربانیانش حتی از وجودش بیخبرند. در ایران نیز وضعیت کمتر نگرانکننده نیست؛ پیمایش ملی سال ۱۴۰۰ نشان داد که بیش از ۳۲ درصد بزرگسالان کشور زیر سایه این بیماری زندگی میکنند.
در چنین بزنگاهی، روز جهانی فشارخون بالا با شعار «فشارخون بالا را با هم کنترل کنیم» بهانهای شد تا خبرنگار مهر سراغ یکی از متخصصان این حوزه در استان البرز برود.
دکتر البرزینیا، رئیس گروه مبارزه با بیماریهای غیرواگیر معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی استان البرز، سالهاست در خط مقدم مقابله با این بیماری در استان فعالیت میکند. او که آمار و ارقام بیماران استان را روزانه پیش رو دارد، در گفتوگو با مهر، تصویری صریح و بیپرده از وضعیت فشارخون در البرز و ایران ارائه داد.
جایگاه فشارخون بالا در میان بیماریهای غیرواگیر را چگونه ارزیابی میکنید؟
فشارخون بالا مهمترین عامل خطر قابل پیشگیری در بیماریهای قلبیعروقی است. وقتی میگوییم «قابل پیشگیری»، این یک تأکید جدی است.
ما با بیماریای روبهرو هستیم که عامل اصلی سکتههای قلبی و مغزی، بیماریهای عروق محیطی، نارسایی قلبی و نارسایی کلیه است؛ اما کاملاً قابل کنترل است. نکته دردناک اینجاست که با وجود سهولت اندازهگیری فشارخون و در دسترس بودن داروهای مؤثر، این بیماری همچنان یک چالش سلامتی جدی در سطح جهان باقی مانده است.
آمار جهانی این بیماری چه تصویری ترسیم میکند؟
سازمان جهانی بهداشت در گزارش ۲۰۲۳ اعلام کرده که حدود ۱.۲۸ میلیارد نفر از افراد ۳۰ تا ۷۹ ساله در جهان مبتلا به فشارخون بالا هستند. اما آنچه این آمار را تکاندهندهتر میکند این است که نزدیک به ۴۶ درصد از این بیماران اصلاً از بیماری خود مطلع نیستند. از میان کسانی هم که میدانند مبتلا هستند، تنها ۴۲ درصد تحت درمان قرار دارند و از این عده، فقط حدود یکپنجم به فشارخون کنترلشده دست یافتهاند.
این اعداد نشان میدهد که شکاف بزرگی میان تشخیص، درمان و کنترل بیماری وجود دارد.
وضعیت این بیماری در ایران چطور است؟
بر اساس نتایج پیمایش ملی عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر که در سال ۱۴۰۰ انجام شده، بیش از ۳۲ درصد افراد ۱۸ سال و بالاتر در کشورمان فشارخون بالا دارند.منظور ما از فشارخون بالا، فشار سیستولیک ۱۴۰ میلیمتر جیوه و بالاتر، یا فشار دیاستولیک ۹۰ میلیمتر جیوه و بالاتر است. نکته مثبت این است که ۶۱.۵ درصد این بیماران از بیماری خود آگاهند که نسبت به آمار جهانی وضعیت بهتری دارد. ۵۲ درصد آنها تحت درمان هستند، اما متأسفانه تنها ۴۲ درصد از بیماران تحت درمان به فشارخون کنترلشده رسیدهاند. یعنی بیش از نیمی از کسانی که دارو مصرف میکنند، هنوز در معرض خطر هستند.
در استان البرز چه اقداماتی برای مقابله با این بیماری انجام شده است؟
در سال ۱۴۰۴، در سطح استان البرز نزدیک به ۳۱۷ هزار نفر از افراد بالای ۳۰ سال از نظر وضعیت فشارخون بررسی شدهاند. از این تعداد، ۱۴۲۰۸ نفر سابقه ابتلا به فشارخون بالا داشتند.
نکته مهم اینجاست که بیش از ۶ هزار نفر بدون هیچ سابقه قبلی، دارای فشارخون بالا تشخیص داده شدند و به عنوان موارد مشکوک برای بررسی بیشتر به پزشک ارجاع داده شدند.چ
همچنین در این سال، نزدیک به ۱۳۳ هزار بیمار مبتلا به فشارخون بالا توسط پرسنل بهداشت، شامل بهورزان، مراقبان سلامت و پزشکان، در خانههای بهداشت، پایگاههای سلامت و مراکز خدمات جامع سلامت پیگیری و مراقبت شدهاند.
این خدمات از چه طریقی به مردم ارائه میشود؟
اندازهگیری فشارخون برای افراد بالای ۳۰ سال، از جمله خدماتی است که در مناطق روستایی توسط بهورزان در خانههای بهداشت و در مناطق شهری توسط مراقبان سلامت در پایگاههای سلامت ارائه میشود.
اگر فردی به عنوان مشکوک به فشارخون بالا شناسایی شود، به پزشک ارجاع داده میشود. پس از تأیید تشخیص نیز مراقبت و پیگیری ادامه مییابد و شامل آموزش بیمار در خصوص بیماری و نحوه کنترل آن، اندازهگیری منظم فشارخون، مشاوره تغذیه و ویزیت پزشک میشود.
چه عواملی زمینهساز ابتلا به این بیماری هستند و آیا شرایط اجتماعی کنونی تأثیری بر آن دارد؟
استرس، تغذیه نامناسب، افزایش وزن، کاهش فعالیت بدنی و مصرف دخانیات از مهمترین عوامل زمینهساز ابتلا به فشارخون بالا هستند. متأسفانه تغییراتی که در سبک زندگی مردم ایجاد شده، از جمله تغییر الگوی تغذیهای، اوضاع را پیچیدهتر کرده است. علاوه بر این، شرایط اقتصادی و اجتماعی موجود میتواند به افزایش سطح استرس در جامعه منجر شود و در نهایت ریسک ابتلا به فشارخون بالا را بالا ببرد. این یعنی مسئله فشارخون، صرفاً یک موضوع پزشکی نیست؛ ابعاد اجتماعی و اقتصادی جدی هم دارد.
توصیه شما به مردم برای پیشگیری و کنترل این بیماری چیست؟
پیام اصلی ما در روز جهانی فشارخون بالا این است: «فشارخون خود را بدانید.» مراجعه منظم به مراکز بهداشتی و بررسی دورهای فشارخون، اولین و مهمترین قدم است. اگر کسی مبتلا تشخیص داده شد، باید بداند که این بیماری با مصرف منظم و صحیح دارو و کنترل عوامل خطر، کاملاً قابل کنترل است
مدیریت استرس، پرهیز از خشم، داشتن فعالیت بدنی، تغذیه سالم و ترک دخانیات، ابزارهای قدرتمندی هستند که در کنار دارو، کیفیت زندگی بیمار را بهطور چشمگیری بهبود میبخشند. شعار امسال، «فشارخون بالا را با هم کنترل کنیم»، تأکید دارد که این مبارزه یک مسئولیت جمعی است؛ هم مردم، هم نظام سلامت و هم سیاستگذاران باید دست در دست هم بدهند.
آنچه از این گفتوگو بیرون میآید، تصویری است که باید نگرانکننده باشد؛ اما نیست. چون راهحل، برخلاف بسیاری از بحرانهای سلامتی، ساده و در دسترس است. فشارخون بالا نه به فناوریهای پیچیده نیاز دارد و نه به داروهای کمیاب. یک دستگاه فشارسنج، یک مراقب سلامت آموزشدیده و یک بیمار آگاه، میتوانند زنجیرهای از سکتهها، نارساییها و مرگهای زودرس را بشکنند. آمار ۳۱۷ هزار نفر غربالگریشده در البرز و پیگیری ۱۳۳ هزار بیمار در یک سال، نشان میدهد که اراده در نظام بهداشتی وجود دارد؛ اما کافی نیست. آن ۶ هزار نفری که امسال برای اولین بار فشارخون بالایشان کشف شد، یادآوری میکنند که هنوز هزاران نفر دیگر در سکوت با این بیماری زندگی میکنند و نمیدانند. روز جهانی فشارخون بالا نه یک مناسبت تقویمی، که یک فراخوان اجتماعی است؛ فراخوانی که پیامش ساده است: فشارخونت را بسنج، قبل از آنکه فشارخون تو را بسنجد.
