به گزراش خبرآنلاین، به نقل از اقتصادنیوز، اینترنت، که پیشتر قرار بود بهعنوان یک ابزار قانونی و حق دسترسی به اینترنت برای همه شهروندان ایرانی باشد، حالا به کالایی تجاری و بسیار گرانقیمت تبدیل شده است. اینترنت پرو که در ایام قطعی اینترنت پروندهاش باز شده، دسترسی به سایتهای مسدود شده را ممکن میکند و در حال حاضر از طریق کانالهای غیررسمی و تبلیغات در بازار سیاه به فروش میرسد. تبلیغات گسترده در شبکههای اجتماعی و پلتفرمهایی مانند تلگرام و اینستاگرام، با وعدههای دسترسی به تمامی سایتها و شبکههای اجتماعی بدون محدودیت فیلتر، کاربران را به خرید این سرویسها ترغیب میکند.
شاید اسم ناصرخسرو شما را هم بیشتر از آن که به یاد شاعر قرن پنجم بیندازد، یادآور نام خیابانی باشد که در آن داروهای کمیاب پیدا میشود. بازاری غیررسمی که قیمتها نیز در آن بالاتر از داروخانهها هستند. تا به حال به این فکر کردهاید که بازارهای غیررسمی، زیرزمینی و به اصطلاح «بازار سیاه» چگونه شکل میگیرد؟
سرویسهایی که باید بهعنوان حق شهروندی به مردم ارائه میشدند، اکنون با قیمتهایی گزاف در بازار سیاه عرضه میشوند. بهطور مثال، در حالی که قیمت عادی برای ۵۰ گیگ اینترنت پرو چیزی در حدود ۲ میلیون تومان است، همین سرویسها در بازار سیاه با قیمتهایی بالغ بر ۱۲ میلیون تومان برای دسترسی به سایتهای آزاد فروخته میشوند. این بدان معناست که اینترنت که باید یک ابزار عادی و در دسترس برای تمامی شهروندان باشد، به یک کالای لوکس تبدیل شده است.
در کنار بازار سیاه اینترنت پرو، دیگر پدیدهای که بهطور جدی بر زندگی روزمره مردم تأثیر گذاشته است، بازار سیاه فیلترشکنها و سیمکارتهای سفید است. در شرایطی که دولت بهطور مستمر اقدام به فیلتر کردن اپلیکیشنها و سایتها میکند، کاربران مجبورند برای دسترسی به اینترنت بدون محدودیت، از روشهای غیررسمی استفاده کنند. این روشها شامل استفاده از فیلتر شکنهای پولی یا خرید سیمکارتهای سفید میشود.
سیمکارتهای سفید که بهطور غیررسمی در بازار به فروش میرسند، وعده دسترسی نامحدود به اینترنت بدون فیلتر را میدهند. این سیمکارتها با قیمتهای نجومی از ۴۴ تا ۱۲۰ میلیون تومان در پلتفرمها به فروش میرسد.
کاهش دسترسی به اطلاعات و افزایش شکافهای دیجیتالی
با توجه به وضعیت بازار سیاه اینترنت پرو و خدمات فیلترشکن، یکی از بزرگترین مشکلاتی که در حال حاضر جامعه ایران با آن مواجه است، کاهش دسترسی به اطلاعات و افزایش شکافهای دیجیتالی است. این شرایط، باعث ایجاد تبعیضهای اقتصادی و اجتماعی میشود که در آن، تنها افراد مرفه و توانمند میتوانند از خدمات اینترنت بدون فیلتر بهرهمند شوند. علاوه بر این، بسیاری از افراد در مناطق مختلف کشور که دسترسی به این سرویسها ندارند، نمیتوانند به منابع اطلاعاتی و آموزشی جهانی دسترسی پیدا کنند و در نتیجه فرصتهای شغلی و اجتماعی از آنها سلب میشود.
وقتی اینترنت بینالملل از زندگی روزمره و بازار عقب نشست، پیامکهای تبلیغاتی دوباره از گوشه حافظه کسبوکارها بیرون آمد؛ ابزاری قدیمی برای زندهماندن در روزهای قطع ارتباط.
اقتصاد ایران نیز از این وضعیت آسیب میبیند. بهطور مثال، در شرایطی که بسیاری از کسبوکارهای آنلاین و دیجیتال نیاز به اینترنت بدون فیلتر دارند تا بهطور آزادانه با مشتریان خود در ارتباط باشند، این محدودیتها به ضرر این کسبوکارها تمام میشود. همچنین، مردم به جای استفاده از سرویسهای قانونی و رسمی، مجبور به استفاده از خدمات غیررسمی و گرانقیمت میشوند که این خود به فشار مضاعف اقتصادی و تشدید بحران دامن میزند.
پاسخ مسئولان به این مشکلات چیست؟
در حالی که این مشکلات بهطور جدی بر روی مردم تأثیر گذاشته است، پاسخ حکمرانی و دولت به این مشکلات بسیار ضعیف و نامشخص بوده است. با فیلتر کردن گسترده اپلیکیشنها و سرویسها، دولت نه تنها به محدودیتهای دسترسی به اطلاعات افزوده است، بلکه زمینههای رشد بازار سیاه اینترنت پرو و فیلترشکنها را فراهم کرده است. با این روند، بهنظر میرسد که حکمرانی در این حوزه، نه تنها نتواسته راهحلهای مؤثری ارائه دهد، بلکه خود عامل بروز مشکلات بیشتری در جامعه و اقتصاد ایران بوده است.
رشد بازار سیاه در ایران؛ از خودرو تا خدمات اینترنت پرو
در این شرایط، تنها بازار سیاه اینترنت پرو و فیلترشکنها نیست که به اقتصاد و جامعه ایران آسیب میرساند. با اعمال سیاستهایی که بهطور مداوم کالاها و خدمات را از دسترس عمومی خارج میکنند، انواع دیگری از بازارهای سیاه نیز پدید آمدهاند. بازار سیاه خودرو، اقلام الکترونیکی، داروهای کمیاب، و حتی ارز و طلا، نمونههای دیگری از این پدیده در ایران هستند. در هر یک از این حوزهها، به دلیل محدودیتها و تحریمها، افراد بهطور غیررسمی و از طریق کانالهای غیرقانونی اقدام به خرید و فروش کالاهایی میکنند که به دلیل شرایط اقتصادی و ارزی به بازار سیاه کشیده شدهاند. در جهان نیز مشابه چنین بازاری وجود دارد، بهویژه در کشورهایی که با بحرانهای اقتصادی یا سیاسی مواجه هستند.
در نهایت، بازار سیاه در ایران، بهویژه در حوزههایی همچون خودرو، ارز، طلا، دارو، و اینترنت به یک معضل پیچیده و فراگیر تبدیل شده است. این بازارها، نه تنها باعث افزایش هزینههای زندگی مردم میشوند، بلکه تأثیرات منفی عمیقی بر اقتصاد کشور خواهند داشت. برای مقابله با این پدیده، دولت و نهادهای نظارتی باید بهطور جدیتری اقدامات خود را برای کاهش فعالیتهای غیررسمی و مقابله با بازار سیاه در این حوزهها انجام دهند.
