غزال زیاری- این اتفاق احتمالاً بارها و بارها برای هرکدام از ما تکرار شده. اینستاگرام را باز میکنیم ولی ده دقیقه گشتن، به ۳۰ دقیقه تبدیل میشود، ۳۰ دقیقه به یک ساعت و ناگهان متوجه میشویم که دو ساعت است در شبکههای اجتماعی غرقشدهایم. محققان این بحران جدید دنیای فناوری را Doomscrolling نامیدهاند.
چه مشغول تماشای ویدئوهای بامزه از حیوانات باشیم، چه میمهای خندهدار یا محتواهای خبری، ساعتها اسکرول کردن در شبکههای اجتماعی به بخشی از روتین روزانه خیلی از ما تبدیلشده؛ تا جایی که بعضی افراد حتی به این شبکهها معتاد شدهاند. در میان نگرانیهای رو به افزایش درباره شبکههای اجتماعی، دولتها هم وارد عمل شده و در تعدادی از کشورهای جهان، استفاده از شبکههای اجتماعی برای نوجوانان ممنوع شده است.
حالا دانشمندان در حال مطالعه این موضوع هستند که چه چیزی افراد را به شبکههای اجتماعی وابسته میکند و این اتفاق، چطور بر توجه، خلقوخو و رفتار آنها تأثیر میگذارد. در طول این مدت متخصصان درباره ادعاهایی مبنی بر اینکه گوشیهای هوشمند مغز را «نابود» میکنند هشدار دادهاند و درعینحال شواهد هم نشان میدهند که پلتفرمهای دیجیتال احتمالاً عادتهایی را تقویت میکنند که نحوه مصرف اطلاعات ما را شکل میدهند.
چرا مغز شما اسکرول کردن را دوست دارد؟
فیدهای شبکههای اجتماعی بیپایان هستند و همین، توقفِ اسکرول کردن را سخت میکند. درحالیکه یک کتاب، صفحه پایان دارد یا یک نمایش تلویزیونی بالاخره به پایان میرسد، فیدهای اینستاگرام یا فیسبوک ما هرگز تمام نمیشوند. این موضوع حس کنجکاوی ایجاد میکند: پست بعدی درباره چه خواهد بود؟
مغز ما، هر بار با ظاهر شدن محتوای موردعلاقهمان در فید، دوپامین دریافت میکند و به آن وابسته میشود و درنتیجه به دنبال پاداشهای بیشتری است. به همین خاطر، افراد زیادی برای دریافت تجربه پاداشدهنده بعدی، بهمراتب بیشتر ازآنچه قصد داشتند، به اسکرول کردن ادامه میدهند.
افسانه دوپامین و قدرت پاداشهای متغیر
دوپامین صرفاً یک ماده شیمیایی «حالخوبکن» نیست. این ماده نقشی کلیدی در انگیزه و رفتارهای پاداشجو ایفا میکند. بیشتر روانشناسان، فیدهای شبکههای اجتماعی را با ماشینهای قمار مقایسه میکنند؛ چرا که هر دو بر پاداشهای غیرقابلپیشبینی متکی هستند. کاربر ممکن است پس از چند بار اسکرول کردن، یک ویدئوی خندهدار، یک خبر هیجانانگیز یا پیامی از یک دوست پیدا کند و همین زمان اسکرول کردن او را افزایش خواهد داد؛ یعنی زمانبندی هرگز قطعی نیست.
متخصصان این پدیده را «برنامه پاداش متغیر» مینامند. ازآنجاکه پاداشها بهصورت غیرقابلپیشبینی از راه میرسند، کاربران با انگیزه بالایی به جستجو ادامه میدهند و در بسیاری از موارد، انتظار برای پاداش، بهاندازه خودِ پاداش قدرتمند میشود. این شاید دلیل خوبی باشد برای این پرسش که چرا بعضی از افراد، حتی زمانی که دیگر از محتوا لذت نمیبرند، به اسکرول کردن ادامه میدهند.
نیاز بهتازگی
مغز ما همیشه بهتازگی و نوگرایی توجه خاصی دارد و اطلاعات جدید، میتواند فرصت، منبع یا هشداری درباره یک تهدید برای ما فراهم کند. انسانها بهطور طبیعی جذب تجربههای ناشناخته میشوند و شبکههای اجتماعی همیشه محتواهای تازهای در اختیار ما قرار میدهند؛ در هر پست جدید، کاربران با تصویر، ویدئو، نظر یا سرخط خبری جدیدی روبرو میشوند و همین موضوع مغز ما را با تحریک مداومی که به دنبالش است، تغذیه میکند.
با گذشت زمان، این الگو ممکن است باعث تشویق حرکت سریع بین تکههای مختلف اطلاعات شود. طبق گفته محققان، قرار گرفتن مداوم در معرض محتوای بسیار محرک، احتمالاً فعالیتهای کندتری مثل مطالعه، درس خواندن یا کار عمیق را کمتر جذاب جلوه خواهد داد.
حلقه بازخورد سلامت روان
وقتی محتوا احساسات شدیدی را برمیانگیزد، اسکرول کردن حتی جذابتر هم میشود. به گفته محققان، اضطراب و مصرف اطلاعات معمولاً همدیگر را تقویت میکنند. افرادی که احساس نگرانی میکنند، ممکن است برای کاهش بلاتکلیفی، به دنبال اطلاعات بیشتری باشند؛ اما قرار گرفتن مکرر در معرض محتوا ممکن است بهجای کمک به بهتر شدن حالشان، استرس آنها را بیشتر کند.
این موضوع یک حلقه بازخورد ایجاد میکند که در آن اضطراب، اسکرول کردنِ بیشتر را به همراه میآورد و اسکرول کردنِ بیشتر، اضطراب را افزایش میدهد. به همین خاطر محققان، اسکرول کردنِ افراطی یا Doomscrolling را با سطوح بالاتری استرس، بدبینی و فرسودگی عاطفی مرتبط میدانند.
آیا اسکرول کردن واقعاً مغز را بازطراحی میکند؟
در این میان تعدادی از دانشمندان، از ادعاهای اغراقآمیزی مثل اینکه شبکههای اجتماعی مغز را تخریب میکنند، فاصله میگیرند؛ اما انعطافپذیری عصبی Neuroplasticity میتواند توضیح دهد که عادتهای دیجیتالی شما چگونه میتواند بر رفتارتان تأثیر بگذارد.
انعطافپذیری عصبی، در حقیقت توانایی مغز برای انطباق، از طریق تجربههای تکراری است. مسیرهای عصبی که بهطور مکرر استفاده میشوند، با گذشت زمان قویتر میشوند. عادتهای مبتنی بر تازگی، پاداشهای سریع و تغییر مداوم وظایف، میتوانند با گذشت زمان بهصورت روبه رشدی تبدیل به یک فرآیند خودکار شوند.
البته، شبکههای اجتماعی بهخودیخود، مضر نیستند و در آموزش، سرگرمی و برقراری ارتباط میان افراد کمک میکنند. ولی وقتی مشکلساز میشوند که فیدهای بیپایان جایگزین کار متمرکز، تعاملات معنادار و زمان دوری از صفحهنمایشها شوند. درک علمِ پشتِ اسکرول کردن، نشان میدهد که تلاش برای ترک این عادت، صرفاً به قدرت اراده برنمیگردد؛ بلکه بیشتر، مربوط به پلتفرمهایی است که طراحیشدهاند تا توجه شما را تا حد ممکن درگیر نگه دارند.
منبع: wionews
۲۲۷۲۲۷
