خبرگزاری مهر، یادداشت مهمان_ زینب تاجیک، عضو هیئتعلمی پژوهشکده زن و خانواده، د سالهایی که یک کشور با بحرانهای بزرگ، بلایا و حتی جنگ درگیر است، نحوه سخن گفتن رهبران با مردم معنایی فراتر از یک پیام مناسبتی پیدا میکند. در چنین بزنگاههایی، آنچه یک رهبر درباره «مردم» میگوید نه فقط یک توصیف، بلکه بازتابی از نوع رابطهای است که میان او و جامعه شکل میگیرد. از همین زاویه است که بازخوانی تصویر مردم در پیام نوروزی ۱۴۰۵ رهبر معظم انقلاب اهمیت پیدا میکند؛ زیرا این پیام، در دل سالی پرحادثه، ترسیمی روشن از پیوند امام و امت ارائه میدهد و نشان میدهد این رابطه چگونه در آغاز سالی دشوار معنا مییابد.
در این پیام، مردم نه بهعنوان جمعیتی منفعل، بلکه بهمثابه کنشگران اصلی صحنه دیده میشوند؛ کسانی که بار سنگین جنگها و فشارها را بر دوش داشتهاند و در عین حال عامل اصلی نجات و تداوم نظام معرفی شدهاند. این نگاه، رابطهای یکسویه نمیسازد؛ بلکه بر پیوندی دوطرفه تأکید میکند. تجربه و رنج مردم در متن پیام جایگاهی محوری دارد و زبان رهبر نیز برآمده از همین تجربههاست؛ تجربههایی که به نقشه راه آینده پیوند میخورند.
نخستین لایه از این بازنمایی، مردم را تحملکنندگان اصلی سختیها نشان میدهد؛ کسانی که فشار جنگ، بحرانهای فراگیر و ناامنیهای منطقه بر زندگیشان سنگینی کرده است. این توصیف از جنس ستایش احساسی نیست، بلکه نوعی تثبیت نقش تاریخی مردم است: جامعهای که دوام آورده و ایستاده است. همین ایستادگی باعث میشود نگاه رهبر به مردم آمیخته با احترام و اعتماد باشد.
در لایه دوم، مردم بهعنوان «عامل نجات و ثبات» معرفی میشوند. بیان این نقش فاصله میان گوینده و مخاطب را کاهش میدهد؛ زیرا مسئولیت بقای کشور تنها به تصمیمات حاکمیتی محدود نمیشود، بلکه به ایستادگی جامعه نیز گره میخورد. در اینجا رابطه امام و امت از سطح صرفاً «رهبری و پیروی» فراتر میرود و به نوعی هممسیر بودن در یک راه مشترک تبدیل میشود.
در بخش دیگری از پیام، مردم در مقام «هدف دشمن» بازنمایی شدهاند. فشارها و جنگها نه صرفاً برای ضربه زدن به ساختارهای سیاسی، بلکه برای تضعیف روحیه ملی طراحی میشوند. این تصویر از یک سو واقعیت میدان تقابل را توضیح میدهد و از سوی دیگر، نقش مردم را در حفظ روحیه جمعی برجسته میکند. در چنین روایتی، جامعه نه صرفاً قربانی فشارها، بلکه بازیگری فعال در صحنه مقاومت معرفی میشود.
اما یکی از مهمترین بخشهای پیام جایی است که مردم بهعنوان «خالق حماسهها» توصیف میشوند. در اینجا حماسه به مردم نسبت داده میشود، نه به ساختارها. این جابهجایی فاعل در بیان، قدرت مردم را برجسته میکند و نوعی احترام نمادین به نقش آنان میبخشد. در چنین نگاهی، نیروی اصلی پیشبرنده تحولات اجتماعی و ملی، اراده و حضور مردم است.
در لایهای دیگر از پیام، مردم نه فقط مخاطب سخن، بلکه منبع شناخت نیز معرفی میشوند. اشاره به اینکه بسیاری از حقایق از دل ارتباط با مردم و مشاهده زندگی آنان فهمیده میشود، جایگاه جامعه را از سطح شنونده صرف بالاتر میبرد. در این نگاه، تجربههای مردم به بخشی از فهم واقعیت تبدیل میشود و همین امر رابطه میان رهبر و جامعه را به رابطهای نزدیکتر و انسانیتر بدل میکند.
در کنار این ابعاد، امام به دردها و داغهای امت نیز توجه دارد. یادکرد از رنجها و خسارتهایی که جامعه در سال گذشته تحمل کرده، لحن پیام را از سطح تحلیل سیاسی فراتر میبرد و به لحنی همدلانه نزدیک میکند. در سالی که کشور با بحرانها و حوادث سنگین روبهرو بوده، این همدلی معنای خاصی پیدا میکند و نشان میدهد پیوند میان امام و امت تنها بر پایه نقشهای رسمی شکل نگرفته، بلکه بر نوعی همسرنوشتی اجتماعی نیز استوار است.
در مجموع، تصویری که از مردم در این پیام ترسیم میشود تصویری چندساحتی است: مردمی که سختیها را تحمل کردهاند، در برابر فشارها ایستادهاند، حماسهها را آفریدهاند و در عین حال شریک مسیر آینده کشور هستند. از خلال این تصویر، رابطه امام و امت نه بهعنوان یک شعار، بلکه بهعنوان تجربهای زنده و اجتماعی بازنمایی میشود؛ تجربهای که در دل یک سال دشوار، معنای تازهای از اعتماد، همدلی و همراهی را به نمایش میگذارد.
