به گزارش خبرنگار مهر، دعای عرفه، این میراث گرانبهای امام حسین (ع)، تنها یک نیایش ساده نیست، بلکه طرحی عرفانی است که عمیقترین مفاهیم توحیدی را با زبانی سرشار از عشق و نیاز بیان میکند.
این دعا که سرشار از فرازهای قرآنی و منطبق بر وعدههای الهی است، رابطهی ناگسستنی میان بنده و خدا را ترسیم کرده و نشان میدهد که چگونه «عرض نیاز» در محضر «بینیاز مطلق»، موجب تقرب، رفع گرفتاریها و ارتقای درجات معنوی انسان میشود.
در ادامه، به بررسی ابعاد مختلف این دعای شریف، از همخوانی شگفتانگیز آن با آیات قرآن تا مکانیسم اجابت خواستهها و نقش آن در خداشناسی عمیق میپردازیم.
از آنجا که در دعای عرفه موضوع دعا مطرح شده است بایسته است درباره دعا و اهمیت آن بحث شود تا خواننده مضامین ادعیه را بیش از پیش عنایت کرده و به آن توجه کند.
۱. فقراتی از دعای عرفه درباره دعا
در مورد نزدیکی خداوند
متن به این فراز از دعای عرفه اشاره دارد: «اللّهُمَّ إِنَّکَ أَقْرَبُ مَنْ دُعِیَ وَ أَسْرَعُ مَنْ أَجَابَ»
ترجمه: «خداوندا! تو نزدیکترین کسی هستی که خوانده میشود و زودترین کسی هستی که اجابت میکند.»
۲. در مورد اجابت دعا
متن به این فراز اشاره دارد: «دَعَوْتُکَ فَأَجَبْتَنِی وَ سَأَلْتُکَ فَأَعْطَیْتَنِی وَ فَرِغْتُ إِلَیْکَ فَکَفَیْتَنِی»
ترجمه: «تو را خواندم و اجابت کردی، و از تو درخواست نمودم و عطایم کردی، و به سوی تو روی آوردم (و تو را مقصد قرار دادم) و محافظتم کردی.»
۳-بالا بردن درجه انسان
«وَ هُوَ لِلدَّعَواتِ سامِعٌ وَ لِلْکَُرُباتِ دافِعٌ وَ لِلدَّرَجاتِ رافِعٌ وَ لِلْجَبابِرَةِ قامِعٌ» اشاره شده که بیانگر صفات خداوند در شنیدن دعاها، دفع سختیها، بالا بردن درجات و سرکوب کردن جباران است.
«یَا مَنْ دَعَوْتُهُ مَرِیضاً فَشَفَانِی وَ عُرْیَاناً فَکَسَانِی وَ جَائِعاً فَأَشْبَعَنِی»
ترجمه: «ای کسی که در حال بیماری او را خواندم و شفایم بخشید، و در حال برهنگی خواندم و مرا پوشانید، و در حال گرسنگی [خواندم و] سیرم کرد.
تعریف دعا
ریشه لغوی: «دعا» از ریشه «دَعْو» گرفته شده و در لغت به معنای فراخواندن، دعوت کردن، گوش دادن به چیزی، خواندن، نیایش، مدح و ثنا، نفرین، تحیت و سلام و تضرع و خشوع است.
معنای اصطلاحی: نویسنده بیان میکند که دعا در حقیقت همان طلب، درخواست و سؤال بنده از خداوند است. دعا نوعی «عرض نیاز» موجودی نیازمند در برابر وجودی بینیاز است.
پشتوانه قرآنی: در آیه شریفه «ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ» (مرا بخوانید تا شما را اجابت کنم – سوره غافر، آیه ۶۰) استناد شده است تا نشان دهد که خواندن خداوند، کلید گشایش درهای سعادت است، چرا که خداوند وعده اجابت داده است.
همخوانی دعای عرفه با قرآن
بسیاری از موضوعات و مباحث دعای عرفه، مطابق با کلام خدا و الهامگرفته از آن است. همانطور که بسیاری از آیات (متجاوز از صد آیه) به صورت دعا نازل شده و بندگان را به نیایش دعوت میکند، در دعای عرفه نیز عباراتی قرآنی به صورت دعا ذکر شده که در اینجا به دو مورد اشاره میشود:
۱. ﴿وَإِذَا سَأَلَکَ عِبَادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْیَسْتَجِیبُوا لِی وَلْیُؤْمِنُوا بِی لَعَلَّهُمْ یَرْشُدُونَ﴾ (بقره/۱۸۶): «و هنگامی که بندگان من از تو درباره من سؤال کنند، بگو من نزدیکم، دعای دعاکننده را به هنگامی که مرا میخواند پاسخ میگویم. پس آنها دعوت مرا بپذیرند و باید…»
در این آیه کوتاه، خداوند هفت مرتبه به ذات پاک خود و هفت مرتبه به بندگان اشاره فرموده است، و به این وسیله نهایت پیوستگی و ارتباط و محبت خود را نسبت به انسان مجسم ساخته است. همانطور که حضرت سیدالشهدا (ع) در دعای عرفه به این قرب و ارتباط اشاره میفرماید: «اللَّهُمَّ إِنَّکَ أَقْرَبُ مَنْ دُعِیَ وَ أَسْرَعُ مَنْ أُجَاب…»؛ خداوندا! تو نزدیکترین کسی هستی که بتوان از او مسألت کرد. از هر کسی زودتر خواهش را اجابت کنی.
بدون شک نخستین و والاترین هدف مکتب های الهی و برنامه های مقدس پیامبران به ویژه حضرت ختمی مرتبت صلی الله علیه و آله و سلم مسئله توحید و شناخت آفریدگار جهان است.شناخت خداوند ضامن ایجاد تکامل انسانی و معنوی و در نتیجه سعادت اجتماعی و برقراری نظام عالی زندگی و کلید رمز ایجاد جامعه ایده آل انسانی است.
دعای عرفه حضرت سیدالشهداء علیه السلام علاوه بر آنکه زبان حجت خدا و امامی معصوم جاری شده.شامل مطالب عرفانی و عمیقی در مبحث خداشناسی است که کمتر در ادعیه دیگر می توان بدان دسترسی پیدا کرد در کتاب حاضر مبحث خداشناسی با اقتباس از دعای عرفه و با رویکرد فلسفی و عرفانی بررسی می شود.
موضوعاتی که در این کتاب به آنها پرداخته شده است. عبارت اند از:
۱.بررسی حقیقت دعا سند و کتابشناسی دعای عرفه
۲.تبیین بهترین روش شناخت خدا با الگوگیری از دعای عرفه
۳. تجلی توحید و اقسام آن ذاتی و صفاتی و فاعلی و عملی در دعای عرفه
۴. توضیح اسماء و صفات حق تعالی
۵. تبیین برخی از موضوعات دیگر قضا و قدر /سرنوشت و اختیار /نظام احسن خلقت
