بازار ارز در ماههای اخیر یکی از مهمترین نقاط تمرکز فعالان اقتصادی، سرمایهگذاران و حتی مردم عادی بوده است. نوسانات شدید قیمتها، تغییر سیاستهای ارزی دولت، حذف سامانههای پیشین و ایجاد بازارهای جدید با نامهای متفاوت، همگی باعث شدهاند تا تحلیلگران اقتصادی برداشتهای متفاوتی از آینده نرخ دلار و جایگاه واقعی آن در اقتصاد ایران داشته باشند. از ابتدای سال ۱۴۰۴ که دلار در کانال حدود ۱۰۰ هزار تومان معامله میشد تا امروز که روند قیمتها دوباره در مسیر افزایشی قرار گرفته، بسیاری از کارشناسان بر این باورند که نرخ فعلی همچنان با قیمت واقعی فاصله دارد و عوامل بنیادی همچون تورم بالا، کسری بودجه، کاهش ارزش ریال و سیاستهای ارزی دستوری، اجازه تقویت پایدار پول ملی را نداده است.
در همین راستا، اصغر سمیعی کارشناس باسابقه بازار ارز در گفتوگو با خبرنگار گسترشنیوز به بررسی دلایل فاصله نرخ فعلی دلار با قیمت واقعی، عوامل کنترل مصنوعی بازار، پیامدهای چندنرخی بودن ارز و آینده پیشروی این بازار پرداخت.
تحلیل نرخ واقعی دلار در مقایسه با سال ۱۴۰۴
اصغر سمیعی در گفتوگو با خبرنگار گسترشنیوز با اشاره به روند یکساله نرخ ارز در بازار آزاد گفت: همانطور که میدانید، قیمت دلار در آغاز سال ۱۴۰۴ حدود ۱۰۰ هزار تومان معامله میشد. بنابراین اگر تفاوت نرخ تورم در کشور ما و در کشورهای حوزه دلار را محاسبه کنیم، به این نتیجه میرسیم که نرخ فعلی دلار نهتنها بالا نیست، بلکه با توجه به کاهش ارزش ریال و تورم سنگین داخلی، هنوز جای افزایش دارد.»
وی افزود: با تورم ۴۰ درصدی و استمرار این روند، نرخ ارز در پایان سال نمیتواند کمتر از ۱۴۰ هزار تومان باشد. همانطور که قبلاً هم گفته بودم، تا اوایل زمستان باید دلار ۱۳۰ هزار تومانی را ببینیم و اکنون نیز شواهد بازار این پیشبینی را تأیید میکند.
عقبماندگی نرخ ارز از واقعیت اقتصادی
وی با بیان اینکه قیمت فعلی تا حدی پایینتر از ارزش حقیقی ارز قرار دارد، عنوان کرد: کنترل تقاضای تولیدکنندگان از یک سو و تزریق ارز رانتی و دستوری در بازارهای مبادلهای از سوی دیگر، باعث شده قیمتها بهطور مصنوعی پایینتر نگه داشته شوند. این موضوع یک تصویر غیرواقعی از وضعیت بازار ایجاد میکند.
پیامدهای عرضه ارز رانتی در بازارهای رسمی
این کارشناس اقتصادی با اشاره به سیاستهای ارزی دولت توضیح داد: عرضه ارز ارزانقیمت که عمدتاً بهصورت رانتی و دستوری انجام میشود، باعث ایجاد یک پیام غلط در بازار میگردد؛ پیامی که معاملهگران را تشویق میکند به هر طریقی even با جعل مدارک، پارتیبازی یا پرداخت رشوه خود را مشمول دریافت ارز ارزان کنند.
او افزود: در چنین شرایطی، سفتهبازان در هر وضعیت، چه بازار صعودی باشد چه نزولی، از اخبار واقعی و جعلی برای کسب سود استفاده میکنند. آنها حتی اگر خبری نباشد، خبر میسازند تا جو روانی را تغییر دهند.
افزایش فساد و گسترش فعالیت های غیرشفاف
سمیعی تأکید کرد: پیامی که از چندنرخی بودن ارز صادر میشود، این است که هر فردی بهجای تلاش productive به دنبال دسترسی به منبع ارز ارزان باشد. این روند بهطور طبیعی شبکهای از فساد، دلالی و مسیرهای غیرشفاف در اقتصاد ایجاد میکند.
بازار واقعی ارز چه ویژگی هایی دارد؟
در بخش دیگری از گفتوگو، سمیعی تأکید کرد: بازار واقعی جایی است که در آن خرید و فروش واقعی و غیر دستوری و رانتی انجام شود. اینکه نام بازاری را توافقی، مبادلهای یا ثانویه بگذارند، تفاوتی ایجاد نمیکند. تا وقتی سقف برای قیمت یا محدودیت برای مقدار تعیین شود، دیگر نمیتوان به آن بازار گفت.
وی خاطرنشان کرد: بازار باید تابع قانون عرضه و تقاضا باشد. نرخ دستوری هیچگاه مورد توجه و اعتماد فعالان بازار قرار نمیگیرد و تنها باعث انحراف قیمتها از واقعیت میشود.
چندنرخی بودن ارز و پیامدهای آن
این کارشناس ارزی افزود: هر نوع بازار مصنوعی با عنوانهای مختلف توافقی، مبادلهای، نیمایی، یا حتی نرخهای ترجیحی و تسعیر بانکها در نهایت بازار واقعی نیستند. این بازارها تنها موجب افزایش بیاعتمادی در میان صادرکنندگان و واردکنندگان میشوند.
سمیعی با تأکید بر ضرورت اصلاح ساختاری بازار ارز گفت: قیمتی قابل استناد است که واقعی باشد؛ یعنی وقتی مردم، صرافان، صادرکنندگان و واردکنندگان بتوانند آزادانه خرید و فروش کنند. به همین دلیل باید انواع نرخهای دستوری تحت هر نامی که هستند برچیده شوند.
وی یادآور شد: اگر آزادسازی بازار ارز بهصورت ناگهانی و بدون برنامه انجام شود، ممکن است شوک قیمتی ایجاد کند؛ اما آزادسازی مرحلهای، شفافسازی و حذف رانت، موجب میشود بازار در مسیر صحیح حرکت کرده و اعتماد فعالان اقتصادی بازگردد.
آینده بازار ارز در سال ۱۴۰۴
در پایان این گفتوگو، سمیعی به خبرنگار گسترش نیوز تاکید کرد: بازار ارز زمانی به ثبات میرسد که سیاستهای دستوری کنار گذاشته شود و نرخها براساس واقعیت اقتصادی تعیین شوند. در شرایط کنونی و با فرض تداوم تورم بالا، دلار تا پایان سال ۱۴۰ هزار تومان دور از انتظار نیست. اگر دولت موفق به کاهش مؤثر تورم شود، تنها در آن صورت میتوان انتظار داشت قیمت دلار در مسیر نزولی قرار گیرد.
