در طراحی شهرها برای ایجاد بستر مناسب در خصوص ساختمان های مهم و مراکز اداری و دولتی از جمله بیمارستان ها ضروری است تا مهندسین شهرساز و طراح مجموعه ای از اقدامات را انجام دهند تا در مواجهه با تهدیدات غیرطبیعی همچون انفجارهای ناشی از حملات زمان جنگ این آسیب ها را را به حداقل برسانند. همچنین باتوجه به تجارب به دست آمده از جنگ 12 روزه با اسرائیل میزان عاملیت ساخت و ساز ها در ایجاد مقاومت برای حفظ جان و مال پررنگ تر شناخته شده است. به گزارش اکو ایران در زمان جنگ 12 روزه نادر توکلی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی در یک نشست خبری که در محل دانشگاه برگزار شده بود، ، از آسیب غیرمستقیم به بیمارستانهای «حضرت فاطمه زهرا (س)»، «شهید مطهری» و یک مرکز درمانی در رباط کریم در جریان حمله اسرائیل خبر داد که بخشی از آنها تخریب شده بود.
محدودیت های اقتصادی در ساخت ساختمان های اداری از منظر تهدیدهای غیرطبیعی
ساختمان های اداری از جمله دارایی هایی هستند که فارغ از جزء کاربری آنها از آنجا که منتسب به دولت ها و حکومت ها هستند و وظیفه ی خطیر اداره امور مردم را به عهده دارند همواره به اشکال گوناگونی از حمله مستقیم هوایی-موشکی گرفته تا انفجارهای تروریستی مجاورتی مورد تهدید بوده اند. از این رو پیاده سازی اقدامات پدافند غیر عامل در مراحل طراحی و ساخت اینگونه ساختمان ها ضروری است.
در این گزارش به این مهم می پردازیم که رعایت الزامات و ملاحظات پدافند غیر عامل در طراحی و اجرای ساختمان های اداری، ضروری و در عین حال بسیار پرهزینه است. در مطالعات داخلی این مسئله از بعد معماری و مقررات ساختمان و همچنین از بعد پژوهش های پدافندی مورد بررسی قرار گرفته است. لذا شناخت اقدامات اولویت دار با توجه به محدودیت های منابع ضروری است. در یافته های پژوهش های داخلی تلاش شده موثرترین شاخص های معماری در طراحی ساختمان های اداری از منظر پدافند غیر عامل شناسایی و با روش های آماری از جمله مقایسات زوجی با تحلیل سلسله مراتبی از منظر اساتید و صاحب نظران حوزه معماری و پدافند غیرعامل اولویت بندی شوند. هدف از این اقدامات این بود که با توجه به محدودیت های اقتصادی در طراحی و ساخت ساختمان های اداری بتوان راهنمایی هایی برای مهندسان طراح به وجود آورد که اصلی ترین و اساسی ترین راهکارها را برای اهداف پدافند غیر عامل ساختمان پیاده کنند.
تعیین و اولویت بندی شاخص های موثر ساختمان های اداری همساز با پدافند غیرعامل
با مطالعه ی اسناد موجود در حوزه ی معماری با رویکرد پدافند غیر عامل، شاخص های زیر به منزله اثرگذارترین شاخص های حوزه معماری ساختمان های اداری استتناج شدهاند.
- وضعیت ساختمان نسبت به سطح زمین
- فرم خارجی
- نمای خارجی
- طراحی داخلی
- ورودی و خروجی
- فضای امن
- مدیریت بحران
- جزییات اجرایی
برای بررسی وضعیت شاخص ها نسبت به یکدیگر، مطابق با روش تحلیل سلسله مراتبی شاخص ها توسط نخبگان حوزه ی معماری و پدافند غیرعامل مورد مقایسه ی زوجی قرار گرفتند و در جدول زیر بر اساس یافته های پژوهش های انجام شده شاخص ها و زیر شاخص های دارای بیشترین اولویت شناسایی و معرفی شده اند.
بر این اساس نمای خارجی ساختمان اداری، اصلی ترین مسئله ای است که مهندسان باید در برابر تهدید انفجار مجاورتی برای آن راه حلی بیندیشند و پس از آن طراحی داخلی است که بیشترین اثرگذاری را در کاهش آسیب پذیری ساختمان دارد.