خبرگزاری مهر- گروه استانها: لرستان در سال جاری با یک پارادوکس محیطزیستی قابل توجه روبهرو شده است؛ پارادوکسی که از دل بارشهای مناسب و رویش گسترده گیاهان سر برآورده و حالا به یکی از مهمترین دغدغههای مدیریت منابع طبیعی استان تبدیل شده است.
افزایش کمسابقه پوشش گیاهی، اگرچه نویدبخش تقویت زیستبومهای طبیعی و بهبود شرایط مراتع است، اما با آغاز فصل گرما و خشک شدن تدریجی علفزارها، به انبوهی از مواد قابل اشتعال تبدیل خواهد شد که کوچکترین بیاحتیاطی میتواند آن را به آتشی گسترده و مهارنشدنی بدل کند.
شرایط امسال با توجه به حجم بالای پوشش گیاهی، حساستر از هر زمان دیگری ارزیابی میشود. بهگونهای که دیگر نمیتوان تنها چند شهرستان را بهعنوان مناطق بحرانی معرفی کرد؛ بلکه تقریباً تمامی نقاط استان در معرض خطر قرار گرفتهاند و هر منطقهای میتواند به کانون یک بحران زیستمحیطی تبدیل شود.
در چنین شرایطی، مسئله حفاظت از منابع طبیعی دیگر صرفاً وظیفه یک دستگاه اجرایی نیست، بلکه به موضوعی فراگیر در سطح مدیریت استان تبدیل شده است.
گستردگی عرصههای جنگلی و مرتعی، کمبود نیروی انسانی، فرسودگی تجهیزات و محدودیت اعتبارات، توان عملیاتی متولیان منابع طبیعی را کاهش داده و ضرورت مشارکت سایر دستگاهها، نهادهای محلی و جوامع بومی را بیش از گذشته آشکار کرده است.
بهویژه آنکه تجربههای پیشین ثابت کرده هر دقیقه تأخیر در کشف و مهار اولیه آتش میتواند دامنه خسارتها را چندین برابر کند.
شیرزاد نجفی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان، در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به وضعیت مطلوب بارندگیها در ماههای پایانی سال گذشته و ابتدای سال جاری اظهار داشت: خوشبختانه بارشهای مناسب در سطح استان و شهرستان خرمآباد موجب افزایش قابل توجه پوشش گیاهی در عرصههای طبیعی شده است.
افزایش چشمگیر پوشش گیاهی در جنگلها و مراتع لرستان
وی افزود: میزان رشد پوشش گیاهی امسال در مقایسه با میانگین ۱۰ تا ۱۵ سال گذشته بسیار مطلوبتر بوده و این موضوع از یک سو نشانهای مثبت از وضعیت منابع طبیعی استان است، اما از سوی دیگر میتواند در صورت بیاحتیاطی و وقوع حریق، زمینهساز خسارات گسترده باشد.
نجفی تصریح کرد: افزایش حجم علوفه خشک و تراکم پوشش گیاهی، حساسیت عرصههای جنگلی و مرتعی را نسبت به آتشسوزی افزایش داده و ضرورت اجرای اقدامات پیشگیرانه را دوچندان کرده است.
خرمآباد؛ دومین شهرستان بزرگ استان از نظر عرصههای جنگلی
مدیرکل منابع طبیعی لرستان با اشاره به جایگاه شهرستان خرمآباد در سطح استان اظهار داشت: این شهرستان از نظر وسعت جنگلها و مراتع، پس از شهرستان الیگودرز در رتبه دوم قرار دارد و حدود ۴۰۰ هزار هکتار از اراضی جنگلی و مرتعی استان در این شهرستان واقع شده است.
وی افزود: با توجه به گستردگی این عرصهها، لازم است تدابیر ویژهای برای مدیریت، حفاظت و پیشگیری از حریق در سطح شهرستان خرمآباد اندیشیده شود و همه دستگاههای مرتبط در این زمینه همکاری لازم را داشته باشند.
ضرورت برنامهریزی مشترک برای پیشگیری از حریق
نجفی تأکید کرد: ضروری است با همکاری فرمانداری، بخشداریها، دهیاریها و سایر دستگاههای اجرایی، برنامهریزی دقیق و اقدامات پیشگیرانه در دستور کار قرار گیرد تا از بروز آتشسوزی در جنگلها و مراتع شهرستان جلوگیری شود.
وی ادامه داد: مدیریت پیشگیرانه، آموزش جوامع محلی، تقویت تجهیزات اطفای حریق و حضور میدانی نیروها از جمله اقداماتی است که باید بهصورت منسجم دنبال شود.
بخش سپیددشت؛ کانون اصلی حریق در سال گذشته
سال گذشته بخش عمدهای از آتشسوزیهای استان در منطقه سپیددشت رخ داد
مدیرکل منابع طبیعی لرستان در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به وضعیت حریق در سال گذشته گفت: سال گذشته بخش عمدهای از آتشسوزیهای استان در شهرستان خرمآباد و بهویژه در منطقه سپیددشت رخ داد.
وی افزود: این منطقه در سال گذشته با وجود شرایط خشکسالی و کاهش پوشش علفی، بیشترین میزان حریق را به خود اختصاص داد و متأسفانه بخش قابل توجهی از جنگلها و مراتع آن دچار آتشسوزی شد.
نجفی تصریح کرد: تجربه سال گذشته نشان میدهد که حتی در شرایط کمپوشش نیز عوامل انسانی نقش تعیینکنندهای در وقوع آتشسوزی دارند و باید این موضوع بهطور جدی مورد توجه قرار گیرد.
تأکید بر تداوم اقدامات پیشگیرانه
مدیرکل منابع طبیعی لرستان خاطرنشان کرد: با توجه به شرایط اقلیمی سال جاری و افزایش پوشش گیاهی، ضرورت دارد تمامی دستگاههای اجرایی و جوامع محلی با آمادگی کامل در حوزه پیشگیری از حریق وارد عمل شوند.
وی تأکید کرد: تنها با همکاری، هماهنگی و اجرای دقیق برنامههای پیشگیرانه میتوان از تکرار خسارات گسترده در عرصههای طبیعی استان جلوگیری کرد و از سرمایههای ملی حفاظت نمود.
نجفی، با اشاره به ظرفیتها و ویژگیهای شهرستان خرمآباد اظهار داشت: این شهرستان بهعنوان مرکز استان دارای پتانسیلهای بسیار مهمی در حوزه جنگلها و مراتع است و بخشهای گستردهای از عرصههای طبیعی در آن واقع شده است.
خرمآباد؛ مرکز استان با گستره وسیع عرصههای طبیعی
در حال حاضر منابع طبیعی در مرکز استان با تنها ۱۲ نفر نیرو در حوزههای مختلف عملیاتی، با کمبود جدی نیروی انسانی مواجه است
وی افزود: شهرستان خرمآباد با وجود جنگلهای انبوه و مراتع غنی، یکی از مهمترین حوزههای استحفاظی منابع طبیعی استان محسوب میشود و حفاظت از این عرصهها نیازمند امکانات، تجهیزات و نیروی انسانی کافی است.
نجفی تصریح کرد: در حال حاضر اداره کل منابع طبیعی در مرکز استان با تنها ۱۲ نفر نیرو در حوزههای مختلف عملیاتی، با کمبود جدی نیروی انسانی و همچنین کمبود ادوات و خودروهای تخصصی مواجه است و این شرایط امکان اجرای کامل وظایف را با دشواری روبهرو کرده است.
محدودیت نیرو و امکانات؛ چالش جدی در اطفای حریق
مدیرکل منابع طبیعی لرستان ادامه داد: با این حجم گسترده از عرصههای جنگلی و مرتعی، منابع طبیعی بهتنهایی قادر به انجام کامل مأموریتهای پیشگیری و اطفای حریق نیست و نیازمند همکاری همه دستگاهها و نهادهای اجرایی است.
وی افزود: تحقق اهداف حفاظت از منابع طبیعی بدون همراهی سایر دستگاهها عملاً امکانپذیر نیست و باید همه ظرفیتهای موجود در استان در این مسیر به کار گرفته شود.
الزام قانونی دستگاهها به همکاری در زمان حریق
نجفی با اشاره به تبصره ذیل ماده ۴۷ قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع اظهار داشت: بر اساس این قانون، تمامی دستگاهها اعم از اجرایی، لشکری، کشوری و شهرداریها موظف هستند در زمان وقوع حریق و در صورت درخواست اداره کل منابع طبیعی یا مدیریت شهرستان، با تمام امکانات و ظرفیتهای خود در عملیات اطفا حضور یابند.
وی تصریح کرد: این الزام قانونی صریح و روشن است و هیچ دستگاهی نباید در زمان بحران از ایفای نقش خود خودداری کند.
کمتوجهی عملی دستگاهها در زمان حریق
متأسفانه با وجود تأکیدات قانونی، در عمل شاهد کمترین میزان همکاری از سوی برخی دستگاهها هستیم
مدیرکل منابع طبیعی لرستان با انتقاد از وضعیت همکاری دستگاهها در زمان وقوع حریق گفت: متأسفانه با وجود تأکیدات قانونی، در عمل شاهد کمترین میزان همکاری از سوی برخی دستگاهها هستیم و در بسیاری از موارد نیروهای منابع طبیعی بهتنهایی در خط مقدم اطفای حریق حضور دارند.
وی افزود: تماسها و درخواستهای مکرر برای اعزام نیرو و تجهیزات در برخی موارد با پاسخ مناسب مواجه نمیشود و همین مسئله فشار زیادی را بر نیروهای منابع طبیعی وارد میکند.
نیروهای منابع طبیعی در خط مقدم مقابله با آتشسوزی
نجفی تأکید کرد: کارکنان اداره کل منابع طبیعی استان و شهرستانها همواره در خط مقدم مقابله با آتشسوزیها حضور دارند و با وجود محدودیتهای فراوان، تلاش میکنند وظایف خود را به بهترین شکل انجام دهند.
وی خاطرنشان کرد: تداوم این وضعیت قابل قبول نیست و برای حفاظت مؤثر از عرصههای طبیعی، باید همکاری واقعی و عملی همه دستگاهها در کنار منابع طبیعی محقق شود تا بتوان از سرمایههای ملی بهدرستی صیانت کرد.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان، با اشاره به تغییر شرایط و پوشش گیاهی اظهار داشت: امسال وضعیت بهطور کامل با سالهای گذشته متفاوت است و نمیتوان با الگوهای قبلی برای مدیریت حریق برنامهریزی کرد.
همه شهرستانهای لرستان در وضعیت بحرانی قرار دارند
وی افزود: در سالهای گذشته، شهرستانهایی مانند کوهدشت، چگنی، پلدختر، معمولان و خرمآباد بهعنوان مناطق بحرانی شناخته میشدند، اما امسال شرایط تغییر کرده و تقریباً تمامی شهرستانهای استان در وضعیت بحرانی قرار دارند.
نجفی تصریح کرد: با توجه به افزایش پوشش انبوه گیاهی در سطح جنگلها و مراتع، عملاً مرزی بین شهرستانهای کمخطر و پرخطر وجود ندارد و همه مناطق نیازمند آمادگی کامل در برابر حریق هستند.
لزوم ورود جدی مدیریت بحران و فرمانداریها
مدیرکل منابع طبیعی لرستان تأکید کرد: انتظار داریم فرمانداران و مجموعه مدیریت بحران استان، موضوع آتشسوزی را در سال جاری بهصورت ویژه و استثنایی در دستور کار قرار دهند و با جدیت بیشتری نسبت به سالهای گذشته وارد عمل شوند.
وی افزود: شرایط فعلی ایجاب میکند که نگاه عادی به موضوع حریق کنار گذاشته شود و با رویکردی کاملاً عملیاتی و فوری به آن پرداخته شود.
کمبود شدید امکانات و ضرورت تأمین اعتبار فوری
نجفی با اشاره به محدودیتهای جدی منابع طبیعی در حوزه تجهیزات و امکانات اظهار داشت: همانطور که در جلسات قبلی نیز مطرح شده، امکان مقابله مؤثر با حریق بدون تجهیزات کافی وجود ندارد.
وی با بیان اینکه «با دست خالی نمیتوان به جنگ آتش رفت»، ادامه داد: منابع طبیعی استان با کمبود شدید خودرو، تجهیزات اولیه و امکانات تخصصی مواجه است و حتی در برخی موارد، امکان تأمین لوازم ضروری نیز وجود ندارد.
درخواست تخصیص ردیف اعتباری ویژه
یک ردیف اعتباری ویژه و علیالحساب از سوی استانداری و سازمان مدیریت و برنامهریزی استان برای منابع طبیعی در نظر گرفته شود
مدیرکل منابع طبیعی لرستان تصریح کرد: با توجه به شرایط موجود، لازم است یک ردیف اعتباری ویژه و علیالحساب از سوی استانداری و سازمان مدیریت و برنامهریزی استان برای منابع طبیعی در نظر گرفته شود تا امکان خرید بخشی از تجهیزات مورد نیاز فراهم گردد.
وی افزود: این درخواست از سوی استاندار، سازمان مدیریت و برنامهریزی و فرمانداریها مطرح و پیگیری شود تا بتوانیم حداقل ملزومات مورد نیاز دیدهبانها و نیروهای عملیاتی را تأمین کنیم.
شیرزاد نجفی، با اشاره به ضرورت تقویت شبکه دیدهبانی در سطح شهرستانها اظهار داشت: روز گذشته در اداره کل تصمیم گرفته شد حدود ۱۰۰ نفر دیدهبان در مرکز استان و شهرستانها بهکارگیری شوند.
لزوم تقویت عملیاتی دیدهبانها در عرصههای طبیعی
وی افزود: بهعنوان نمونه در شهرستان خرمآباد حدود ۱۰ نفر دیدهبان پیشبینی شده است، اما این تعداد باید با توجه به گستردگی عرصهها و شرایط سخت منطقه، همراه با تجهیزات و پشتیبانی کامل عملیاتی باشد.
نجفی تصریح کرد: نمیتوان از نیرویی که در عرصههای طبیعی مستقر میشود انتظار عملکرد مؤثر داشت، در حالی که از حداقل امکانات اولیه مانند محل اسکان، موتور، دمنده، تجهیزات اطفا و حتی تغذیه برخوردار نباشد.
پیشگیری؛ مهمترین راهبرد در مقابله با آتشسوزی
با توجه به پوشش انبوه گیاهی در جنگلها و مراتع استان، اگر آتشسوزی رخ دهد، مهار آن بسیار دشوار خواهد بود
مدیرکل منابع طبیعی لرستان با تأکید بر اینکه اولویت اصلی باید پیشگیری از وقوع حریق باشد، گفت: با توجه به پوشش انبوه گیاهی در جنگلها و مراتع استان، اگر آتشسوزی رخ دهد، مهار آن بسیار دشوار خواهد بود و در بسیاری از موارد حتی نیروهای حاضر در محل نیز بهتنهایی قادر به کنترل آن نخواهند بود.
وی ادامه داد: بهترین و مؤثرترین راهبرد، تمرکز کامل بر پیشگیری و استقرار دیدهبانها در نقاط حساس و مستعد حریق است.
نقش حیاتی دیدهبانها در کنترل اولیه حریق
نجفی با اشاره به اهمیت سرعت عمل در مواجهه با آتشسوزی اظهار داشت: اگر در هر نقطه از استان، دیدهبانها در کمتر از نیم ساعت به محل حریق برسند، میتوانند تا حدود ۷۵ درصد در مهار آتش مؤثر باشند.
وی افزود: اما در صورتی که این زمان به بیش از دو ساعت افزایش یابد، احتمال کنترل آتش به شدت کاهش یافته و عملاً بخش عمدهای از حریق از کنترل خارج خواهد شد.
مدیرکل منابع طبیعی لرستان تصریح کرد: تأخیر در حضور نیروها در محل حادثه، میتواند یک حریق کوچک را به یک بحران گسترده و غیرقابل مهار تبدیل کند.
نجفی، با اشاره به شرایط ویژه سال جاری اظهار داشت: امسال از نظر پوشش گیاهی و تراکم علفزارها یک سال کاملاً استثنایی است و همین موضوع حساسیت مدیریت حریق را چندین برابر کرده است.
سال استثنایی از نظر پوشش گیاهی و افزایش خطر حریق
وی افزود: در صورت عدم اجرای اقدامات پیشگیرانه، وقوع حریق در عرصههای طبیعی استان اجتنابناپذیر خواهد بود و در چنین شرایطی حتی حضور دیدهبانها نیز بهتنهایی کافی نخواهد بود.
نجفی تصریح کرد: در این شرایط باید از هماکنون تمام توان استان بر روی پیشگیری متمرکز شود تا از بروز آتشسوزی جلوگیری گردد.
ضرورت تخصیص ردیف اعتباری ویژه برای پیشگیری از حریق
مدیرکل منابع طبیعی لرستان تأکید کرد: لازم است یک ردیف اعتباری مشخص و ویژه برای موضوع پیشگیری از حریق در نظر گرفته شود تا بتوان این منابع را بین شهرستانها تقسیم و برای تأمین نیازهای ضروری هزینه کرد.
وی افزود: در حال حاضر بسیاری از نیروهای عملیاتی با کمبود شدید تجهیزات از جمله لباس و ابزارهای اولیه مواجه هستند که این موضوع عملکرد آنها را با مشکل جدی روبهرو کرده است.
هزینههای سنگین برای تعمیر تجهیزات
نجفی ادامه داد: حتی در حوزه تجهیزات موجود نیز با مشکلات جدی روبهرو هستیم؛ بهعنوان مثال برای تعمیر دمندهها حدود ۶۰ میلیون تومان هزینه اضطراری پرداخت شده است تا این تجهیزات دوباره قابل استفاده شوند.
وی تصریح کرد: این وضعیت نشاندهنده ضعف شدید در بخش تجهیزات عملیاتی منابع طبیعی استان است.
کمبود نیروی انسانی و فاصله با استانداردهای جهانی
بهطور میانگین هر هزار هکتار جنگل باید توسط یک نیرو حفاظت شود
مدیرکل منابع طبیعی لرستان با اشاره به استانداردهای بینالمللی حفاظت از جنگلها گفت: بر اساس معیارهای جهانی، بهطور میانگین هر هزار هکتار جنگل باید توسط یک نیرو حفاظت شود.
وی افزود: اما در استان لرستان این نسبت به حدود ۲۶ هزار هکتار برای هر نیرو رسیده است که نشاندهنده فاصله بسیار زیاد با استانداردهای حفاظتی است.
ضرورت اجرای فوری مصوبات ستاد پیشگیری از حریق
نجفی خاطرنشان کرد: با توجه به شرایط موجود، انتظار داریم مصوبات ستاد پیشگیری از حریق که با حضور مسئولان استانی و معاونت عمرانی استانداری تصویب شده است، بهطور کامل اجرایی شود.
وی تأکید کرد: تنها با اجرای دقیق این مصوبات، تأمین اعتبارات لازم و تقویت تجهیزات و نیروها میتوان امید داشت که استان لرستان در سال جاری در حوزه پیشگیری از حریق موفق عمل کند.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان، با اشاره به اقدامات نوآورانه سال گذشته در حوزه پیشگیری اظهار داشت: یکی از اقدامات مؤثر در سال گذشته، استفاده از ظرفیت خودروهای دستگاههای اجرایی بهصورت ماهانه در عملیات گشت و پایش مناطق بحرانی بود.
اجرای گشتهای خودرویی در مناطق بحرانی؛ تجربه موفق سال گذشته
وی افزود: بر اساس این طرح، دستگاههای مختلف اجرایی بهصورت نوبتی دو تا سه دستگاه خودرو را در اختیار منابع طبیعی قرار میدادند تا در مناطق حساس و بحرانی بهصورت ۲۴ ساعته گشتزنی انجام شود.
نجفی تصریح کرد: اجرای این گشتها موجب افزایش ارتباط با جوامع محلی و همچنین اطلاعرسانی بهموقع در سطح عرصههای طبیعی شد که در نتیجه آن، میزان وقوع حریق به شکل چشمگیری کاهش یافت.
لزوم استمرار طرح گشتهای بیندستگاهی در سال جاری
مدیرکل منابع طبیعی لرستان تأکید کرد: امسال نیز باید این طرح با جدیت بیشتری ادامه پیدا کند و دستگاههای اجرایی موظف شوند بهصورت نوبتی در تأمین خودروهای گشتی مشارکت داشته باشند.
وی افزود: این همکاری باید بهصورت برنامهریزیشده و ماهانه انجام شود تا پوشش کامل مناطق بحرانی استان تضمین گردد.
استفاده از ظرفیت آزادراهها و شرکتهای فعال در استان
لازم است از توان شرکت آزادراهها، از جمله آزادراه خرمآباد – اراک برای تأمین خودروهای مورد نیاز در گشتهای پیشگیری استفاده شود
نجفی در ادامه با اشاره به ضرورت استفاده از ظرفیت بخشهای غیردولتی اظهار داشت: لازم است از توان شرکت آزادراهها، از جمله آزادراه خرمآباد – اراک و همچنین شرکتهای فعال در سطح استان برای تأمین خودروهای مورد نیاز در گشتهای پیشگیری استفاده شود.
وی تصریح کرد: این مجموعهها میتوانند با در اختیار گذاشتن خودروهای عملیاتی، نقش مؤثری در افزایش پوشش حفاظتی و کاهش ریسک آتشسوزی در عرصههای طبیعی ایفا کنند.
تقویت همکاری بینبخشی برای ارتقای پایش میدانی
مدیرکل منابع طبیعی لرستان خاطرنشان کرد: هرچه میزان حضور میدانی نیروها و گشتهای نظارتی در عرصههای طبیعی افزایش یابد، احتمال وقوع حریق بهطور قابل توجهی کاهش خواهد یافت.
وی تأکید کرد: اجرای این طرح نیازمند همکاری همه دستگاهها و بخش خصوصی است و باید بهعنوان یک برنامه مستمر در دستور کار قرار گیرد تا از بروز خسارات به جنگلها و مراتع استان جلوگیری شود.
